Fuck Europa. Laten we het maar in ons eentje proberen

De Griekse nee-stemmers begonnen halverwege de avond al met feestvieren. Ze zijn het zat om de ‘slaven van Europa’ te zijn, dus stemden op gevoel. Ze stemden vooral tégen Europa.

Een man verlaat het stemhokje in Athene. Overdag wist niemand nog te voorspellen wat de uitslag zou worden. ANGELOS TZORTZINIS/ AFP

„Nee, Nee, Nee!” Duizenden nee-stemmers verzamelen zich vanavond op het Syntagmaplein in Athene om te vieren dat het nee-kamp geeft gewonnen. Tenminste, daar gaat de menigte al van uit, nog voordat de officiële uitslag binnen is. Er wordt met vlaggen gezwaaid, en verkopers hebben vliegensvlug kraampjes opgezet waar je fluitjes, kebab en Griekse vlaggen kunt kopen.

Er wordt ook gefeest in Thessaloniki, de tweede stad van Griekenland. Op de boulevard van Thessaloniki, onder de Witte Toren van de stad, wordt gezongen, gedanst, getoeterd. Dit is het feest tegen Europa. Of, zoals Alex Rekkas het met een vlag in zijn hand zegt: „We hebben laten zien dat we niet bang zijn voor Europa.”

Een paar uur eerder durfde niemand nog te voorspellen wat de uitslag zou worden. Op het terras naast stembureau 65 van Thessaloniki zit de 55-jarige kunstenaar Tassos Nikakis. Hij heeft zijn zin gekregen. Zijn land waagt de sprong in het diepe. Telkens als hij over Europa praat, veert hij een beetje op uit zijn stoel. Zo kwaad is hij. Toen hij zijn nee-stem door de gleuf van de stembus liet vallen, dacht hij: „Fuck Europa, laten we het maar in ons eentje gaan proberen.”

Tegen de hele Eurogroep stemmen

Nikakis heeft niet tegen een nieuwe deal met de Eurogroep gestemd. Nee, Nikakis heeft tegen de hele Eurogroep gestemd. En zo voelde het voor heel veel Grieken die vanavond nee stemden.

„Wij zijn de slaven van Europa.” Nikakis zegt het zo hard dat zijn 9-jarige zoontje Georginos het kan horen aan de andere kant van het tafeltje. „En nu wil Dijsselbloem ons nog meer bezuinigingen opleggen. Is dat hoe je vrienden helpt?”

De afgelopen jaren hebben hem gesloopt. Vrienden van hem vertrokken naar het buitenland. Hij hoorde over mensen die zelfmoord pleegden vanwege de crisis. Hij kent vaders die met geestelijke problemen kampen omdat ze niet voor hun families kunnen zorgen. Daar is hij er zelf één van. Televisie kijkt hij al tijden niet meer, die toont alleen maar meer ellende. „Nee is mijn enige uitweg.” Tassos Nikakis had niks te verliezen toen hij nee stemde.

Kiezen voor de veiligheid

Maar wat nu? Kan Griekenland nog binnen de eurozone blijven? Hoe kan het land zijn gigantische schulden terugbetalen zonder hulp van buiten? Wat als de Griekse banken omvallen? Mensen die wél wat te verliezen hebben, maken zich daar grote zorgen over. Wie ja stemde, koos vooral voor de veiligheid van Europa. Die is nu onzeker.

Ook aan het tafeltje bij stembureau 65 zit Kelly Mimikopoulou (51), een vriendin van Nikakis sinds hun kinderjaren. Ze drinkt een frappé, een koud schuimend Grieks koffiedrankje. En ze is bang.

Ze vreest dat het land nu verder leeg zal lopen. Al zes families in haar omgeving verlieten Griekenland, onder wie die van haar broer. Twee maanden geleden vertrok een van haar beste vriendinnen met man en twee kinderen naar Canada. „Ze hadden alleen een vliegticket, verder niks. Ze wisten niet eens waar ze zouden gaan werken of slapen.”

Zelf zegt ze niet weg te kunnen. „Ik ben een Griek van 51, welk bedrijf in het buitenland wil mij nou hebben?”

Wat ze het ergste vindt, is dat haar dochter van negen opgroeit in een land dat geïsoleerd dreigt te raken van Europa. Weg van kansen op werk. Weg van democratie. Weg van een gigantische afzetmarkt. Einde doorvoerland Griekenland.

Nee-stemmers zijn daar minder mee bezig: de afgelopen vijf jaar met gedwongen bezuinigingen uit Europa hebben niet geholpen. De economie kromp met een kwart. De werkloosheid steeg naar 25 procent, onder jongeren is het meer dan 50 procent. Als Europa dan voorstelt om de btw te verhogen, de vennootschapsbelasting op te krikken en ambtenaren te ontslaan, dan komt dat hard aan.

Dan maar eens zonder Europa proberen op te krabbelen. Ook al weet niemand precies hoe.

Neem Polychronis Yiannopoulos, 38 jaar en arts in Athene:„Ik weet dat ‘nee’ ons nog verder in de nesten werkt, maar ik zeg toch ‘nee’. Als je ‘ja’ zegt dan zeg je ‘ja’ tegen de vroegere politieke klasse in Griekenland.”

De rente heeft het verpest

Stemmen op gevoel, de Atheense Aliki Stergiopoulou (61) deed het ook: „Griekenland heeft de wereld beschaving bijgebracht. Daar hebben we geen euro’s voor gevraagd. Moet je voorstellen dat Griekenland dat wel had gedaan. Dan zouden we nu ontzettend rijk zijn. Dat geld zouden we weggeven aan wie dat nodig heeft. Niet als een lening, maar als een gift. Ik zeg nee omdat ik wil dat Europese leiders dat begrijpen.”

Op het terras naast stembureau 65 in Thessaloniki gaat Tassos Nikakis nog een stapje verder. „Het voelt alsof we een kolonie zijn van Europa.” Nikakis wil wel vrienden zijn met Europese landen, maar hij kan het gewoon niet. De rente en de strenge eisen die met de lening komen, die hebben het verpest. „Als je een vriend geld leent, dan vraag je toch ook geen rente?”

De vrouw met wie hij opgroeide tegenover hem hoort het angstig aan. Maar Tassos Nikakis is niet bang. „Grieken zijn nooit bang. We hebben duizenden jaren aan geschiedenis. Niemand krijgt ons klein.”