ECB dreigt een politieke rol te krijgen

Grieken mogen nu zelfs geen geld uit hun bankkluisje halen. Alleen meer noodsteun van de ECB kan uitkomst bieden.

„Al het nodige” beloofde Mario Draghi, de president van de Europese Centrale Bank, in 2012 te doen om de „euro te behouden”. Het voortbestaan van de Europese munt is niet direct in gevaar, sinds het overtuigende Griekse ‘nee’ van gisteren. Maar als Griekenland de euro verlaat, betekent dat wel dat de muntunie uiteenscheurt. Zal de ECB nu al het nodige doen om zo’n ‘Grexit’ te voorkomen?

De macht van het ECB-bestuur, waarin president van De Nederlandsche Bank Klaas Knot en zijn collega’s uit de andere eurolanden zitten, is enorm. Als de centrale bank in Frankfurt ook na het referendum blijft weigeren de noodsteun aan Griekse banken uit te breiden, blijven die voorlopig dicht. Niemand kan bij zijn geld. Niet alleen kan dat economische chaos veroorzaken, een Grexit wordt dan ook een stuk waarschijnlijker.

Dat de banken vandaag nog dicht zijn, was al gepland. Maar morgen gaan ze open, zo heeft de Griekse regering althans beloofd.

Maar Griekenland is afhankelijk van de ECB. Het is de ECB die bepaalt hoe groot het totaalbedrag is dat de Griekse centrale bank (die ‘lid’ is van de ECB) mag uitkeren aan particuliere banken. Dit is de zogeheten emergency liquidity assistance (ELA) – een noodinfuus waarvan de wankele Griekse banken volledig afhankelijk zijn.

Kluisjes op slot

Nu is dat maximumbedrag voor ELA 89 miljard euro. Maar omdat de Grieken te midden van alle recente onrust wekenlang miljarden van de bank hebben gehaald, is die limiet te laag. Het financiële systeem in Griekenland dreigt te imploderen.

Hoe nijpend de situatie is, bleek gisteravond toen staatssecretaris van Financiën Nadia Valavani verklaarde dat spaarders geen contant geld meer kunnen halen uit hun kluisjes bij banken. Daarom ging het, na de eerste uitslagen, meteen over verhoging van het ELA-plafond. Volgens de Griekse regering zou de Griekse centrale bank gisteravond hebben gevraagd om verhoging met 6 miljard euro. Het ECB-bestuur zou er vandaag over praten. Gisteravond hield Valavani crisisoverleg met de banken.

De ECB zit in een uiterst lastig parket. Formeel is ELA gekoppeld aan twee technische voorwaarden, zoals Draghi steeds herhaalt. De banken moeten voldoende onderpand geven in ruil voor noodsteun. En ze moeten solvabel zijn (in staat om rekeninghouders uit te betalen). Maar aan deze regels wordt steeds minder voldaan, door de escalatie van de crisis. Het onderpand van de banken – vooral Griekse obligaties – is amper nog iets waard. En de banken zijn, los van het noodinfuus, waarschijnlijk niet meer solvabel.

Tot vorige week heeft de ECB de noodsteun toch stapsgewijs verhoogd, omdat de meeste centralebankiers vinden dat een eventueel Grexit-besluit aan de politiek is, niet aan hen. Zo lang Griekenland onderhandelde met zijn schuldeisers, bestond er kans op een politiek akkoord.

Politieke centrale bank

Die manier van redeneren is problematisch voor de ECB – het maakt de besluiten over ELA politiek en niet technisch van aard. Vorige week gaf Frankfurt het signaal aan de Grieken dat er grenzen zijn aan de flexibiliteit: het ELA-maximumbedrag werd ondanks de bankrun bevroren, op 89 miljard. De baas van de Bundesbank, de Duitse centrale bank, wilde al verder gaan en de limiet verlagen.

Het Griekse ‘nee’ vergroot het dilemma voor Draghi en zijn medebestuurders verder. Geeft de ECB in dit uur van nood toestemming voor méér ELA, dan zegt zij eigenlijk dat haar eigen regels er niet toe doen. Doet zij dit niet, dan kan de centrale bank ongewild het startschot geven voor chaos en Grexit.

Dit laatste scenario zal de ECB koste wat kost willen vermijden. Daarom zal zij waarschijnlijk eerst wachten op de uitkomst van het ingelaste politieke topoverleg deze week. Vanavond treffen de Franse president François Hollande en de Duitse bondskanselier Angela Merkel elkaar in Parijs. Alle leiders van de eurolanden komen morgen bijeen in Brussel. Het ECB-bestuur houdt regelmatig conference calls en kan snel reageren.

De hamvraag is of Europa opnieuw gaat onderhandelen met Griekenland of niet. Komt er een krachtige verklaring dat Griekenland in de euro moet blijven, en dat er wordt doorgepraat, dan wordt het makkelijker voor Draghi om van zijn kant „al het nodige” te doen. Blijft zo’n verklaring uit, dan wordt het heel moeilijk.