De vraag is nu waar Grieken wél voor zijn

Premier Tsipras poogt het ‘nee’ tegen het onderhandelingsvoorstel uit te leggen als een ‘ja’ tegen Europa. Hij heeft een akkoord binnen 48 uur beloofd. Kan hij dat waarmaken?

Aanhangers van de ‘nee’-stem vierden hun overwinning gisteren op straat in Athene. Foto’s Marko Djurica en Dimitris Michalakis/REUTERS, IAKOVOS HATZISTAVROU/AFP,

De woede en teleurstelling hebben gesproken. De Griekse bevolking heeft het referendum aangegrepen voor een keiharde afwijzing van bezuinigingen en buitenlandse bemoeienis, maar de stemming heeft niet duidelijk gemaakt waar de Grieken wel voor kiezen. Dat moet premier Alexis Tsipras nu doen.

„Na een ‘nee’ kom ik binnen 48 uur terug met een akkoord”, was de laatste belofte die Tsipras de kiezers meegaf voor ze naar de stembus gingen. Hij vroeg de bevolking een zo sterk mogelijk mandaat om keihard de onderhandelingen in te kunnen gaan. De premier heeft zijn gewenste ‘nee’ gekregen. Het vertrouwen van de Grieken in zijn goede bedoelingen blijkt na vijf maanden regeren ongeschonden.

Nog vóór de uitslag definitief was, werd in Athene alles in gereedheid gebracht voor hervatting van onderhandelingen met het IMF en de Europese Unie. De druk op Tsipras om zijn 48 uurs-belofte waar te maken is groot. De Griekse banken staan op omvallen en alleen de ECB lijkt redding te kunnen brengen.

Politici probeerden het ‘nee’ driftig uit te leggen als een ‘ja’, voor Europa en voor de euro. Vanaf vandaag zit Griekenland weer aan de onderhandelingstafel, zei Tsipras in een eerste reactie. Midden op die tafel ligt wat hem betreft allereerst het onderwerp vermindering van de staatsschuld. Hij voelt zich gesterkt door het IMF, dat de analyse deelt dat de schuld onhoudbaar hoog is.

De premier hoopt dit keer naar Brussel te gaan met een onderhandelingsteam dat vrijwel het hele Griekse politieke spectrum vertegenwoordigt. Vanochtend kwamen de leiders van de verschillende politieke partijen bijeen in het presidentieel paleis om daarover te praten. Alleen de aanvoerder van de extreemrechtse partij Gouden Dageraad was niet uitgenodigd .

Minister van Financiën Yanis Varoufakis zal niet meer van de partij zijn. De afgelopen maanden is gebleken dat hij gesprekspartners vooral tegen de haren in strijkt en overkomt als betweter. Hij trok vanochtend vroeg zijn conclusies en trad af. Het is nog niet duidelijk wie hem vervangt.

Voorlopig speelt staatssecretaris van Financiën Dimitris Mardas een hoofdrol. Hij was zondagavond namens de regering aanwezig bij een noodberaad van bankdirecteuren. Het is duidelijk dat de geldvoorraad snel uitgeput raakt, vermoedelijk vandaag of morgen. Veel geldautomaten zijn al door hun briefjes van twintig heen. Grieken wachten gespannen af of de dagelijkse limiet van 60 euro verder wordt verlaagd. Ze schrokken gisteravond van de aankondiging van het ministerie van Financiën dat ook geen geld meer mag worden meegenomen uit kluisjes in banken. Juwelen en andere waardepapieren mogen nog wel mee naar huis.

Onderdanig

In een interview met tv-station Mega zei Mardas vanochtend dat het belangrijk is dat „we de crediteuren het beeld geven van een onderhandelingsteam met een duidelijke Europese oriëntatie”. Volgens Tsipras heeft de Griekse bevolking zich niet uitgesproken tegen Europa, maar voor een ander Europa. „Een Europa van solidariteit en democratie.”

De nee-stemmers kregen zondagavond een bonus. Antonis Samaras, partijleider van de conservatieve partij Nieuwe Democratie en de vorige premier, trad af. Hij had zich hard gemaakt voor een ‘ja’ stem. Onder zijn regering stabiliseerde afgelopen jaar de Griekse economie enigszins, maar veel Grieken kunnen zijn bloed wel drinken. Ze zien hem als onderdanig aan de geldschieters en zijn rijke vrienden. Op zijn aankondiging volgde gejuich op straat.

Zowel premier Tsipras als Varoufakis (voor zijn aftreden) maakte duidelijk dat het Grieks kabinet zich gesterkt voelt in zijn koers. Dat wil niet zeggen dat er niet bezuinigd of hervormd zal worden. De eerste politieke signalen zijn dat Athene bereid is tot een vergaand compromis, zolang daarbij afspraken worden gemaakt over verlaging van de staatsschuld.

Als dat lukt zou de regering Tsipras in de ogen van zijn kiezers met hoog spel een klinkende overwinning hebben behaald. Winst voor de Griekse regering is geen verlies voor andere Europeanen, probeerde Varoufakis in zijn laatste speech in functie nog duidelijk te maken. „Vanaf morgen steken we onze hand uit en vragen om samenwerking met Europa om tot houdbare oplossingen te komen”, zei hij gisteren. „Vanaf morgen zal Europa zijn eigen wonden helen.”