Dit moet je weten over het Griekse ‘nee’ bij het referendum

Het Griekse volk heeft zich zondagavond in grote meerderheid uitgesproken tegen een akkoord met de internationale geldschieters (IMF, ECB en Eurogroep) in ruil voor extra noodkrediet. Lees hier alles over wat dat betekent en welke roerig scenario hiermee in werking is gezet.

Een nee-stemmer op het Syntagmaplein in het centrum van Athene Foto: Reuters / Dimitris Michalakis

Het Griekse volk heeft zondagavond in grote meerderheid ‘nee’ gestemd tijdens het referendum. Lees hier alles over wat dat betekent en welke roerig scenario hiermee in werking is gezet.

De officiële cijfers van dit moment, nadat ruim 95 procent van de stemmen is geteld:

  • 61 procent stemt ‘nee’.
  • 39 procent stemt ‘ja’.
Lees ook ons liveblog terug over de ontwikkelingen van zondagavond.

Waar hebben de Grieken ‘nee’ tegen gezegd?

De Grieken mochten stemmen over een akkoord met de internationale geldschieters (IMF, ECB en Eurogroep) in ruil voor extra noodkrediet. Die eisten hervormingen, waarna Griekenland in staat moest zijn schulden af te lossen. De belangrijkste hervormingen van de zogeheten ‘trojka’ zijn: btw-verhoging en andere fiscale lasten, verhoging van de pensioenleeftijd naar 67, minder ambtenaren, meer aanpak van belastingontduiking en privatisering van banken, regionale vliegvelden, havens en het Griekse spoorbedrijf.

Het referendum was gebaseerd op een akkoord dat 25 juni op tafel lag. Daarna is nog verder onderhandeld, maar de stappen die toen zijn gezet, zijn dus niet aan de Grieken voorgelegd.

Wat zijn de reacties?

Al vanaf het begin van de avond wezen peilingen en de eerste tellingen op een overwinning voor het ‘nee’-kamp. Toch duurde het logischerwijs een tijd voordat de Griekse premier Tsipras zijn blijdschap liet merken:

Twitter avatar tsipras_eu Alexis Tsipras Even in the most difficult circumstances, #democracy can’t be blackmailed—it is a dominant value and the way forward. #Greece #Greferendum

Bij de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis geen spoor van euforie te merken, wel duidelijke taal:

“De Griekse positie in de eurozone is niet onderhandelbaar.”

In Europa werd met tegenovergestelde emoties gereageerd. Eurogroepvoorzitter Dijsselbloem zei de uitslag van het referendum te betreuren. EC-voorzitter Juncker en voorzitter van de Europese Raad Tusk liet in een statement weten de uitslag te respecteren en deed verder geen uitlatingen. Een stuk steviger in zijn bewoordingen was de Duitse staatssecretaris voor Europa Michael Roth:

Twitter avatar GermanyDiplo GermanForeignOffice StateMin @Miro_SPD: Whoever cheers, hasn’t understood seriousness of situation. Nothing will be easier. Least of all for Greeks #Greferendum

Ook in Nederland kwamen er reacties van verschillende politieke partijen op het nieuws uit Athene. De PvdA zei bij monde van Kamerlid Henk Nijboer dat het de beste optie is dat Griekenland in de euro blijft. PVV-leider Geert Wilders sprak van “het begin van de ontmanteling van de eurozone”.

De Franse president Hollande was nog het mildst van allemaal. Hij riep zondagoverdag op tot een compromis met Griekenland ongeacht de uitslag van het referendum. Hollande en Tsipras spraken elkaar op zondagavond al telefonisch nog voordat de definitieve uitslag bekend werd.

Wat gaat er nu gebeuren?

Omdat nu heel veel nog onzeker is, houden we het even bij wat er op de agenda staat wat betreft de EU over Griekenland:

  • Maandag

- ‘s Ochtends zal er telefonisch overleg zijn tussen Juncker, Tusk, Draghi en Dijsselbloem over de uitslag van het Griekse referendum.
- Ook de ECB zal ochtends telefonisch overleg plegen over of het steunpakket voor Griekenland moet worden verhoogd.
- ‘s Middags hebben Merkel en Hollande samen overleg in Parijs over de uitslag en de gezamenlijke aanpak van de Griekse problemen. Ook zullen ze een mogelijk nieuw steunpakket bespreken waar Tsipras vorige week om vroeg. De twee regeringsleiders bespraken al het een en ander vanavond per telefoon, maar zetten dat gesprek maandag voort in de namiddag en tijdens een diner.

  • Dinsdag

- Op verzoek van Tusk komen de regeringsleiders van de eurozone ‘s middags bijeen om de ontstane situatie te bespreken. De top zal beginnen om 18.00 uur lokale tijd in Brussel.

Twitter avatar eucopresident Donald Tusk I have called a #EuroSummit Tuesday evening at 18h to discuss situation after referendum in #Greece

Kan Griekenland uit de euro worden gezet?

Het is niet zo dat Griekenland nu, bij een ‘nee’, meteen uit de euro ligt. Dat zegt NRC-correspondent in Brussel Stéphane Alonso.

“In eerste instantie zal er nu verder worden gepraat. De Grieken zullen heus niet direct uit de euro worden gekukeld, maar het vertrouwen is weg, dus dat zal eerst moeten worden hersteld.”

De EU zal Griekenland niet zomaar laten gaan, en dus gaan ze opnieuw praten. Maar dat betekent niet dat het er makkelijker op wordt voor de Griekse premier Tsipras, schrijft Alonso in nrc.next:

“De eerste reacties op de uitslag beloven weinig goeds. “Tsipras heeft het referendum thuis gewonnen, maar in de rest van Europa zijn geloofwaardigheid verloren”, zei leider Guy Verhofstadt van de Europese liberalen. “Hij moet begrijpen dat ‘money for nothing‘ alleen in liedjes bestaat.” Volgens Sigmar Gabriel, Merkels vicekanselier, heeft Tsipras „de laatste bruggen” voor een compromis “vernield”.”

Het lijkt erop alsof de EU en Griekenland in een patstelling zijn beland: Tsipras heeft laten zien dat hij beter kan pokeren dan zijn Europese collega’s en zal dus niet terugdeinzen om een Grexit als dreigement te gebruiken tijdens de onderhandelingen. Tegelijkertijd wordt de situatie in Griekenland er niet beter op naarmate de tijd verstrijkt. Dat heeft alles te maken met de geldreserves van de Griekse banken, die daarvoor steeds afhankelijker worden van de ECB.

Wat is de rol van de ECB?

De invloed van de Europese Centrale Bank (ECB) is enorm volgens economieredacteur Mark Beunderman.

“Het is de ECB die bepaalt hoe groot het totaalbedrag is dat de Griekse centrale bank (die ‘lid’ is van de ECB) mag uitkeren aan particuliere banken. Dit is de emergency liquidity assistance (ELA) – een infuus waarvan de wankele Griekse banken volledig afhankelijk zijn. Nu is dat maximumbedrag voor het ELA 89 miljard euro. Maar omdat de Grieken door de onrust de afgelopen weken miljarden van de bank hebben gehaald, is dat te weinig. Het financiële systeem dreigt te imploderen.”

Tot dusver heeft de ECB de noodsteun toch op peil gehouden, vooral omdat de meeste leden vinden dat een eventueel Grexit-besluit aan de politiek is, niet aan hen. Zo lang Griekenland onderhandelde met zijn schuldeisers, bestond er kans op een akkoord met de Grieken. Na het Griekse ‘nee’ is die redenering moeilijker geworden.

De ECB zit erg in haar maag met de noodsteun, omdat het vrijwel bankroete Griekenland niet aan de voorwaarden voor de steun voldoet. Maar zonder de noodsteun vallen de banken om. En dan volgt chaos, en mogelijk een Grexit.

Wat is de rol van Merkel en Hollande?

De sleutel ligt nu bij regeringsleiders Merkel en Hollande, die elkaar morgen in Parijs ontmoeten. Frankrijk en Duitsland zijn het fundamenteel oneens over hoe er gehandeld dient te worden bij een Grieks ‘nee’ in het referendum. De Duitsers weigeren mee te werken, terwijl Hollande zo snel mogelijk een deal wil met de Grieken. Als enige EU-leider pleitte hij vorige week voor het voortzetten van de gesprekken, terwijl Merkel het referendum zei te willen afwachten.

Onze economieredacteur Mark Beunderman over de verhoudingen tussen de twee Europese grootmachten:

Twitter avatar markbeunderman Mark Beunderman In case of “no”, brace for Franco-German tensions on what next + perhaps biggest test for the couple since German reunification

Volgens NRC-correspondent Stéphane Alonso heeft de Franse president Hollande zich de voorbije dagen milder opgesteld dan Angela Merkel.

“Hollande zou een belangrijke rol kunnen spelen in het herstellen van het vertrouwen tussen Griekenland en de andere landen in de eurozone.”

Maar dat moet Hollande doen zonder Duitsland van zich te bevreemden. Veelzeggend is dat Merkel en Hollande elkaar maandag in Parijs ontmoeten om over de Griekse crisis te praten.

Lees ook onze andere artikelen over het Griekse ‘nee’:

Met medewerking van Marloes de Koning, Tom Vennink, Stéphane Alonso en Mark Beunderman.