Column

Klassenstrijd- nieuwe-stijl

Toen de onderhandelingen tussen de Europese instellingen en Griekenland vorige week werden gestaakt, waren ze elkaar dicht genaderd. Een betrokkene zei dat „als je twee techneuten aan tafel zet met het Griekse voorstel en dat van de Europese instellingen, hebben ze binnen een uur een akkoord. Het ging nog over enige miljoenen en wat procentpuntjes hier en daar.”

Deze crisis heeft niets met cijfers, financiën of technische meningsverschillen te maken. Dit is een existentiële politieke crisis waar Europa voorlopig niet vanaf is. Integendeel, ze begint net. Griekenland is de katalysator. Dit is een fundamenteel gevecht over de toekomst van onze kapitalistische democratieën. Van het hele naoorlogse bestel, zeg maar.

Bondskanselier Angela Merkel wil dat „de ministers van Financiën het probleem oplossen”. Onder premiers als Papandreou en Samaras trok ze de besluitvorming wél naar zich toe. Ook toen draaide het om btw-tarieven en de vraag of verhogingen van de pensioenleeftijd in juli of oktober ingingen. Waarom Merkel ditmaal niet wil dat dit chefsache is? Omdat ze de politieke dialoog met Tsipras niet aan wil. Er ís namelijk geen dialoog.

Tsipras zit politiek op een andere planeet. Hij is geen calculerend populist, genre Orbán of de inmiddels vertrokken Berlusconi. Die brullen dingen en gaan geregeld over het randje van wat Europa als ‘redelijk’ definieert. Maar ze spreken, hoe bruin ze het ook bakken of bakten, dezelfde taal als Merkel. Orbán zinspeelt op de doodstraf of wil de Dublin-asielakkoorden opschorten, maar bindt in als hij op zijn kop krijgt. Berlusconi werd door ‘Merkozy’ ten val gebracht: hun scenario werkte omdat Berlusconi zich precies gedroeg zoals zij voorspelden.

Tsipras draait, liegt en ontploft als die andere twee. Maar andere regeringsleiders hebben geen vat op hem en hij niet op hen. Daar gaat deze escalatie over: dat Europa voor het eerst in decennia niet te maken heeft met een Noord-Koreaan of Zimbabweaan die voor geen rede vatbaar is en andere gedragscodes heeft, maar met iemand van bínnen Europa. Het probleem is niet dat Tsipras bizarre dingen wil. Zijn verwijten aan de trojka zijn reële verwijten. Moeilijk doen over btw-tarieven voor Griekse eilanden of het verschil tussen juli en oktober is legitiem. In de Europese politiek zijn vaker harde woorden gevallen en radicale stappen gezet – maar binnen het vlechtwerk van geschreven en ongeschreven regels en codes die over de jaren zijn gegroeid. Dit vlechtwerk is ondoorzichtig, maar enorm elastisch.

Regeringsleiders rekken het elastiek soms zo ver mogelijk op, maar zorgden tot nog toe altijd dat het niet brak. Tsipras is de eerste die dit niet interesseert. Als hij Europa in zijn val moet meeslepen, zal hem dat een zorg zijn. Hij wil een ander systeem dan het kapitalistische bestel dat Europa heeft. Hij is een ideologisch gedreven man. Als hij door ruiten moet, doet hij het.

Je kunt denken: na het referendum verdwijnt Tsipras wel. Merkel lijkt daarop te gokken. Maar wie of wat komt ervoor in de plaats? En in heel Europa hebben burgers respect voor zijn partij Syriza. Tsipras is in hun ogen de enige die bankiers en politici namens de verliezers van de globalisering de waarheid zegt, en de instrumenten van de democratie (toch een schijndemocratie, vindt hij) uitbuit om een hele of halve revolutie te ontketenen.

Daarom wil Merkel de discussie niet aan: het is geen discussie maar klassenstrijd-nieuwe-stijl. Hier wordt niet gepraat, alleen gevochten – met alle instrumenten die rondslingeren, democratisch of niet. De inzet is niet de zoveelste ‘tranche’, of een regeltje dat versoepeld moet worden. De inzet is zelfs niet ‘austerity’ , soberheid. Het is Europa zelf.