Gevolgen van de uitslag

Wat gebeurt er na zondag? Twee scenario's voor een tocht door de duisternis.

JA NAI

De huidige Griekse regering, die het ‘nee’- kamp aanvoert, zal waarschijnlijk aftreden – geheel of gedeeltelijk. Minister van Financiën Yanis Varoufakis kondigde zijn vertrek vorige week al aan bij een ‘ja’, maar premier Alexis Tsipras heeft alle opties opengelaten.

Denkbaar is dat gematigde leden van de huidige regering, zoals vicepremier Yannis Dragasakis, aanblijven, in een coalitie van ‘nationale eenheid’, samen met de centrum-rechtse oppositiepartij Nieuwe Democratie die campagne heeft gevoerd voor een ‘ja’.

Welk kabinet dan ook, het moet acuut gaan praten met de schuldeisers (eurolanden, Internationaal Monetair Fonds en Europese Centrale Bank) over noodsteun voor de Griekse staat en over heropening van de banken. Lonen en pensioenen moeten betaald, het IMF eist 1,6 miljard euro terug en op 20 juli moet Griekenland 3,2 miljard euro terugbetalen aan de ECB.

Nieuwe politieke onderhandelingen kunnen het signaal zijn voor de ECB om de limiet voor noodsteun aan Griekse banken (afgelopen zondag, na de aankondiging van het referendum, bevroren op 89 miljard euro) weer wat op te hogen. De banken kunnen dan weer open.

Na een deal over korte termijnfinanciering, zal de aandacht snel verschuiven naar de problemen op de langere termijn. Het IMF drong er vrijdag op aan dat de eurolanden een nieuw hulppakket afspreken. Maar ook daarvoor zullen de schuldeisers opnieuw moeten onderhandelen met de Grieken, over de voorwaarden. En zo’n hulppakket moet door nationale parlementen in de eurolanden worden goedgekeurd. Die zullen dan aan de kiezers moeten uitleggen dat er wéér geld naar de Grieken moet.

Een akkoord kan dan alsnog stuklopen, in Athene, of in één van de andere Europese hoofdsteden.

En, nog pijnlijker, onvermijdelijk zal dan schuldreductie op de agenda komen. De Griekse staatsschuld van bijna 180 procent van het bbp is onhoudbaar. Schuldverlichting betekent dat een deel van de leningen die Europa aan Griekenland heeft gegeven, niet of pas heel laat wordt terugbetaald. Onderhandelingen hierover kunnen weer leiden tot nieuwe politieke onzekerheid, in Griekenland of elders in Europa.

NEE OCHI

Onwaarschijnlijk is dat bij een ‘nee’ meteen de ‘Grexit’ begint, Griekse uittreding uit de eurozone. Tenzij premier Tsipras – in dit geval de winnaar van het referendum – meteen de conclusie trekt dat dit de enige optie is die rest. In de aanloop naar het referendum heeft Tsipras steeds gezegd dat hij, na een ‘nee’, juist verder zou onderhandelen. De hamvraag is of de eurolanden hiertoe bereid zullen zijn. In essentie moet het antwoord op deze grote politieke vraag van de twee belangrijkste eurolanden komen, Duitsland en Frankrijk.

In Duitsland zullen stemmen opgaan die pleiten voor een snelle Grexit. In een persconferentie hebben Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, en Sigmar Gabriel, de vicekanselier, afgelopen weekend duidelijk gemaakt in wat voor muntunie Duitsland níet wil zitten: een muntunie zonder regels en afspraken. Frankrijk, waar grote sympathie bestaat voor de huidige Griekse regering, zal juist aandringen op een laatste poging om de Grieken in de euro te houden. Cruciaal is de rol van de ECB. Een ‘nee’ kan door het ECB-bestuur worden geïnterpreteerd als het teken dat een politieke oplossing buiten bereik is. Dan kan de ECB de noodsteun aan Griekse banken terugschroeven of intrekken. Het risico is chaos: Griekse banken vallen om.

Ook als de ECB niets doet, zullen de banken bij een ‘nee’ niet snel weer open kunnen, want de ECB zal dan geen extra noodsteun verlenen. Doordat de banken zijn gesloten kunnen er grote problemen ontstaan in het dagelijks leven. De Griekse economie redde het misschien afgelopen week even zonder pinautomaten, maar heel lang kan dit niet goed gaan. Er kan sociale onrust ontstaan, zelfs een vluchtelingenstroom. Die problemen komen onvermijdelijk weer op het bord van de buurlanden van Griekenland: Europa dus. Er zal dan toch weer een vorm van (humanitaire) hulp moeten komen.

Denkbaar is dat landen buiten de eurozone – denk aan de VS of zelfs Rusland – zullen bijspringen. Misschien wordt de ellende zo groot dat Tsipras, als een echte staatsman, toch nog akkoord gaat met de meeste eisen van de schuldeisers – wat een paradoxaal resultaat van een ‘ochi’ zou zijn. Of hij kiest de vlucht naar voren: de Grexit, al dan niet op basis van een nieuw referendum.