De man die het referendum organiseert

In Thessaloniki zijn de voorbereidingen voor het referendum morgen in volle gang. Er zijn 253.881 stembiljetten nodig. Hoe organiseer je in een week een referendum in de tweede stad van Griekenland?

Yanna (28) is secretaresse in Athene. Ze heeft zo'n 3.000 euro thuis verstopt, bang dat de banken klappen en ze haar geld kwijt raakt.

Thomas Psaras was helemaal niet van plan om drie glazen whisky te drinken vlak voor het slapengaan. Meestal blijft het bij een bodempje, dat ligt lekker. Maar toen de secretaris-generaal van Thessaloniki vrijdagavond op tv zag dat de premier een referendum afkondigde, schonk hij zich nog eens bij.

Hoe moest hij in vredesnaam binnen een week een referendum organiseren in de tweede stad van Griekenland?

Nog twee dagen te gaan en Thomas Psaras is uitgeput. Zijn ogen staan dof. Met een sigaret in zijn mondhoek plakt hij een A4’tje met nummers op een doorzichtige, plastic doos. Daar moeten zondag de stembiljetten in.

Psaras, begin vijftig, heeft 385 dozen en 770 blauwe stemgordijnen verzameld in een loods. In iedere doos ligt een blauwe pen met een touwtje, een stempel met het nationale embleem en een lijst met telefoonnummers. Op de buitenkant zitten krasjes van vorige stembusgangen. Die gingen ook over Europa. Ze hebben geen oplossing opgeleverd.

Voor veel Grieken zijn de consequenties van een ‘ja’ of ‘nee’ op zondag onduidelijk. Sommigen denken dat een tegenstem betekent dat Griekenland uit de euro stapt. Anderen denken dat er dan een gunstiger akkoord komt met ‘Europa’.

En wat als het ‘ja’ wordt? Stapt de regering dan op? Zijn de problemen met de betalingsachterstanden dan voorbij? Voor hoe lang?

Niemand begrijpt de vraag

„We hebben zoveel verkiezingen in Griekenland.” Psaras schudt zijn hoofd. „Ik word er verschrikkelijk moe van.”

Het gaat hem overigens wel lukken: alles op tijd gereed krijgen. Met de hulp van 670 mensen kunnen de inwoners van Thessaloniki zondag op 385 plekken voor of tegen een voorstel van ECB, IMF en Eurogroep stemmen. Die 670 mensen krijgen volgens de wet een vergoeding van 70 euro. Maar Psaras, de hoogste ambtenaar van de stad, gelooft niet dat de vergoedingen overgemaakt worden. „Dat geloven de mensen zelf ook niet meer.”

Een kilometer of tien van de loods, bij de gouverneur van de regio Centraal-Macedonië waaronder Thessaloniki valt, zijn de stembiljetten net afgeleverd door een vrachtwagen. Ruim een miljoen zijn het er. Daarvan moeten er 253.881 naar de gemeente Thessaloniki.

In een kelder onder het regionale bestuurscentrum verdelen vijfentwintig mensen de duizenden stapels stembiljetten over karren. Bovenaan de biljetten staat eerst het vakje ‘nee’, dan ‘ja’.

Niemand van de sorteerders begrijpt precies wat er in de vraag (van 72 woorden) staat. Want niemand heeft de documenten gelezen waartegen de Grieken ja of nee moeten zeggen: de documenten Reforms for the completion of the current programme and beyond (13 pagina’s) en Preliminary debt sustainability analysis for Greece (2 pagina’s) – de Griekse regering heeft een vertaling van 34 pagina’s online gezet, inclusief een tabel met re-financing rates.

„Ik vrees dat mensen de vraag van het referendum niet begrijpen”, zegt vicegouverneur Voula Patoulidou een paar verdiepingen boven de kelder. Zij is verantwoordelijk voor de uitvoering van het referendum in de regio – naast Centraal-Macedonië zijn er nog twaalf regio’s in Griekenland. „De media terroriseren de mensen met meningen, terwijl niemand begrijpt waarover het referendum precies gaat.”

Patoulidou wil niet ingaan op de vraag waarover de Grieken zondag nou eigenlijk stemmen.

De Griekse volksraadpleging voldoet niet aan internationale standaarden, zei de secretaris-generaal van de Raad van Europa eerder deze week tegen persbureau AP. De vraag is te onduidelijk. De tijd om erover te discussiëren is te kort. En internationale waarnemers zijn er ook niet.

Intussen brengen Thomas Psaras en zijn mensen zaterdagochtend hun stemmaterialen naar scholen in Thessaloniki. Dan moet alles klaar zijn. Zondagochtend vroeg komen daartoe aangestelde juristen onder politiebegeleiding met de stembiljetten.

In ieder lokaal zal een commissie van een jurist en zeven willekeurig geselecteerde burgers toezicht houden op de stemming. Van de zeven burgers kwamen er tijdens de vorige verkiezingen overigens maar drie of vier opdagen bij de meeste lokalen.

De uitslag zal er snel zijn. Want dit keer geen lange stemlijsten met verschillende partijen, maar een simpel ja of nee. Dat is zo geteld.

Maandagochtend haalt Thomas Psaras de 385 dozen en 770 gordijnen weer op. Terug naar de loods, en dan de berging in, tot de volgende stembusgang.