Grondwet Kiev laat rebellen links liggen

President Porosjenko heeft deze week een nieuwe grondwet gepresenteerd. Het Kremlin reageert afwijzend.

Oekraïense militair gisteren aan de frontlinie in de Donbas. Foto AFP Foto ANATOLII STEPANOV/AFP

De Oekraïense regering weigert de pro-Russische separatisten in de Donbas tegemoet te komen met een federalisering van het land. De rebellen staan daarom voor de keus: ze leggen zich neer bij het feit dat Oekraïne een eenheidsstaat blijft of ze zoeken het zelf maar uit. Oekraïne wordt geen federale staat. De regering in Kiev gunt de ‘volksrepublieken’ in Donetsk en Loegansk evenmin een constitutionele status aparte.

In de nieuwe Oekraïense grondwet, die president Petro Porosjenko afgelopen woensdag heeft gepresenteerd, wordt geen speciale positie ingeruimd voor de twee provincies in de Donbas. Wel komt er een bestuurlijke decentralisatie, maar ook daarin wordt geen uitzondering gemaakt voor het Oosten.

Net als alle andere regio’s zal ook de Donbas zich moeten voegen in een staatsbestel waarin het buitenlands beleid, de nationale veiligheid en de defensie op centraal niveau in Kiev worden beslist. „Decentralisatie brengt geen risico’s met zich mee voor de territoriale eenheid van het land”, aldus Porosjenko afgelopen woensdag.

In reactie lieten de pro-Russische rebellen gisteren weten dat ze op 18 oktober 2015 zelf lokale verkiezingen gaan organiseren. Een week later zijn er in heel Oekraïne regionale verkiezingen.

Het Kremlin reageerde gisteren ook negatief op de ontwerpgrondwet van Kiev. Het concept is volgens de Russische Kremlin-woordvoerder Dmitri Peskov in strijd met de wapenstilstandsakkoorden van Minsk. In de Wit-Russische hoofdstad is in september vorig jaar afgesproken dat de Donbas tijdelijk onder een speciaal regime van zelfbestuur zou vallen.

Niet genoeg egards

De Russische regering verwijt de Oekraïense leiding vooral dat die de separatisten niet met genoeg egards behandelt. Kiev heeft ook de voorstellen uit de regio Donbas niet in overweging genomen. „Moskou, dat de overeenkomsten van Minsk garandeert, is daarover diep verontrust”, zei Peskov gisteren namens president Poetin.

Die concepttekst van de rebellen was overigens wat verwarrend. In een van de voorstellen van de separatisten was de door Rusland geannexeerde Krim een autonome republiek binnen de Oekraïense staat, een status die het schiereiland en de havenstad/marinebasis Sevastopol tussen 1991 en 2014 ook hadden. Later werd deze passage als een vergissing teruggenomen.

De nieuwe grondwet van Oekraïne voorziet vermoedelijk wel degelijk in uitzonderingen. Volgens het concept kunnen de volksvertegenwoordigers in de Verchovna Rada voor provincies speciale regelingen treffen, mits daarvoor in het parlement een tweederde meerderheid bestaat.

Maar van een echte federalisering is inderdaad geen sprake. Weliswaar krijgen de regio’s meer greep op onder meer de lokale politie, het onderwijs en de infrastructuur, maar de president van Oekraïne krijgt het recht gekozen lokale bestuurders uit hun functie te ontheffen. De centrale staat houdt een oogje in het zeil via prefecten die door de president worden benoemd.

Volgens president Porosjenko is dit systeem afgekeken van Polen en Frankrijk. In die landen heeft de nationale regering ook veiligheidskleppen om het lokale bestuur in het gareel te krijgen.

Het feit dat de Oekraïense regering de rebellen links laat liggen, is een aanwijzing dat Kiev nog steeds geen vertrouwen heeft in een dialoog met de separatisten maar tegelijkertijd ook niet te veel energie wil besteden aan de opstandelingen.

Hoe langer de oorlog duurt – nog steeds vallen elke dag gewonden in het gebied – des te duurder wordt de Donbas voor de rest van Oekraïne. De provincies, die nu voor een deel worden bestuurd door pro-Russische milities, zijn al langer geen economisch trekpaard meer maar worden door de oorlog nu steeds meer ook een last. Negeren is in deze fase het makkelijkst.