Grexit is voor Chinezen en Russen een ideaal script

Een mogelijke Grexit verzwakt ook Europa’s militair-defensieve positie. De Amerikanen waarschuwen, in Brussel is dit onderwerp taboe.

Achter een verbrande vlag van Europa roepen leden van linkse partijen in de Griekse havenstad Thessaloniki slogans tegen de Europese Unie. foto Giannis Papanikos/AP

Als de Europeanen het niet doen trekken wíj wel aan de bel, redeneren de Amerikaanse defensieconsultants van bureau IHS. „Een Grexit zal ernstige gevolgen hebben voor Europa’s veiligheid”, meldt hun alarmerende email naar Brusselse diplomaten en journalisten.

Nu zelfs Eurogroep-voorzitter Jeroen Dijsselbloem het voortbestaan van Griekenland als euroland in twijfel trekt, tonen Amerikanen steeds openlijker verbijsterd over de frontale botsing in het hart van het oude continent.

Weten de Europeanen wel wat er – behalve Griekse btw-verhogingen en pensioenhervormingen – op het spel staat? „Een woedend en vernederd Griekenland wordt een nachtmerrie voor de EU en de NAVO,” schrijft het gerenommeerde Amerikaanse tijdschrift Foreign Policy. „Beangstigend,” omschrijft de Amerikaanse oud-minister van financiën Timothy Geithner het gemak waarmee Europese politici speculeren over een Grexit. President Obama belt dezer dagen geregeld met de Duitse bondskanselier: ‘Waar gaat dit heen, Angela?’

Op de Europese hoofdkwartieren ként men de geopolitieke risico’s wel, maar er wordt over gezwegen, zegt Jan Techau van de Brusselse denktank Carnegie Europe. „In het team van EU-buitenlandchef Federica Mogherini zijn er grote zorgen, maar men wil niet dat er publiekelijk een debat over ontstaat.” Volgens Techau heeft dat vooral een pragmatische reden. „Als Brusselse diplomaat wil je zo lang mogelijk in alle stilte achter de schermen je werk kunnen doen. Ook al staat er een olifant in de kamer.”

In een recente publicatie over de gevolgen van een mogelijke Grexit „die Griekenland ernstig verzwakt” somt Carnegie niet één maar een hele familie olifanten op: Griekenland zal niet langer de rol van balancing actor tussen Slaven en Albanezen op de woelige Balkan kunnen spelen. Een verarmd Griekenland zal minder gaan bijdragen aan militaire missies van NAVO en EU. Griekenland wordt een prooi voor niet-westerse grootmachten die een voet tussen de deur willen krijgen in Europa.

De Verenigde Staten maken zich daarnaast zorgen dat IS-terroristen steeds gemakkelijker vanuit Griekenland hun weg vinden via de EU naar de VS. „Mijn land heeft een van de kwetsbaarste buitengrenzen van Europa,” zegt de Griek Thanos Dokos van de Hellenic Foundation for European Policy in diezelfde Carnegie-publicatie. „Het beheersen van de toestroom van migranten is nu al lastig. In een bankroet land lukt het gewoon niet meer.”

De uiterste consequentie, volgens waarnemers: een failed state. Dat is volgens analist Techau het gewenste scenario van de Russen en Chinezen die de afgelopen crisisjaren al toenadering zochten tot de Grieken. President Poetin sloot onlangs een energiecontract met premier Tsipras. Chinezen hebben al forse belangen in de haven van Piraeus. Techau: „Moskou en Peking zien kansen om zich in te kopen in het hart van de EU en de NAVO.”

Na een Grexit wordt Griekenland, volgens het Amerikaanse bureau IHS, „een aantrekkelijk bruggenhoofd” waar Russen en Chinezen toegang willen krijgen tot defensie-expertise die Griekenland de afgelopen decennia opbouwde onder de NAVO-paraplu. „Kun je je goedkópere bedrijfsspionage voorstellen?” zegt een Brusselse eurocraat met gevoel voor wrange humor.

Griekenland is altijd een geopolitieke Europese spil geweest in de ogen van de Amerikanen die na de Tweede Wereldoorlog veel tijd en geld investeerden om het land uit de communistische invloedssfeer te houden. „Van een free floating Griekenland dat nu flirt met Moskou gruwen de Amerikanen,” zegt voormalig NAVO-secretaris-generaal Jaap de Hoop Scheffer. Hij vindt dat de EU-landen „meer moeten nadenken” over de gevolgen van een Grexit. „Zeer evident” dat Obama en Merkel met elkaar bellen, zegt De Hoop Scheffer. „Merkels focus is ook meer geopolitiek. Maar naast haar staat minister van Financiën Schäuble die zich in het Griekenland-dossier slechts richt op de rekensommetjes.”

Een Grexit is ‘een’ scenario, relativeert Dick Zandee, defensie-expert bij het Clingendael-instituut voor internationale betrekkingen. En of het daarna ook tot een Griekse exit uit de EU en de NAVO zou leiden noemt hij „het allerzwartste scenario dat ik niet erg realistisch acht”.

Maar Zandee heeft begrip voor de zorgen van de Amerikanen die volgens hem vrezen dat het keiharde spel tussen Brussel en Athene sowieso leidt tot interne verdeeldheid in Europa. „En daarmee dus tot een politiek-diplomatieke verzwakking ten opzichte van Poetin. De VS willen dus niet dat de orthodoxe Grieken straks ingelijfd worden door de orthodoxe club van Poetin.”