Goed verdienen met vals spelen

Uber en Airbnb hebben baat bij het overtreden van regels. Dat kan ze veel geld opleveren.

Uber roept in veel landen weerstand op, recentelijk in Frankrijk. ‘Dood aan Uber’ staat op een muur in Parijs, waar reguliere taxichauffeurs protesteerden tegen Ubers dienst Uberpop. Foto Loic Venance / AFP

Uberpop-taxi’s die in Parijs gesloopt op hun kop liggen, gewelddadige protesten en twee topmannen van het bedrijf in de cel. Het is voor Uber een van de grimmigste weken tot nu toe in Europa. Dit keer is het Frankrijk waar het Amerikaanse taxibedrijf in aanvaring komt met taxichauffeurs en de wet. Maar in vrijwel elk land waar het bedrijf actief is, veroorzaakt het controverse.

In onder meer Duitsland, Spanje, Zuid-Korea en Nederland stuit Uber op protesten en bezwaren; vooral gericht op de dienst Uberpop, waarbij particulieren taxidiensten kunnen aanbieden. De boosheid komt niet alleen van chauffeurs die kwaad zijn dat de app van Uber hun beschermde markt opschudt, maar ook van justitie en politiek. Toch gaat het bedrijf onverstoorbaar verder. In Nederland is de dienst Uberpop, waarbij particulieren hun eigen auto aanbieden als taxi, nog gewoon beschikbaar. Ondanks een verbod van de rechter vanwege het overtreden van de Taxiwet.

Belastingontduiking

Uber is niet het enige beginnende bedrijf dat regelmatig in aanvaring komt met de wet. Een ander is Airbnb, waarop particulieren (kamers in) hun huis te huur aanbieden. De Belastingdienst begon in juni een onderzoek wegens vermoedens van belastingontduiking door gebruikers. In verschillende andere landen hebben veel jonge bedrijven in de financiële sector problemen met bestaande regels. Prosper, waarmee particulieren elkaar leningen kunnen verschaffen, is de laatste maanden bijvoorbeeld in problemen gekomen met diverse financiële toezichthouders.

Wat is de verklaring voor al die jonge ondernemingen die wetten overtreden en hard botsen met de huidige machthebbers in hun sector?

De bedrijven zelf zeggen dat vernieuwende producten per definitie buiten de gebaande paden treden, en dat er altijd wel een belangengroep is die geen baat heeft bij verandering. Veel wetten en regels stammen uit de tijd vóór smartphones en internet. En veel overheden staan niet bekend om hun flexibiliteit en snelheid om verouderde wetten aan te passen.

Maar dat is niet het hele verhaal. Startups hebben vaak een groot commercieel belang bij het overtreden van de regels. Dat heeft te maken met zogeheten netwerkeffecten. Een app als Uber heeft pas nut als veel taxiklanten en veel taxichauffeurs die gebruiken. Als er eenmaal een groot netwerk van gebruikers is heeft een app een groot voordeel ten opzichte van nieuwe concurrenten. Op internet blijft de dienst die als eerste de grootste is in zijn markt, ook vaak de grootste. Denk aan Google, Facebook, of YouTube.

Als je de regels slim overtreedt, kun je eerder een groot netwerk verzamelen dan concurrenten die zich wel aan alle regels houden. De potentiële winsten voor de eerste die nummer één is, zijn enorm.

De Amerikaanse bedrijfskundige Benjamin Edelman, verbonden aan de Harvard Business School, schreef eerder dit jaar een paper over deze bedrijfsstrategie. Volgens hem is het bewust overtreden van regels de reden voor het succes van YouTube. Belangrijke concurrenten controleerden destijds elke video vóór plaatsing op auteursrechtenschending. YouTube controleerde dat bewust niet, en overtrad dus de wet.

Mede daardoor kon het wel uitgroeien tot de grootste videosite. Datzelfde ziet Edelman nu gebeuren bij Airbnb en Uber, die inmiddels worden gewaardeerd op vele miljarden euro’s. YouTube is de toppositie nooit meer kwijtgeraakt. Pas nadat het bedrijf werd overgenomen door Google voerde het auteursrechtcontroles in, en ging het zich aan de wet houden. Edelman waarschuwt dat brave bedrijven die zich meteen aan de wet houden daarvoor nu worden gestraft. Een ongewenste situatie, vindt hij.

Permanent verboden

En hoe lucratief het ook mag lijken, het is voor bedrijven ook een nogal riskante strategie. Het gebeurt ook dat wetsovertreders permanent verboden worden. Dat overkwam onder meer illegale downloadsites als The Pirate Bay. Maar blijkbaar gaan bedrijven als Uber ervan uit dat de hoge gebruikerstevredenheid die de apps hebben, ervoor zorgt dat wetgevers uiteindelijk zullen instemmen. De laatste maanden groeit in Nederland de politieke steun voor Uber, al blijft een meerderheid kritisch over het negeren van de wet rondom Uberpop.

Airbnb en Uber zoeken ook zelf steeds meer toenadering tot overheden, om beter samen te werken. Tegelijkertijd houdt Uber vast aan de harde lijn. Het bedrijf investeert miljoenen in uitbreiding naar zoveel mogelijk andere landen en in rechtszaken daar. Volgens een deze week via persbureau Bloomberg uitgelekt document, verloor Uber tot nu toe 420 miljoen euro op een omzet van 370 miljoen.

Uber zelf zegt dat die bedragen achterhaald zijn. Maar hoe dan ook heeft het bedrijf er blijkbaar veel voor over om in de markt voor het digitaal bestellen van ritjes als eerste de allergrootste te zijn.