Uitvoering energieakkoord blaast lokale democratie op

18 juni 2015 – Als een warm bad. Overal zijn G1000-bijeenkomsten van enthousiaste mensen die willen helpen de democratie opnieuw uit te vinden. Laatst was ik op zo’n bijeenkomst in Apeldoorn, de D1000. Honderden aan tafeltjes. Speels, opstandig, constructief, gedisciplineerd. Met die groep moet het wel lukken in dit land. Het is ook helemaal volgens

18 juni 2015 - Als een warm bad. Overal zijn G1000-bijeenkomsten van enthousiaste mensen die willen helpen de democratie opnieuw uit te vinden. Laatst was ik op zo’n bijeenkomst in Apeldoorn, de D1000. Honderden aan tafeltjes. Speels, opstandig, constructief, gedisciplineerd. Met die groep moet het wel lukken in dit land.

Het is ook helemaal volgens het huidige beleid van het voor democratie verantwoordelijke ministerie van binnenlandse zaken. Experimenteren met lokale democratie. Daar moet het van komen. De burger moet ‘eigenaar’ worden van de belangrijke processen. Door deel te nemen in een buurtzorgcollectief. Een vergroeningsinitiatief. Een energiecollectief.

De vermoeide, formele democratie moet van onderop worden opgevuld en overgenomen. Op BzK zijn ze niet huiverig dat de huidige staatsregeling, het fameuze Huis van Thorbecke, wordt ontwricht. Integendeel, hoe meer de buurt het doet hoe beter. We moeten van burgerparticipatie naar overheidsparticipatie – voelt u em, de burgers gaan hun problemen samen te lijf, en vragen als het nodig is of de overheid meedoet.

Het is Van Reybrouck in de praktijk. De man, die met zijn boek Tegen Verkiezingen een langzame maar onstuitbare opmars maakt door gemeenteland, was eregast op het jongste congres van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten. In Apeldoorn kwam hij ook even kijken of zijn baby voorspoedig opgroeit.

We zijn de inspraak van de jaren ’70 voorbij. Het gestegen kennisniveau van de bevolking zorgt er voor dat actieve groepen de gekozen raadsleden al snel inhalen. Hun bemoeienis moet dus wel leiden tot invloed. Hoe, dat weet nog niemand. De praktijk is vaak ook nog zo anders. Zeg maar ouderwets. Kijk bijvoorbeeld naar hoe het gaat met windenergie.

In 2013 is na veel touwtrekken een energieakkoord gesloten tussen kabinet, werkgevers, werknemers en actiegroepen. Dat zegt onder meer dat er op grote schaal windmolens te land en ter zee moeten komen om aan de 14 procent duurzame energie per 2020 te komen. Zoals wij dan zijn in dit land, als aan het gesteggel een eind is gekomen gebeuren er twee dingen.

Ten eerste gaat de overheidsmachine aan de slag. Ten tweede gaan allerlei groepen en individuen de discussie overdoen, al of niet met nieuwe argumenten. Zo kwam het dat het kabinet een Structuurvisie Wind op Land heeft gepubliceerd. Daarin worden een aantal gebieden voor grote windprojecten aangewezen. De beoogde 6000 Megawatt ‘opgesteld vermogen’ moet verder in kleinere projecten worden gerealiseerd, aan te wijzen door provincies en gemeenten.

Zoals te verwachten heeft dat, bijvoorbeeld in de Drentse Veenkoloniën, voor de nodige beroering gezorgd. De provincies voelen zich voor het blok gezet. En zetten vervolgens de gemeenten voor het blok. Die niet altijd even actief en handig reageren en soms in zee gaan met windprojectontwikkelaars die beloven alles te regelen. Alleen het draagvlak, o ja het draagvlak. Daar is niet iedereen even bedreven in.

Johan Remkes, commissaris van de koning in Noord-Holland en voorzitter van het Interprovinciaal Overleg, zei eerder dit jaar dat de provincies met de rug tegen de muur stonden. Den Haag dreigde met een ‘rijkscoördinatieregeling’ te komen. Ze hebben ook nog de crisis- en herstelwet voor onwillige honden. Gemeentes zitten ook in de tang.

Een voorbeeld is Westland, waar op een strook van een kilometer 9 megawatt aan windmolens moet komen. Alleen is die strook niet te vinden, tenzij je de molens minder dan 350 meter van bestaande huizen neerzet. Het is al te makkelijk het ontstane verzet als nimby-cliché (not in my backyard) af te doen. De gemeenteraad van Westland zit er flink mee in z’n maag.

Eigenlijk zit heel Nederland er mee. We willen meer duurzame energie. Maar we willen ook niet dat ons huis tientallen procenten minder waard wordt terwijl we in de eindeloze muzak van wiekwentellawaai zitten. Europa heeft een dwingend en ingewikkeld lijstje klimaateisen opgelegd, voor het algemeen belang van de wereld. Anders dan meestal zijn we niet de braafste maar een van de trageren van de klas. En toch halen we ook ’t minimumniveau niet.

Wat is wijsheid? Er komen kleine windmolens aan. Misschien heeft straks iedereen er een in plaats van de schoorsteen op het dak staan. Het gebruik van restwarmte is sterk in opkomst. En zonneschermen zijn ook veel minder hinderlijk. Maar los daarvan, het is een prima en niet vrijblijvend onderwerp om die nieuwe democratie uit te vinden.

Binnenlandse zaken, dat vorig jaar nog even de fusie van drie provincies wilde doordrukken, zou nu de nieuwe wijsheid ook kunnen inbrengen als de collega’s op economische zaken de wind er grootschalig doorheen willen jassen. Met alle schade aan oude en nieuwe democratie van dien.

email: opklaringen@nrc.nl; twitter: @marcchavannes