Kruisigingen filmen is hun wapen tegen het kalifaat

Hamoud en andere activisten leggen vanuit Turkije de misdaden bloot in de hoofdstad van het kalifaat. Het kostte zijn vader vorige week het leven. „Dat wij bestaan is een kaakslag voor het kalifaat.”

Op de mezzanine van café Pasham in het centrum van Gaziantep is een wake aan de gang. Pasham betekent zoveel als ‘Oh Syrië’ en het café is de verzamelplek voor jonge Syrische activisten die in ballingschap leven in de moderne Zuid-Turkse stad.

De wake is voor de vader van één van hen. Mohamed al-Moussa is enkele dagen eerder door Islamitische Staat (IS) in Raqqa geëxecuteerd, na 77 dagen in gevangenschap. Dat was een vergelding voor het werk dat zijn zoon Hamoud het afgelopen jaar heeft gedaan om IS tegen te werken, zeggen zijn collega’s.

Hamoud al-Moussa is mede-oprichter van ‘Raqqa Is Being Slaughtered Silently’, een groep die de misdaden van IS documenteert. De groep bestaat uit dezelfde seculiere activisten die in 2011 de opstand tegen president Bashar Assad begonnen, niet vermoedend dat zij vier jaar later tegen IS zouden moeten strijden.

De activisten kregen al vroeg te maken met de meedogenloosheid van IS. Nog vóór ze op 16 april vorig jaar Raqqa Is Being Slaughtered Silently lanceerden, viel het eerste dodelijke slachtoffer: Motez Bilah Ibrahim. „Motez was op weg naar Turkije voor de oprichting, toen hij werd tegengehouden door IS”, vertelt Abu Mohamed, een pseudoniem, in het kantoor van de groep in Gaziantep.

IS wist dat Motez een activist was die op Facebook openlijk kritiek op de terreurgroep had geuit. Om dat te onderstrepen namen de jihadisten contact op met Motez’ vrienden via zijn eigen Facebook-account. „Ze zeiden hem te zullen vermoorden en dat wij één voor één zouden volgen”, zegt Abu Mohamed. „Tien dagen later hebben ze Motez’ lichaam bij zijn familie bezorgd.”

De activisten lieten zich niet ontmoedigen. ‘Raqqa Is Being Slaughtered Silently’ heeft 42.000 volgers op Facebook en 25.000 volgers op Twitter. Ze hebben ook al drie nummers gemaakt van Dabea, een persiflage op het officiële IS-tijdschrift Dabiq waarin de draak wordt gestoken met de extremisten. Er worden tienduizend exemplaren van het blad verspreid in Syrië.

Het woord ‘silently’ in de naam klinkt nu misschien wat vreemd: sinds IS-leider Abu Bakr al-Baghdadi een kalifaat uitriep, deze week een jaar geleden, raken media wereldwijd niet uitgepraat over IS.

Dat was heel anders in de eerste helft van vorig jaar, toen IS beetje bij beetje zijn invloed in Raqqa aan het uitbreiden was, ten nadele van het Vrije Syrische Leger en andere jihadistische groeperingen.

„IS controleerde begin 2014 al grote delen van Raqqa, maar dat kreeg toen weinig aandacht”, zegt de 26-jarige Abu Mohamed, ook een medeoprichter. „Pas nadat ze vorig jaar zomer de Iraakse stad Mosul hadden ingenomen, kwam IS echt in het nieuws.”

Kruisigingen filmen

Via anonieme medewerkers in Raqqa en andere plaatsen proberen de activisten van Raqqa Is Being Slaughtered Silently zo veel mogelijk informatie naar buiten te brengen. Zo waren zij de eersten die gefilmde beelden van kruisigingen uit Raqqa smokkelden.

De laatst vastgelegde executie was een maand geleden: iemand die beschuldigd werd van hekserij. „Die hebben we niet gepubliceerd omdat de maker te makkelijk geïdentificeerd kon worden” zegt Abu Mohamed.

Het is ook belangrijk in IS-gebied zichtbaar te zijn. Met dat doel verspreiden de activisten anti-IS-posters die ’s nachts worden opgehangen. Dat wordt gefilmd en op de website geplaatst.

Bij het filmen worden doorgaans drie mensen ingezet, die van elkaar niet weten waar zij staan of wie ze zijn. Dit moet helpen voorkomen dat iemand onder foltering de anderen verklapt. „Niemand wil doodgaan voor een poster”, zegt Abu Mohamed. „Maar het is een van de weinige wapens die wij hebben in de strijd tegen IS.”

Het is wrang, zegt de 22-jarige Sarmad al-Jilani, een van de oprichters van de groep, maar de dood van Hamouds vader is het beste bewijs dat het werk van ‘Raqqa Is Being Slaughtered Silently’ invloed heeft. „Waarom zouden ze anders onze familieleden vermoorden, ons dreigementen opsturen of ons hacken?”

De website van de groep werd drie maanden na de lancering onklaar gemaakt door hun digitale rivalen bij IS. De Facebookpagina is al driemaal gehackt. Ook hebben IS-aanhangers een Facebookpagina aangemaakt met de naam ‘Raqqa floreert in alle stilte’.

Ernstiger is dat vorige week in Raqqa 25 mensen zijn opgepakt omdat ze zouden samenwerken met ‘Raqqa Is Being Slaughtered Silently’. Een valse beschuldiging, zegt de groep, want er zit geen enkele medewerker bij.

IS-predikers in Raqqa hebben tot driemaal toe tijdens het vrijdaggebed gezegd dat wij ongelovigen zijn die vermoord moeten worden, voegt Abu Mohamed toe. „Het feit alleen dat wij bestaan is een kaakslag voor IS.”

De activisten van ‘Raqqa Is Being Slaughtered Silently’ zijn niet de enigen die het leven in het kalifaar in kaart proberen te brengen. Waar ‘Raqqa Slaughtered’ werkt met geld van een buitenlandse ngo, doet Taher Moqresh het op zijn eigen manier: hij smokkelt videobeelden en informatie uit Raqqa die hij probeert te verkopen aan media of verspreidt via Qasioun, zijn nieuwsagentschap in Gaziantep.

„Vrouwen zijn mijn geheim wapen”, zegt Moqresh. „Veel IS-strijders zijn getrouwd met Syrische vrouwen, die kletsen met vriendinnen. IS-strijders scheppen ook graag op. Ik heb informanten in Raqqa die zich voordoen als IS-sympathisanten om hun informatie te ontfutselen.”

Beide groepen zeggen dat ze de mensen in Raqqa zelf een hart onder de riem willen steken. „De meeste mensen in Raqqa zijn arm en simpel”, zegt Moqresh. „Zij hebben er nooit om gevraagd dat hun stad zou dienen om allerhande buitenlanders hun jihadistisch avontuur te laten beleven.”

Volgens Moqresh wordt de bevolking van Raqqa in een kwaad daglicht gesteld. „Mensen zien IS-video’s van inwoners van Raqqa die hun kinderen naar IS-seminaries sturen en concluderen dat het collaborateurs zijn. Maar verplaats je in hun situatie. Toen IS Raqqa veroverde was er hongersnood in de stad. IS kwam met veel geld en eten. Natuurlijk stuur je je kinderen dan naar IS. Dat geldt voor tachtig procent van de mensen: zij hebben geen andere keuze.”

Humor als wapen

Mohamed Khedir (29) van Raqqa Slaughtered. „De mensen in Raqqa voelen zich door iedereen in de steek gelaten”, zegt ook „Een deel van ons werk is zeggen dat zij er niet alleen voor staan, dat er nog hoop is.”

Soms is humor het enige wapen. Zoals die cartoon die een IS-professor laat zien aan de medische faculteit. Met een bloederige machete in zijn hand somt hij de IS-remedies op voor kwalen. „Hoofdpijn: onthoofding.” „IS regeert door middel van angst”, zegt Kedir. „Als we mensen kunnen laten lachen om IS, doorbreken we die angst.”