Komeet 67P is gatenkaas

Er zitten achttien diepe gaten in komeet 67P. Die ontstonden toen komeetijs verdampte.

Dit gat (midden op de foto) is één van de achttien diepe zinkgaten op komeet 67P. Ze zijn 50 tot 300 meter in doorsnede. Ruimtesonde Rosetta maakte de foto. Foto ESA

Het oppervlak van de komeet 67P/Churyumov-Gerasimenko vertoont brede, diepe gaten. Dat blijkt uit onderzoek met de Europese ruimtesonde Rosetta, die sinds augustus vorig jaar om de komeet draait. De ontdekking bevestigt dat kometen bij nadering van de zon snelle veranderingen ondergaan.

Kometen zijn – oneerbiedig gezegd – 4,5 miljard jaar oud ‘bouwpuin’. Het zijn ijsachtige overblijfselen van de vorming van de planeten. Verreweg de meeste van de pakweg een biljoen kometen verblijven permanent in de koude, donkere buitenwijken van ons zonnestelsel. Maar zo af en toe dwaalt er eentje af naar het warmere centrumgebied. Sommige, zoals komeet 67P, vestigen zich daar definitief.

Veel van die kometen vertonen een vreemde vorm. Sommige lijken op een kegel, andere op een ongepelde pinda. Rosetta’s komeet is een buitenbeentje: hij bestaat uit twee lobben van ongelijke grootte, met een smalle ‘nek’ daartussen: net een badeend.

Dat wekt de indruk dat komeet 67P is opgebouwd uit twee kleinere komeetkernen die na een trage botsing aan elkaar zijn blijven plakken. Maar er zijn ook wetenschappers die vermoeden dat deze vorm ontstond door sublimatie – het ‘verdampen’ van ijs.

De vandaag in Nature gepubliceerde ontdekking laat zien dat sublimatie inderdaad een grote rol speelde. Op de komeet zijn achttien vrijwel cirkelvormige gaten ontdekt, met diameters van 50 tot 300 meter en diepten van 10 tot 200 meter. Dat is fors voor de komeet van amper 4 bij 2,5 bij 2,5 kilometer. De diepste gaten hebben bijna verticale wanden en zijn actief. Er ontsnapt stof uit de wanden en bodems – een teken dat er sublimatie optreedt.

Volgens de onderzoekers gaat het om zogeheten zinkgaten die mogelijk op dezelfde manier ontstaan als hun aardse tegenhangers: door ondergrondse erosieprocessen die holten vormen. Als zo’n holte te groot wordt, stort het ‘dak’ ervan onder zijn eigen gewicht in en ontstaat er een diep gat. Door sublimatie kan zo’n zinkgat uitgroeien tot een breed bekken.

In het geval van komeet 67P zou die ondergrondse holte kunnen ontstaan door de warmte die vrijkomt wanneer bevroren water overgaat van amorfe naar kristallijne toestand. Hierdoor kan ijs in de komeet – bevroren koolstofmonoxide en koolstofdioxide – sublimeren.

Een andere mogelijkheid is dat kometen al vanaf hun ontstaan wemelen van de holtes. Dat zou komen doordat het in feite samenklonteringen zijn van kleinere, ijsachtige objecten. De zinkgaten ontstaan in dat geval doordat sublimatie aan het oppervlak het ‘dak’ van de holtes verzwakken.

Hoe de vork precies in de steel zit, moet verder onderzoek uitwijzen. Het Europese ruimteagentschap ESA besloot vorige week om de Rosetta-missie tot september 2016 te verlengen.

Intussen maakt komeetlander Philae, die in november op 67P landde, het redelijk. Sinds twee weken wordt hij soms even ‘wakker’ als zijn zonnepanelen genoeg licht vangen.