Column

Eneco straks duurzaam onder vleugels Gazprom?

Energie. Henk Kamp heeft het er druk mee, maar als hij niet uitkijkt wordt hij vooral de energiearme minister van verouderde zaken. In Groningen gaat hij als minister van aardbevingen over de terugtrekking uit oude energie. In de Kamer zou hij vanmiddag debatteren over duurzame energie. Van ‘te weinig, te laat’ dreigt hij nu de snelweg naar gisteren in te slaan.

Eerlijk is eerlijk, de liberaal doet zijn best voor het energieakkoord van september 2013. Met veel gehijs en gepuf spraken regering en belangenorganisaties af dat Nederland vóór 2020 meer werk zou maken van duurzame energie. Vorige week oordeelde de rechter dat de staat meer moet doen om de CO2-uitstoot te beperken. Het kabinet bekijkt of het in hoger beroep gaat. Kamp noemde het Urgenda-vonnis ‘interessant’, maar wekte niet de indruk het als steun in de rug te ervaren.

Dat deed hij wel met het tweede energievonnis van vorige week: de Hoge Raad gaf de staat gelijk dat de splitsing van energiebedrijven in een netwerk- en een leveringsbedrijf niet strijdig is met het Europees recht. Mooi, schreef de minister maandag, dan moeten de twee rebellen, Eneco en Delta nu ook splitsen. Nuon en Essent hebben dat al gedaan sinds de Splitsingswet van 2006. Niet lang daarna werden hun productie- en leveringsbedrijven opgekocht door ongesplitste buitenlandse bedrijven – Nuon is nu in Zweedse staatshanden; een geniale vorm van privatisering.

Die kopers betaalden de hoofdprijs aan de gemeenten en provincies die eigenaar waren van de eens plaatselijke energiebedrijven. Zij hebben inmiddels miljarden afgeboekt. Dat komt door overcapaciteit en lage olieprijzen, maar ook doordat de energiewereld razendsnel verandert. Zonne-energie wordt ieder jaar 10 procent goedkoper. Het is aannemelijk dat duurzame energie in 2025 de helft kost van steenkool.

Henk Kamp, de grote realist van de VVD, die zo hecht aan beheerste processen, moet uitkijken dat hij niet de geschiedenis ingaat als de energieminister die niet zag dat de toekomst al was begonnen. Nu nog naleving van de destijds al wereldvreemde Splitsingswet van het tweede kabinet-Balkenende afdwingen, is erger dan koppig. Het is contraproductief.

Eneco is eigendom van Rotterdam, Den Haag, Dordrecht en enige tientallen andere gemeenten, en heeft mede dankzij die niet-jachtige aandeelhouders veel lokale initiatieven gesteund en kunnen investeren in grootschalige duurzame energie. De energieproductie- en leveringstak geniet van een gunstige kredietbeoordeling door de voorspelbare inkomstenstroom van de netwerktak.

Verplichte splitsing betekent minder krediet, minder ruimte voor duurzame investeringen, beslissingen genomen in het waarschijnlijk buitenlandse hoofdkantoor van een nieuwe eigenaar, die liever hoogwaardige research en innovatie in eigen land laat doen. Zoals bij Nuon en Essent nu. En de winst? Nul. De Nederlandse consumentenprijzen wijken niet veel af van het (ongesplitste) Europese gemiddelde.

De splitsingswet was theoretisch een rationeel idee: zorg dat de netwerken in handen zijn van de gemeenschap, terwijl productie en handel vrijgegeven worden voor marktpartijen. Dat levert lage prijzen en vernieuwende service voor de klant op, terwijl de infrastructuur veilig blijft in publieke handen. Helaas, Nederland ging als enige land die weg op. De markt veroverde ons, wij niet de Europese markt.

Ten tijde van de verkoop van Nuon (aan Vattenfall uit Zweden) en Essent (aan RWE uit Duitsland) zag de EU al af van de opdracht tot volledige splitsing. Minister Van der Hoeven zette toch door. Waarmee Nederland veel zeggenschap over de eigen energiezekerheid prijsgaf. Buitenlandse ongesplitste energiebedrijven stonden hier voor-taan op concurrentievoordeel.

De rechtszaak die de Nederlandse staat jaren heeft gevoerd om Eneco en het kleinere Delta uit Zeeland dat zelfde heilloze splitsingsspoor op te duwen leidde vorige week tot een achterhaalde uitspraak van de Hoge Raad. Splitsing is niet in strijd met Europees recht. Nee, moest er bij komen. Maar het hoeft ook niet van Europa, dáár gaat het om.

Door dit achterhoedegevecht van tien jaar geleden nog es lekker voort te zetten, riskeert Kamp de ontwikkeling naar duurzame, steeds kleinschaliger energieopwekking jaren terug te zetten. Net nu de staat alles op alles moet zetten om de wel-actuele Europese doelen te halen. Net nu de belastingmeevaller een duw achter een duurzame ontwikkeling mogelijk maakt.

Wil het kabinet een verduurzamend Nederland met Eneco in handen van Gazprom? Als de PvdA van Diederik Samsom deze verkwanseling van publieke belangen steunt dan bestaat de groene Diederik Samsom definitief niet meer. Een frisgroen D66 kan de Paarse vergissing van de Splitsingswet nu goedmaken.