De Politiecolumn: Uit de klem geraken

Discriminatie bij de politie komt voor, maar is geen structureel kenmerk van politiewerk in Nederland. De Politiecolumn, van Guus Meershoek, over de confrontatie op straat met achtergestelde jeugd en de klem waarin politie en allochtone jongeren samen zitten.

Afgelopen weekend kwam Mitch Henriquez om het leven als gevolg van een hardhandige arrestatie door de politie. Waarschijnlijk gaf hij wel aanleiding tot die arrestatie maar was het politieoptreden niet proportioneel. Hopelijk verschaft het rijksrechercheonderzoek volledige duidelijkheid. Zodra een burger wordt gearresteerd, is de overheid verantwoordelijk voor zijn leven en welzijn. Ook daarom is het een ernstig incident.

Ondertussen heeft het ongeval een doos van Pandora geopend. In de Schilderswijk braken forse rellen uit en de politie werd al snel beschuldigd van racisme. Hoewel niets er op wijst dat Henriquez hard werd aangepakt vanwege zijn etnische achtergrond, verzocht Amnesty International om een aanvullend onderzoek naar racisme in het korps. Ik vind dat een slechte suggestie. Het verschuift de aandacht van het werkelijke probleem en miskent dat er al voldoende kennis voorhanden is om nu al wat aan dat probleem te doen.

Nu is het zo dat heel wat allochtone jongeren ervaren dat zij vaker door de politie worden staande gehouden en onbehoorlijker worden behandeld dan hun autochtone leeftijdgenoten. Uit observatieonderzoek weten we dat die ervaring deels op feiten is gestoeld, dat politiemensen (evenals andere Nederlanders) soms discrimineren maar dat discriminatie geen structureel kenmerk van politieoptreden is. De gelijke behandeling waar allochtone jongeren recht op hebben, wordt voor hen vaak geen werkelijkheid omdat zij niet in gelijke omstandigheden leven. Zij leven vaker in achterstandsbuurten, brengen meer tijd op straat door, komen sneller met de politie in aanraking, krijgen veel gemakkelijker een strafblad en ondervinden veel meer moeilijkheden om werk te vinden. Zij raken zo al snel gevangen in een uitzichtloos conflict met de politie.

De beschuldiging van racisme is niet alleen strijdig met de bekende feiten maar ontneemt ook het zicht op het feit dat politie en rellende jeugd één wezenlijke zaak delen: de opgave jongeren in achterstandssituaties los te maken uit de beknelling van hun positie. Wellicht geeft de uitkomst van het rijksrechercheonderzoek aanleiding om de training van arrestaties aan te passen maar restrictievere regels en meer toezicht dragen niet bij aan die zaak. Het voorstel om politiepersoneel naar Londens voorbeeld bij elke staande houding een formulier te laten invullen en uitreiken, zoals nu geregeld wordt aangedragen, bevredigt vooral de nieuwsgierigheid van onderzoekers maar heeft, zo leert de Londense ervaring, een averechts effect op de attitude van de politie tegenover etnische minderheden. Extra regels stimuleren in de politie risicomijdend gedrag, terwijl goed politieoptreden juist het vermogen vergt om zelf te zien waar een taak ligt, initiatief te nemen, moed te tonen en bereid te blijven achteraf van het eigen doen en laten verantwoording af te leggen.

Goed politiewerk in de geest van de vroegere Haagse korpschef, de liberaal Kees Peijster, kan wel een uitweg uit het uitzichtloze conflict bieden. Hij meende dat de politie er niet alleen is om overtreders te corrigeren en misdaden op te helderen maar ook om burgers in staat te stellen aan de samenleving deel te nemen.

Veel beter zou het daarom zijn als de politie naar het voorbeeld van Peijster haar preoccupatie met veiligheid liet varen en zelf haar taak ruimer zou opvatten. Waarom staat er niet een lokale politiechef op die bestuur en politiek herhaaldelijk attendeert op sociale omstandigheden die het politiewerk in buurten als de Schilderswijk telkens weer reduceren tot repressief optreden? Waarom biedt de politie jongeren die veelvuldig met haar in contact komen geen uitweg uit hun beknelling door het bemiddelen bij de zoektocht naar stageplaatsen. Waarom niet de mede onder druk van de reorganisatie verminderde pluriformiteit binnen de politie weer bevorderd met een versnelde doorstroming van allochtone politieofficieren naar de top? Waarom, wanneer de opvolging van de zittende korpschef aan de orde is, geen ervaren politieman of -vrouw met een familiale achtergrond in een van de etnische minderheden benoemd?

Guus Meershoek is lector Politiegeschiedenis aan de Politieacademie en universitair docent Bestuurskunde aan de Universiteit Twente. De Politiecolumn verschijnt wekelijks en wordt afwisselend geschreven door politiedeskundigen.