De Duitse kolenlobby wint het van het klimaat

Duitsland ziet af van een heffing die vooral de vervuilende stroomopwekking door middel van bruinkool zou treffen.

Bruinkoolcentrale van Vattenfall in Jänschwalde, Brandenburg. Foto Krisztian Bocsi / Bloomberg

De Duitse kolenlobby heeft vannacht gewonnen. De regering heeft besloten geen klimaatheffing in te voeren, zoals minister van Economische Zaken en leider van de sociaal-democratische SPD Sigmar Gabriel had voorgesteld. Zo’n heffing zou vooral de vervuilende energieopwekking door middel van bruinkool hebben getroffen.

Vannacht sloot Gabriel met bondskanselier Angela Merkel en CSU-leider Horst Seehofer een compromis. Geen klimaatheffing, maar sluiting van oude kolencentrales, met een totale capaciteit van 2,7 gigawatt. Die worden nu in reserve gehouden voor als het een keer niet waait en de zon onvoldoende schijnt voor wind- en zonne-energie.

Van de deskundigen die zich de afgelopen weken over de sluiting van de vervuilende centrales hebben gebogen, is eigenlijk niemand blij met deze uitkomst. Vorige week presenteerde het gerenommeerde Institut für Wirtschaftsforschung een studie naar de economische gevolgen. De conclusie was duidelijk: een heffing is zowel effectiever als goedkoper dan het in reserve houden van oude centrales. En de angstverhalen over duizenden ontslagen zijn opgeklopt.

Afgelopen maandag sprak ook de Duitse milieuraad, een officieel adviesorgaan van de bondsregering, zich uit voor een klimaatheffing. Die legt de kosten daar waar ze gemaakt worden, bij de vervuilers.

Ambitieus klimaatdoel

De Duitse regering heeft zichzelf enkele jaren geleden een zeer ambitieus klimaatdoel gesteld. Duitsland wil zijn uitstoot van broeikasgassen voor 2020 met 40 procent reduceren ten opzichte van 1990 (ter vergelijking: Nederland werd vorige week nog door de rechter op de vingers getikt, omdat het in 2020 slechts een reductie van 17 procent lijkt te halen).

Maar ondanks de zogeheten Energiewende, waarbij vol wordt ingezet op duurzame stroomopwekking via wind en zon, dreigen de Duitsers zo’n 90 megaton kooldioxide over hun uitstootbudget heen te gaan. Om het gat te dichten moet tot 2020 jaarlijks 22 megaton extra worden gereduceerd. Sigmar Gabriel wilde dat bereiken via zijn klimaatheffing. Die zou elektriciteitsmaatschappijen een prikkel geven om hun stroom daar te produceren waar die het minst vervuilt.

Met dat plan haalde Gabriel zich de woede op de hals van de stroomproducenten, maar ook van vakbonden en van de regeringen van de deelstaten Noordrijn-Westfalen, Brandenburg en Saksen, waar nog volop bruinkool wordt gewonnen. Zij vreesden voor hoge kosten en waarschuwden voor banenverlies. Ook de christen-democraten van bondskanselier Angela Merkel verzetten zich tegen het voorstel van hun coalitiegenoot.

Begrip voor de mijnwerkers

Gabriel toonde begrip voor de angst van de mijnwerkers – deels zijn eigen kiezers – en bedacht met de vakbond een alternatief. Een deel van de meest vervuilende centrales worden gesloten en de elektriciteitsbedrijven worden betaald om ze in reserve te houden. Verder worden oude installaties voor warmtekrachtkoppeling vervangen door moderne technologieën.

Daarmee wordt echter niet meer dan 16,5 megaton kooldioxide bespaard. De overige 5,5 megaton moet dus elders gevonden worden: oude verwarmingsketels vervangen, warmtepompen moderniseren, en maatregelen op gemeentelijk niveau.

Dit plan gaat echter veel extra geld kosten. Vandaar dat gisteravond ook minister van Financiën Wolfgang Schäuble moest aanschuiven, om te kijken of hij daarvoor 1,2 miljard euro op de begroting kan vinden.

Volgens Tobias Münchmeyer van Greenpeace heeft Merkel nu al de belofte gebroken die ze vorige maand deed bij de G7-top in het Zuid-Duitse Elmau. Toen zei ze dat de energieopwekking door middel van kolencentrales haar langste tijd gehad heeft. Met dit besluit worden alle dromen van de kolencentrales waar, aldus Münchmeyer: „Ze hoeven minder CO2 te besparen en krijgen daarvoor ook nog eens miljoenen uitbetaald.”

Volgens milieuorganisatie Germanwatch is het een pyrrusoverwinning van de kolenlobby. Het definitief sluiten van kolencentrales maakt deel uit van de Duitse klimaatplannen voor de langere termijn. In 2030 moet nog een 200 megaton CO2extra bespaard worden. Germanwatch wijst erop dat energiereus Vattenfall al heeft besloten de verhuizing van mensen voor de bruinkoolwinning te staken. Dat is het begin van het einde.