Teleurstellend, ja. Onaanvaardbaar, nee

Gisteren besloot de rechter dat achtstegroepers die niet zijn gematched met hun middelbare school naar keuze niet mogen ruilen. Anders is het systeem niet meer transparant.

Johanne Boor gaat na de zomer naar school eerste keus op haar keuzelijst: het 4e Gymnasium. Foto Bram Budel

Achtstegroepers mogen hun plek voor een middelbare school in Amsterdam niet ruilen, dat heeft de rechter gisteren bepaald. Een groep van twintig ouders spande een kort geding aan tegen de Osvo, een vereniging van vertegenwoordigers van Amsterdamse schoolbesturen, en de gemeente Amsterdam, vanwege het dit jaar ingevoerde matchingsysteem voor middelbare scholen.

Voor het eerst zijn 7.500 achtstegroepers via een computer op een middelbare school geplaatst. Ze moesten een lijst opgeven met een top van scholen waar ze naartoe zouden willen. Bijna alle leerlingen (95 procent) werden op een school uit hun top-3 geplaatst, maar zo’n honderd leerlingen niet op een school uit hun top-5. En als ze mochten ruilen, zouden naar schatting honderden kinderen méér op de school van de eerste keuze terechtkomen.

Ruilen heeft nadelen

Maar het ruilverbod is „niet maatschappelijk onaanvaardbaar”, oordeelt de rechter. De rechter noemt het „begrijpelijk een grote teleurstelling” dat niet alle kinderen in Amsterdam op de school van hun eerste keuze terecht kunnen komen. Maar ruilen heeft nadelen, stelt ze, omdat het systeem dan niet consistent werkt en er geen sprake meer is van gelijke kansen. En daar was het matchingsysteem nou juist voor bedacht.

„Zo zijn er leerlingen die toevallig geen aantrekkelijke plaats te bieden hebben, en leerlingen die zich tot op heden buiten de ‘ruilhandel’ hebben gehouden en genoegen hebben genomen met hun tweede of derde keuze, maar die wellicht ook zouden willen ruilen. Het toelatingssysteem voldoet dan niet meer aan de vereisten van consistentie en transparantie. Dat zou strijdig zijn met het algemene belang van alle leerlingen dat aan deze vereisten wordt voldaan.”

Ook zou ruilen strategisch kiezen in de hand werken, zegt de rechter, omdat het dan aantrekkelijk wordt voor een leerling om zich op een populaire school op te geven - niet per se zijn of haar eigen voorkeur. En matching moest juist een einde maken aan strategisch kiezen, omdat daardoor niet goed zichtbaar is welke scholen écht populair zijn.

Ook advocaat Esther Sprenkeling, die de zaak namens de ouders aanspande en wiens dochter op de school van haar vijfde keuze werd geplaatst, is „zéér teleurgesteld”.

„We hebben in ieder geval wel weten aan te tonen dat het systeem niet werkt, door de commotie die is ontstaan. We hebben alle mismatches bekendgemaakt. Ik mag hopen dat in de evaluatie van het matchingsysteem wordt meegenomen dat het ruilverbod moet worden opgeheven.”

De Osvo laat in een reactie weten dat „zowel eisers als het OSVO handelen in het belang van de Amsterdamse leerlingen”. Voor individuele klachten en verzoeken wordt een passende oplossing gezocht, aldus de Osvo.

De groep ouders spande het kort geding aan tegen scholenkoepel Osvo en de gemeente Amsterdam omdat ze vinden dat „ongekend is gemismatched”, omdat zo veel kinderen door ruilen wél op hun voorkeursschool terecht zouden komen. Daarnaast eisten ze dat de leerlingen die buiten hun top-5 zijn geplaatst, alsnog op een van hun eerste vijf voorkeursscholen terechtkomen. Ook die eis wees de rechter af, omdat vooraf geen percentages kunnen worden gegarandeerd.

Het Amsterdamse CDA gaat een motie indienen om ruilen alsnog toe te staan.

Er speelde nog meer

Door de matching ontstond veel commotie. Ouders kregen laat of niet te horen op welke school hun kind is toegelaten. De helpdesk van de Osvo was slecht bereikbaar, waarna wethouder Kukenheim (D66, Onderwijs) tijdelijk zelf een hulploket opende. Daarna bleek dat veel kinderen door te ruilen met bijvoorbeeld een klasgenoot, alsnog op de school van hun eerste keuze terecht zouden komen. De helpdesk van de Osvo verhuisde naar een geheime locatie vanwege bedreigingen van ouders.

In Amsterdam zijn genoeg middelbareschoolplekken, maar sommige (vooral havo- en vwo)-scholen zijn populairder dan andere. In voorgaande jaren werd er daarom geloot. Jaarlijks werden toen honderden kinderen uitgeloot, wat ook voor veel teleurstelling en onvrede zorgde.