Openlijk homo? Niet voor familie

Jack Wang en Tianbao wonen samen en vieren Gay Pride. Toch trouwde Jack met Stella. „Het is een toneelstuk, maar wel een met veel voordelen.”

Veel Chinese homostellen die willen trouwen, wijken uit naar de VS. In juni trouwden in Californië de winnaars van een wedstrijd van internetgigant Alibaba. Foto’s Lucy Nicholson/Reuters

Als stoere homo geniet Jack Wang (32) van zijn leven met zijn partner Tianbao (26) in Shanghai. Maar zijn ouders, grootouders, vrienden en buren in het afgelegen Anhui weten niet beter dan dat hij eerder deze maand trouwde met een vrouw. Ook de ouders van de frêle, onmiskenbaar gay ogende Tianbao leven in de waan dat hij in Shanghai naarstig op zoek is naar een nieuwe echtgenote.

In de marge van het jaarlijkse Shanghai Pride-festival laat Jack – hij wil alleen met zijn Engelse naam in de krant – de foto’s zien van zijn recente bruiloft. Hij in smoking en zij – Stella Zhang – in een witte jurk met sluier voerden voor honderden genodigden een perfect heteroseksueel sprookje op. Stella is een lesbische vriendin (een lala in het Chinees) die al enkele jaren samenwoont met haar vriendin en ook de enorme druk voelde om te trouwen en een gezinnetje te stichten.

Op de foto’s ziet het paar er stralend en verliefd uit. In werkelijkheid hebben Jack (accountant) en Stella (pr-manager) elkaar het afgelopen jaar twee keer gezien om tijdens het Chinese Nieuwjaarsfeest de wederzijdse ouders te bezoeken. Verplichte bezoekjes die per chat op de telefoon worden gecoördineerd.

„Mijn ouders en die van haar zijn heel conservatief, weten niet eens van het bestaan van homoseksualiteit en zij zouden het niet begrijpen en niet accepteren”, legt Jack uit. Tianbao: „Het is een toneelstuk, maar wel een met veel voordelen. Ik denk dat ons leven heel erg gecompliceerd wordt als wij onze ouders vertellen dat we homo zijn, van elkaar houden en samenwonen. Wij doen niets waarvoor wij ons schamen.”

Geen stoute parades

De twee tongzhimen (Chinees voor zowel ‘kameraden’ als ‘homo’s’) doen voor het eerst samen mee aan Shanghai Pride, dat de taboes rond lesbiennes, homo’s, biseksuelen en transgenders wil doorbreken. Dat gebeurt zo discreet, dat de meeste Shanghaiers er niets van merken: geen stoute parades met halfblote mannen, geen regenboogvlaggen en weinig aandacht in de media. Wel veel filmvertoningen en zware discussieavonden, afgewisseld met besloten feesten.

Op het openingsfeest in een bijna onvindbare disco in een voormalige marineloods wijzen Jack en Tianbao naar vriendenparen die ook getrouwd zijn, maar niet met elkaar. Onder druk van familie houden verreweg de meeste Chinese homo’s – hun aantal wordt geschat tussen de 60 en 90 miljoen – hun geaardheid verborgen. De druk van ouders op hun volwassen kinderen om te trouwen en kinderen te krijgen is groot, want het nageslacht vormt een soort pensioen- en zorgverzekering.

„Niet trouwen, geen kinderen krijgen is het meest harteloze wat kinderen hun ouders kunnen aandoen. Ouders denken dat hun opvoeding heeft gefaald”, zegt Tianbao. Zijn „doodvermoeiende” moeder informeert bijna dagelijks hoe het gaat op het vrouwenfront en vertelt in het dorp weer een geschikt meisje te hebben ontmoet: kan hij niet naar huis komen?

Het maakt niet uit dat hij al een keer tegen zijn zin getrouwd was en zelfs een zoontje van drie heeft uit dat door moeder afgedwongen huwelijk. „Ik dacht dat ik mijn plicht al had vervuld, maar daar denkt mijn moeder anders over.”

Voor Jack, die net als Tianbao en miljoenen andere generatiegenoten elke maand een kwart van zijn salaris naar zijn ouders overboekt, geldt hetzelfde confuciaanse verhaal over de plicht van kinderen hun ouders te respecteren en te gehoorzamen. Net getrouwd heeft hij respijt, maar hij weet dat zijn ouders wachten op een kleinkind. Hij zal hun waarschijnlijk binnenkort vertellen dat Stella en hij om medische redenen geen kinderen kunnen krijgen.

„Ik weet dat ik tegen hen lieg, dat doet ook pijn, maar dit is echt de beste weg voor alle partijen: voor mij en Tianbao, mijn ouders die hun gezicht niet verliezen in hun dorp en niet te vergeten de buren”, vertelt Jack in het 35 vierkante meter grote appartement dat hij deelt met Tianbao.

Wat er zou gebeuren als hij ze zou vertellen dat hij homo is, weet hij niet. „Ik denk dat zij toch zouden willen dat ik zou trouwen, want dan heb je minder geroddel in het dorp.”

De sociale druk op het platteland is nog altijd groot. Daarom verhuizen jonge tongzhi en lala meestal naar Shanghai, Beijing of Chongqing, waar zij tussen de tientallen miljoenen inwoners opgaan in de anonimiteit.

Homoseksualiteit, onder Mao streng verboden, is pas sinds 1997 geen strafbaar feit meer en werd in 2001 geschrapt van de officiële Chinese lijst van psychische ziektes.

Net als in de Chinese oudheid keurt de Communistische Partij van China (CPC) de homoliefde tegenwoordig niet goed of af. „De overheid steunt ons niet, maar werkt ook niet tegen, ik denk dat onwetendheid een grotere rol speelt dan afkeer, zoals je dat wel in christelijke en islamitische landen ziet”, zegt Jack.

Omhelzen op straat kan gerust

De neutrale houding van de overheid heeft geleid tot een explosie van homobars, chatrooms, speciale datingapps – althans in de grote steden – en festivals als Shanghai Pride. Openlijke discriminatie en religieus geïnspireerd geweld tegen homo’s zijn zeldzaam in China. Ook op het werk of op straat stuiten Jack en Tianbao niet op problemen: het voordeel van discretie.

„Ik durf hem op straat best te zoenen of te omhelzen en dat doe ik ook. Dat kan in Shanghai niemand wat schelen, iedereen is hier toch meer met zichzelf bezig en met geld verdienen dan met anderen”, lacht Tianbao uitbundig. Jack, toch wat minder stoer dan hij oogt: „Ja, jij durft wel, maar jij bent een sociale bloem. Maar ik doe dat niet graag. Ja, alleen in het donker.”

De meeste Chinese homo’s en lesbiennes voelen zich ondanks het betrekkelijk tolerante klimaat in de schaduw veiliger en vrijer. Dat geldt ook voor bekende Chinezen. Alleen in Hongkong komen sterren met enige regelmaat uit de kast, vaak ook in het kader van campagnes tegen aids. Wanneer Jack en Tianbao uit de kast komen en een einde maken aan de toneelstukjes die zij voor hun families opvoeren, weten zij niet. „Het klimaat is aan het veranderen, maar ik denk dat het zeker nog 10 of 20 jaar duurt voor wij misschien kunnen trouwen en een kind kunnen nemen”, denkt Tianbao. „Ik wil helemaal geen kind”, reageert Jack. „Ik wil voorlopig alleen maar vrij zijn als mens en homo.”