‘Het WK 2022 in Qatar kostte al 1.200 levens’

Dat meldden verschillende media

De aanleiding

Door alle berichten over mogelijke FIFA-omkoping trok ook het WK voetbal 2022 in Qatar weer de aandacht. De argumenten tegen Qatar zijn bekend: te warm, te corrupt en te slechte arbeidsomstandigheden. Amnesty en de FNV grijpen de hernieuwde interesse aan om te pleiten voor betere arbeidsomstandigheden. Zo stelt de FNV dat tot nu toe al 1.200 WK-doden zijn gevallen. De vakbond extrapoleert dat naar 4.000 doden aan het begin van het WK. The Guardian noemde hetzelfde getal en maakte het tastbaar: 62 doden per duel. Een Belgische website had het over ‘spelen op een massagraf’. We checken of er al 1.200 WK-doden zijn gevallen.

Waar is het op gebaseerd?

De media en de FNV noemen als bron voor de cijfers de ITUC, de International Trade Union Confederation: een mondiale vakbond. Die gaat uit van de sterftecijfers onder de Indiase en Nepalese arbeidsmigranten in Qatar. Van hen zouden jaarlijks gemiddeld 400 overlijden, per jaar circa 150 Nepalezen en ongeveer 250 Indiërs, gemeten voor de jaren 2011, 2012 en 2013. De ITUC heeft deze cijfers van de Indiase en Nepalese ambassades in Doha.

Klopt het?

Om te beginnen is de vraag: 400 doden per jaar, is dat veel? Neem Nepal: in 2013 zijn er volgens de ITUC zo’n 190 doden gevallen – dat jaar was een uitschieter. In 2013 werkten er in Qatar ruim 300.000 Nepalezen. Dat komt neer op een sterftecijfer van ruim 0,6 (op 1.000). Nepal zelf heeft volgens het World Factbook van de CIA een sterftecijfer van 6,7. Het sterftecijfer onder de circa 500.000 Indiërs in Qatar is 0,5 – in India zelf is dat ruim 7. Dus vallen er relatief weinig doden in Qatar. Harde conclusies zijn niet te trekken: de arbeidsmigranten vormen geen dwarsdoorsnede van de bevolking van het land waar ze vandaan komen. Maar de Indiase ambassade in Qatar liet onlangs weten het aantal doden heel normaal te vinden. Andere cijfers dan die van de ambassades zijn er niet. De Qatari autoriteiten hebben sinds 2010 geen sterftecijfers van migranten meer gepubliceerd.

Volgende vraag: gaan al die arbeidsmigranten dood in de bouw? Nee, zeggen ze bij de WK-organisatie: „Er zijn in Qatar heel veel Indiërs die hier al hun hele leven wonen en werken: taxichauffeur, kapper of accountant.” Voor de Indiërs klopt dat. De Nepalezen kwamen pas recent naar Qatar, vaak als bouwvakker. Er zijn heel veel bouwvakkers, onderhoudsmensen en dergelijke meegerekend. Het gros van het lagelonenwerk is in de bouw.

Maar zelfs als alle dode arbeidsmigranten omkomen in de bouw, gaat het dan om WK-bouwprojecten? Dat lijkt niet waarschijnlijk: er wordt meer gebouwd in Qatar. De ITUC geeft toe dat eerdere berichten over honderden doden bij de stadionbouw niet accuraat waren, omdat de stadions nog op de tekentafel lagen. „Strikt beschouwd klopt dat”, zegt Tim Noonan, hoofd communicatie. „Maar veel WK-gerelateerde bouwprojecten zoals hotels en wegen waren al wel begonnen.”

Conclusie

Het getal van 1.200 WK-doden is afkomstig van vakbond ITUC, die álle overleden arbeidsmigranten uit Nepal en India meerekent. Het klopt dat er vooral veel Nepalezen in de bouw werken, onder vaak slechte omstandigheden. Maar dat álle overleden arbeidsmigranten omkomen bij WK-projecten is onaannemelijk: er zouden in dat geval geen migranten overlijden door verkeersongelukken of erfelijke ziekten. Het echte dodental moet lager liggen. We beoordelen de stelling als onwaar.