Een watergevecht? Hou je kleren aan

IJs, super soakers, koude limonade en een Hitteplan. Wat helpt deze week echt tegen de warmte?

De komende dagen wordt het tropisch warm in Nederland en tegen het weekeinde worden temperaturen verwacht tot 35 ºC. Een zeldzaamheid die in Nederland wordt gevierd met lange files naar de kust en overvolle stranden. Maar niet iedereen is blij met deze hitte en gezond is het zeker niet voor iedereen. Wie loopt de komende dagen het meeste risico en hoe beschermen we ons het best tegen de warmte?

Veel ijs eten helpt niet écht

Zodra de temperatuur in Nederland hoger is dan 20ºC, doen ijsverkopers goede zaken. Het is echter maar de vraag of je van ijs wel afkoelt. Een ijsje is klein en de waterige inhoud neemt maar weinig warmte op en past zich al snel aan aan je lichaamstemperatuur.

Waterijsjes met zo weinig mogelijk suiker zijn nog het best. Melk- en fruitijs is eigenlijk gewoon voedsel. Een Magnum van 85 gram bevat een achtste (13 procent) van de calorieën die je als matig actief stadsmens dagelijks nodig hebt. Door het eten van voedsel warm je op, want de spijsvertering gaat aan de gang met de suikers en vetten in het ijs.

Veel onderzoek is er niet naar gedaan. In een oud experiment lieten onderzoekers drie mannen 500 gram ijs eten. De temperatuur van hun lichaamskern daalde met nog geen graad, en hun huidtemperatuur veranderde helemaal niet.

Los daarvan geeft kou in de mond wel een sterk gevoel van koelte. Het acute dorstgevoel verdwijnt ook van ijs, om even later weer genadeloos terug te keren.

Je kunt wel koud water drinken

Ook koude drankjes drink je gemakkelijker weg als het buiten warm is. Op scoreformulieren geven mensen aan dat hun dorst minder is na een koud drankje (5ºC) dan na het drinken van warm water (22ºC). Hoewel te meten valt dat het voor het lichaam uiteindelijk niks uitmaakt. Het idee is dat dat komt door de koudereceptoren in de mond, die signalen naar de hersenen sturen die ‘prettig’ betekenen.

Geen bikini, maar een T-shirt

Wie van plan is zijn super soaker van zolder te halen of een waterballonnengevecht te houden, houdt het beste zijn kleren aan. Aan koud water dat meteen weer van je lijf loopt, heb je namelijk niet heel veel. Sterker nog, er zijn onderzoekers die denken dat je het daar warmer van kan krijgen. Kou op je huid laat de bloedvaatjes in je huid samentrekken, waardoor je je lichaamswarmte nog moeilijker kwijt raakt. Verdampend water of eigen zweet op je huid en kleding onttrekt wel warmte aan je lichaam. Een handdoek die je nat kan maken en een tijdje om je nek kan dragen kan ook heel behaaglijk aanvoelen. Een nat shirt kan natuurlijk net zo goed.

Wat moeten we met het Nationaal Hitteplan?

Om mensen bewust te maken van de risico’s van dit warme weer is het Nationaal Hitteplan van kracht. Dat bestaat al acht jaar. Het is vooral een zaak van zorgprofessionals en hulpdiensten: verpleeghuizen, thuiszorg, apotheken, ouderenbonden, GGD, huisartsen en het Rode Kruis. Daar gaan waarschuwingsmailtjes heen als er zo’n warmteperiode wordt verwacht.

Gewone mensen worden door de weermannen en -vrouwen of de weerwebsites gewaarschuwd. Gevaarlijk weer! Het KNMI kleurt de waarschuwingskaart geel met thermometertjes. Het Hitteplan richt zich vooral op mensen die met dit warme weer moeten oppassen.

Dit zijn hart- en longpatiënten, mensen met overgewicht, bejaarden en baby’s. De lichamen van deze mensen kunnen de temperatuur minder goed controleren. En ze voelen niet goed of ze dorst hebben, of kunnen niet zelf voor hun vochtiname zorgen. Hart- en longpatiënten hebben door bloed- en luchtcirculatieproblemen moeite hun warmte kwijt te raken, net als zwaarlijvige mensen.

De activering van het Hitteplan betekent dat het minstens vier dagen achtereen warmer wordt dan 27ºC. Dat is iets anders dan een hittegolf. Die heeft vijf aaneengesloten dagen boven de 25ºC, waarvan drie warmer dan 30ºC. De weersverwachting zegt dat ook een hittegolfje deze week wel haalbaar is.

Ter relativering: in tijden van bittere kou gaan meer mensen dood dan tijdens hete dagen.

En dan is er de Tour de France, zaterdag, in Utrecht!

Aanstaande zaterdag start de Tour de France in Utrecht en bijna net zo zeldzaam is de temperatuur van 35ºC op die dag in Utrecht. De organisatie verwacht 600.000 tot 800.000 mensen en het is de vraag of het wel verstandig is om naar de Tour te gaan.

De meeste mensen kunnen goed tegen warmte. Hoor je bij de bovengenoemde uitzonderingen: blijf dan thuis. Per slot van rekening zijn de wielrenners op tv het best te zien.