Dit wordt een hete hittegolf

Toeschouwers bij de Tourstart in Utrecht worden aan Zuid-Franse hitte blootgesteld.

Zonnebaden in Hoek van Holland, vanochtend aan de Nieuwe Waterweg. Foto Peter de Krom

De komende dagen wordt het tropisch warm. Morgen al, en zaterdag opnieuw, kan de temperatuur boven de 35 graden Celsius komen. Een zeldzaamheid die in Nederland wordt gevierd met lange files naar de kust en overvolle stranden. Niet iedereen is blij met die hitte en het is niet voor iedereen gezond. Hoe houden we het hoofd koel? Hoe beschermen we ons het best? Wie loopt de komende dagen het meeste risico?

Veel ijs eten helpt niet echt

Zodra de temperatuur in Nederland hoger is dan 20 graden, doen ijsverkopers goede zaken. Lekker, maar het is de vraag of je van ijs wel afkoelt. Een ijsje is klein en de waterige inhoud neemt maar weinig warmte op voordat die net zo warm is als je lichaam.

Waterijsjes met zo weinig mogelijk suiker zijn nog het best, want ijs gemaakt van melk (room) of veel fruit is eigenlijk gewoon voedsel. Een Magnum van 85 gram bevat een achtste (13 procent) van de calorieën die je als matig actief stadsmens dagelijks nodig hebt. Van zulk ijs warm je zeker ook op, want de spijsvertering gaat aan de gang met de suikers en vetten die er in zitten en daar komt warmte bij vrij.

Onderzoek naar het koelend effect van ijsjes is er niet veel. In een oud experiment lieten onderzoekers drie mannen maar liefst 500 gram ijs eten. De temperatuur van hun lichaamskern daalde met nog geen graad en hun huidtemperatuur veranderde helemaal niet.

Los daarvan geeft kou in de mond wel een sterk gevoel van koelte. Een acuut dorstgevoel verdwijnt ook van ijs, om even later weer genadeloos terug te keren. Koud, of desnoods warm water drinken koelt waarschijnlijk beter.

Geen bikini, maar T-shirt

Wie van plan is zijn super soaker van zolder te halen of een waterballonnengevecht te houden, houdt het beste zijn kleren aan. Koud water dat direct weer van je lijf loopt geeft namelijk niet veel verkoeling. Sterker nog, er zijn onderzoekers die denken dat je het daar warmer van kan krijgen. Kou op je huid laat de bloedvaatjes in je huid samentrekken, waardoor je je lichaamswarmte nog moeilijker kwijt raakt. Verdampend water op de huid onttrekt wel warmte aan je lichaam. Dat geldt ook voor zweet. Dat koelt als het op de huid verdampt. Aan zweetdruppels die op de grond vallen heb je niets. Een handdoek die je nat kan maken en een tijdje om je nek kan dragen kan ook behaaglijk aanvoelen. Een nat shirt is net zo goed.

Om mensen bewust te maken van de risico’s van dit warme weer bestaat het Nationaal Hitteplan – al acht jaar. Het draaiboek van het Nationaal Hitteplan gaat open als het vier dagen achtereen warmer wordt dan 27 graden. Dat is iets anders dan een hittegolf. Die heeft vijf aaneengesloten dagen boven de 25 graden, waarvan drie warmer dan 30. Een hittegolfje zit er deze week ook nog wel in, maar wordt pas na vijf dagen vastgesteld.

Het Hitteplan activeert vooral zorgprofessionals en hulpdiensten: verpleeghuizen, thuiszorg, apotheken, ouderenbonden, GGD, huisartsen en het Rode Kruis. Daar stuurt het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) waarschuwingsmails heen als zo’n warmteperiode wordt verwacht.

Het Hitteplan is er om mensen te beschermen die met dit warme weer moeten oppassen. Dat zijn hart- en longpatiënten, mensen met overgewicht, bejaarden en baby’s. De lichamen van deze mensen kunnen hun eigen temperatuur niet meer, of nog niet goed regelen. Ze voelen niet goed of ze dorst hebben, of kunnen niet zelf voor hun vochtinname zorgen. Hart- en longpatiënten hebben door bloed- en luchtcirculatieproblemen moeite hun warmte kwijt te raken, net als dikke mensen.

Iedereen kan zien of het Hitteplan van kracht is: weermannen en -vrouwen of de weerwebsites waarschuwen dan. Gevaarlijk weer! Het KNMI kleurt de waarschuwingskaart geel met thermometertjes.

Ter relativering: in tijden van bittere kou gaan meer mensen dood dan tijdens hete dagen.

De Tour in Utrecht

Zaterdag begint de Tour de France in Utrecht en bijna net zo zeldzaam is de temperatuur van 35 graden Celsius die dag in Utrecht. De organisatie verwacht 600.000 tot 800.000 mensen. Is het wel verstandig is om in zo’n massa in een hete stad te zijn?

De meeste mensen kunnen goed tegen warmte. Hoor je bij de uitzonderingen: blijf dan thuis. Per slot van rekening zijn die wielrenners op tv het best te zien.

Voor wie wel gaat: blijf zo veel mogelijk in de schaduw. Zorg nog liever voor eigen schaduw, met een parasol of zonnehoed. Draag lichte kleding. Smeer royaal zonnebrandcrème. Wees voorzichtig met alcohol. Hoe het precies komt is moeilijk te achterhalen, maar het is de ervaring van ambulancepersoneel dat ze op erg warme dagen veel mensen in hun wagen krijgen die flink alcohol hebben gedronken. De organisatie zorgt voor extra water, maar je kunt makkelijk zelf twee liter meenemen.