Crisisdiplomatie van Grieken in aanloop naar referendum

In brief zegt Tsipras voorstel Eurogroep grotendeels te accepteren, telefonisch overleg met ministers.

Brussel/Athene

De crisisdiplomatie tussen Griekenland en zijn schuldeisers is hervat en heeft, in de aanloop naar het geplande Griekse referendum aanstaande zondag, een nieuwe dynamiek bereikt: gisteravond stuurde de Griekse premier Alexis Tsipras een brief aan de Eurogroep (ministers van Financiën van de eurozone), de Europese Commissie, het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Europese Centrale Bank (ECB) waarin hij zegt grotendeels in te stemmen met de voorstellen van de geldschieters. De Financial Times legde vanochtend de hand op de brief.

Het is zeer de vraag of de ministers onder de indruk zullen zijn van de laatste verrassingsmanoeuvre van Tsipras. Vanmiddag overlegt de Eurogroep telefonisch over de laatste ontwikkelingen. Het Griekse referendum vindt vooralsnog gewoon doorgang.

Feit blijft dat het huidige hulpprogramma voor Griekenland gisteren is afgelopen. Griekenland kreeg gisteravond tijdens een inderhaast georganiseerde teleconferentie te horen dat het vertrouwen op is en dat het een nieuw hulpverzoek moet indienen „via de normale procedure”. Daarmee lijkt een kans op een snelle oplossing van de crisis juist verkeken.

In de brief van Tsipras staat dat Griekenland in grote lijnen akkoord gaat met de laatste voorstellen van de schuldeisers, van 28 juni. Maar Tsipras eist toch nog aanpassingen (onder meer een btw-korting voor de Griekse eilanden), dus een deal is er niet.

De brief van gisteravond volgde op een andere poging van Tsipras om uit de crisis te komen. Hij vroeg eerder op de dag om een verlenging van het huidige EU-hulpprogramma waarin zijn land zit. Alleen met de daaraan verbonden noodsteun (7,2 miljard euro) kon een Grieks bankroet vandaag worden afgewend. Maar de Eurogroep wees het verzoek af. Een ander besluit zou „heel gek” zijn geweest, aldus Eurogroep-voorzitter Dijsselbloem.

Tsipras wilde nieuwe noodlening

Vrijdag brak Tsipras de onderhandelingen immers nog af en schreef hij, onverwacht, een referendum uit over de eisen die eurolanden, de ECB en het IMF in ruil voor EU-hulp stellen. Die volksraadpleging, gepland voor zondag, heeft de toorn van Europa gewekt, omdat Tsipras oproept de eisen af te wijzen. Daarmee is het de mogelijke opmaat geworden tot een Grieks vertrek uit de eurozone (Grexit).

Over diezelfde eisen wilde Tsipras gisteren opeens weer wel praten. Naast de verlenging vroeg hij om een forse nieuwe noodlening en kwijtschelding van Griekse schulden. Dat maakte het verzoek meteen al weinig kansrijk. En het roept ook vragen op over zijn intenties: was zijn A4’tje een serieus verzoek of was Tsipras op zoek naar munitie voor zijn nee-campagne? De afwijzing zal ongetwijfeld verkeerd vallen in Griekenland.

Grieken missen cruciale deadline

Het verzoek viel samen met een cruciale deadline: Athene moest 1,6 miljard euro terugbetalen aan het IMF. Vannacht bleek dit niet te zijn gebeurd. En dat is uniek: nooit is een westerse economie in gebreke gebleven bij het in Washington gevestigde fonds – eerder hadden alleen landen als Zimbabwe en Soedan deze twijfelachtige eer.

Bovendien liep om middernacht het huidige EU-hulpprogramma formeel af. Daarmee vervalt ook de noodsteun, inclusief een potje van 10,9 miljard euro dat opzij was gezet voor eventuele herkapitalisering van Griekse banken. In totaal laat Athene zo bijna 16 miljard euro lopen. Klaus Regling, de baas van de Europese noodfondsen EFSF en ESM, noemde dat gisteren „spijtig’’. Volgens hem had Griekenland „de meest gunstige leenvoorwaarden die ooit zijn verleend” aan een ‘programmaland’.

Vorige week boden geldschieters zelf een verlenging aan, met vijf maanden, maar toen stopte Athene de onderhandelingen. Intussen lijken eurolanden liever af te wachten of Tsipras zijn eigen referendum overleeft – de Griekse premier heeft gezegd bij een ja-stem te zullen aftreden. De Griekse regering is verdeeld, bleek gisteren. Vicepremier Yannis Dragasakis zette druk op Tsipras om terug te keren naar de onderhandelingstafel. Hij werd gesteund door de ambtelijke top. De hoogste ambtenaar zou hebben gedreigd af te treden als het praten stopt.

Dragasakis geldt als meest ervaren lid van het kabinet en geniet het vertrouwen van veel Grieken. In een interview hintte hij er op dat het referendum ook alsnog kan worden afgeblazen. Tussen de 20.000 en 30.000 Grieken betoogden gisteren in Athene vóór de euro. Ondanks de regen stond het Syntagmaplein voor het parlement vol ja-stemmers, die voor buitenlandse camera’s liefdesverklaringen aan Europa aflegden.

Uit opiniepeilingen komt geen duidelijke winnaar naar voren. Hoe dan ook: Griekenland moet nu gaan onderhandelen over een nieuw programma en nieuwe noodsteun.