Zo ziet Brussel het: Grieken, jullie worden misleid door je regering

Vertel je volk de waarheid, zegt Juncker tegen de Griekse regering. Wat klopt volgens hem niet?

De campagne voor het Griekse referendum is ook in Brussel begonnen. Hoogst ongebruikelijk, want de Europese Commissie spreekt zich nooit uit over nationale verkiezingen: Brusselse bemoeienis geldt al snel als ongepast.

Maar Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker wilde gisteren niet zwijgen. Hij voelde zich „verraden” door het referendum dat de Griekse regering vrijdag aankondigde, zei hij in een tot de nok gevulde perszaal.

Hij is niet enige die woest is. Een hele trits EU-leiders sprak zich gisteren uit over het referendum. Volgens de Griekse regering gaat het over de maatregelen die de EU eist in ruil voor 7,2 miljard euro aan noodsteun. De Italiaanse premier Renzi ziet dat anders: zondag besluiten de Grieken of ze de euro willen behouden of de drachme weer willen invoeren. „Dat is de keuze”, twitterde hij.

Ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel hekelde de wijze waarop Athene de dialoog met Europa heeft laten klappen – met een referendum dat zondag wordt gehouden, terwijl het vandaag al 1,6 miljard euro nodig heeft om een afbetaling te kunnen doen aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Maar ze was minder uitgesproken. „We moeten zeer voorzichtig zijn in wat voor boodschappen we afgeven.” Haar vicekanselier Sigmar Gabriel speelde bad cop. Een Griekse nee-stem op zondag is „een duidelijke beslissing tegen verder lidmaatschap van de eurozone”.

Juncker kwam regelrecht met een stemadvies: zeg ja tegen Europa, want dat is wat „verantwoordelijke, eervolle en trotse Grieken doen”. Hij beschuldigde de Griekse regering van „beledigingen, bedreigingen, quidproquo’s en niet afgemaakte zinnen die de verbeelding op hol doen slaan”. Griekenland, zei hij, was afgelopen vrijdag heel dichtbij een „eerlijk” akkoord met eurolanden, het IMF en de Europese Centrale Bank (ECB) en had de onderhandelingstafel „op het slechtst denkbare moment” verlaten.

Europa, zei hij, draait om gedeelde solidariteit en verantwoordelijkheid. Politici hebben jarenlang hun nek uitgestoken en „een hoge politieke prijs” betaald om de zwakste landen in de EU overeind te houden. „Europa is geen spelletje blufpoker, met winnaars en verliezers”, zei een verbitterde Juncker, die al drie decennia meeloopt in Brussel en nog nooit een cruciaal compromis heeft zien mislukken. „Ofwel we winnen allemaal, ofwel we verliezen allemaal.”

En hij had een advies voor de Griekse regering: vertel je volk geen „simplificaties”, maar „de waarheid”. Ze ergeren hem mateloos: de Griekse verwijten dat ‘Brussel’ zich hardvochtig en onbuigzaam opstelt en dat de onderhandelingen dáárdoor dit weekeinde zijn geklapt. „Populisme heeft de overhand gekregen.” Hij weersprak de Griekse beschuldigingen gisteren punt voor punt. Welke leugens vertelt Tsipras volgens Brussel?

Leugen 1: Europa vernedert Griekenland

Juncker benadrukte gisteren hoezeer steeds rekening is gehouden met Griekse wensen en gevoeligheden. Niet alleen veranderde de door Tsipras verfoeide ‘trojka’ (Commissie, ECB en IMF) van naam (het werd ‘Brussels Group’ of ‘de instituties’), de onderhandelingen werden op aandringen van de Grieken verplaatst van Athene naar Brussel. De gesprekken verliepen er niet soepeler door: Juncker sprak gisteren over „voortdurend veranderende tussenpersonen en onderhandelingsteams” aan Griekse zijde, waardoor vaak van vooraf aan moest worden begonnen. De Griekse voorstellen werden „vertraagd of doelbewust veranderd” en toch werd het gesprek gaande gehouden, soms nachtenlang. Ook aan de Griekse wens om het gesprek naar een hoger politiek niveau te tillen, werd tegemoet gekomen. „Dit is nooit overgelaten aan anonieme technocraten.”

Leugen 2: Europa wil geen schuldverlichting

Niet van harte, nee. Maar, maakte Juncker gisteren bekend, onderdeel van het bijna-akkoord dat vrijdag op tafel lag, was een afspraak om de Griekse schuldenberg in het najaar alsnog te bespreken. Tsipras wilde meteen al schuldverlichting, maar de trojka eist eerst een akkoord over bezuinigingen en hervormingen. Op zich is daar wat voor te zeggen: als bekend is welke maatregelen Athene neemt, kan pas ingeschat worden hoe de staatsschuld zich verder ontwikkelt. Daar komt bij dat eurolanden eerst wilden zien of Tsipras de beloofde maatregelen wel echt gaat uitvoeren, voordat ze voor henzelf pijnlijke concessies doen over het kwijtschelden van Griekse schulden.

 

Leugen 3: Europa beschermt de Griekse rijken

 Integendeel, zei Juncker gisteren. Het was volgens hem de Griekse regering zelf die weinig aanstalten maakte om de machtige en rijke Griekse reders gewoon belasting te laten betalen. De Griekse grondwet staat niet toe dat winsten uit de scheepvaart worden belast. Een vrijwillige belasting levert minder op dan je zou verwachten. De Commissie drong er op aan de voorkeursbehandeling af te schaffen. „Het heeft me enige tijd, zo niet uren gekost om de Griekse regering daarvan te overtuigen”, zei Juncker. „Ik zat dus hun werk te doen, terwijl dit een kwestie van gezond verstand en fiscale rechtvaardigheid is.”

Leugen 4: Europa beschermt bedrijfsbelangen

Athene wilde een ‘solidariteitsbelasting’ van 12 procent heffen op bedrijfswinsten boven de 500.000 euro. De geldschieters wezen dat af, omdat het een eenmalige, dus niet structurele maatregel zou zijn geweest, die maar even soelaas zou hebben geboden. De geldschieters pleiten daarentegen voor een echt onafhankelijke belastingdienst. „Hoe kun je dáár nou tegen zijn”, verzuchtte Juncker gisteren herhaaldelijk. Athene is er niet tegen, maar concrete plannen ontbreken vooralsnog. Daarnaast is de Griekse belastingheffing complex en ligt misbruik op de loer: bedrijven hoeven in eerste instantie maar 80 procent van hun omzet te declareren, de rest volgt later. De staande praktijk in Europa is: alles declareren, en afwachten of je geld terugkrijgt. Voor de Griekse belastingdienst is het vrijwel ondoenlijk om wanbetalers aan te pakken, door bijvoorbeeld beslag te leggen op rekeningen, omdat de wetgeving wanbetalers in feite beschermt.

Leugen 5: Europa wil snijden in de pensioenen

Voor de Grieken zijn pensioenkortingen onbespreekbaar – Tsipras zou een belangrijke verkiezingsbelofte breken – en in het bijna-akkoord wordt ook niet getornd aan de nominale hoogte van pensioenen. De nadruk ligt op hervormingen: het afbouwen van (te) gunstige regelingen om vervroegd te stoppen met werken en verhoging van de pensioenleeftijd. Toch zouden Griekse gepensioneerden straks slechter af zijn. Een extraatje voor de armste gepensioneerden, bekend onder de naam Ekas, gaat eraan. Een korting via de achterdeur? De Commissie ziet Ekas als een ernstige verstoring: wie maar vijftien jaar voor zijn pensioen heeft gespaard, kan er al aanspraak op maken. De Griekse regering erkent dat dit nogal kras is en is akkoord met afschaffing. Maar minder snel dan de geldschieters willen. Er kwam een compromis: eind 2019.