Opinie

Toch nog nieuws over Srebrenica

Sandy Berger, cöordinator inlichtingendiensten.
Sandy Berger, cöordinator inlichtingendiensten.

Er is groot nieuws over twintig jaar geleden. Over Srebrenica. Daar zijn toen de Nederlandse vredestroepen van Dutchbat bewust in de steek gelaten door de Verenigde Naties, in de aanloop naar de inname van de Bosnische enclave. De VN-belofte om luchtsteun te bieden tegen de Serviërs werd niet ingelost.

Zo was besloten, zonder medeweten van Nederland, terwijl de Amerikanen wisten dat de enclave gevaar liep. En zo kon er ongehinderd genocide plaatsvinden op 8.000 inwoners, onder hulpeloos toekijken van de Dutchbatters.

Met die onthulling bewezen onderzoeksjournalisten Bart Nijpels en Huub Jaspers de wereld een uitstekende dienst. De makers van de reconstructie 2Doc: Waarom Srebrenica moest vallen (VPRO/Human), gisteren op NPO2, spitten 341 vrijgegeven Amerikaanse inlichtingendocumenten door en diepten er nieuws uit op – én maakten er een aangrijpende reconstructie van.

Dat was al een verdienste: dat een murw vertelde kwestie toch televisie opleverde die je op het puntje van je stoel dwong. Er kwamen pikante documenten in beeld en de juiste mensen – zij keken veelal recht in de camera en waren close-up gefilmd, wat de beelden confronterend maakte.

Al keek Sandy Berger vooral weg. Hij was de top dog van de talking heads: de Amerikaan coördineerde destijds de inlichtingendiensten en reageerde nu kribbig, nukkig. Dat wist hij allemaal niet meer, hoor. (Toen de camera even uit mocht, liep de geluidsband wél door en hoorden we alsnog zijn kille ergernis.) Het geheime besluit om VN-luchtsteun op te schorten noemde hij „niet productief”, en hij verschool zich achter een haperend geheugen en weggelakte passages. Het héle verhaal was dit dus nog niet.

Het programma had behalve de feiten ook de emoties op een rij. Zo werden Bergers uitspraken bekeken en meteen becommentarieerd door Ilijaz Pilav, arts in Srebrenica: „Wat bedoelt hij met ‘niet productief’?” Zo vertolkte hij de authentieke stem van de getraumatiseerde inwoners.

En? Wat nu? Zoals Mohammed Sacirbey, de Bosnische oud-minister van Buitenlandse Zaken, zich aan het slot afvroeg: „Kiezen we ervoor om toe te staan dat de waarheid wordt begraven?” Goede vraag: napraten bij Pauw of Jinek gaat nu in televisievakantietijd niet, en de meeste media zitten met hun hoofd in Griekenland.

Maar er was een slim en terecht omroepoverschrijdend een-tweetje opgezet met Oog in oog (KRO-NCRV) van Sven Kockelmann. Die interviewde direct aansluitend aan de reconstructie Geert-Jan Knoops, advocaat van overste Thom Karremans, over de juridische consequenties die hij graag zou zien: volledige openheid van de documenten, rehabilitatie van Dutchbat. Kockelmann, in topvorm, benaderde Knoops met zijn gebruikelijke vechtlust, maar ze stonden in feite aan dezelfde kant. Knoops kreeg exact de goede vragen om zijn zaak te kunnen bepleiten.

Maar het hoefde niet te botsen om toch te kunnen knetteren. Ik zat weer op het puntje van mijn stoel. Hier werd nieuws gemaakt, hier gebéúrde iets, om het werk van de onderzoeksjournalisten en vooral de geschiedenis recht te doen. Zo moet dat, ook in het laagseizoen op televisie, ook twintig jaar na dato.