‘Stress en chaos, maar geen reden voor paniek’

„Plan referendum gaf schokeffect.”

„Het was een chaotische dag. De banken dicht. Geen benzine bij de pomp. Weinig mensen op straat. Weinig auto’s ook, en de auto’s die je zag, reden langzaam, om benzine te sparen.”

Het is zeven uur in de avond. Vanaf een terras in de haven van Mólivos, in het noorden van het eiland Lesbos, schetst Dirk Braam via zijn mobieltje hoe de situatie daar is, aan het einde van de eerste werkdag in wat een beslissende week voor Griekenland kan worden. Hij woont en werkt al een paar jaar op het eiland, voor reisorganisatie Corendon. Het leven is er meestal ontspannen, gemoedelijk. Ook de dagelijkse komst van bootvluchtelingen heeft daar weinig aan veranderd. Maar nu, vertelt hij, is er onder de Grieken enorm veel stress. „De aankondiging van het referendum afgelopen weekeinde heeft een schokeffect gehad. Het is nu heel serieus geworden. Vier op de vijf mensen die ik spreek, zeggen nee te stemmen. ‘We hebben toch niets te verliezen’, zeggen ze.”

Braam was die ochtend de laatste die kon tanken. In de grote opslagtanks op het eiland zit nog wel benzine, maar als een pomphouder wil bijbestellen, moet hij betalen. Dat kon gisteren niet. „De pomphouder vertelde me dat hij uit voorzorg veel cash had”, zegt Braam. „Maar alle uitgaven boven de vijfhonderd euro moeten via de bank lopen. Dat is sinds ongeveer een jaar zo, om het zwarte circuit onder controle te krijgen. Nu vormt die regel een groot probleem.’’

Wat merkt u van de financiële problemen?

„Ik wilde vandaag mijn belasting betalen, de werkgeverspremie, dat moest vóór 1 juli. Maar omdat de bank dicht was, kon dat niet. Op te laat betalen staat een fikse boete. Dus ik mijn accountant bellen. Gelukkig wist die te vertellen dat we twee weken uitstel hebben gekregen.”

Hoe moet dat nu met de pensioenen die aan het eind van de maand vaak cash worden opgehaald bij de bank?

„Verspreid over het land zijn banken open om mensen in staat te stellen hun pensioen op te nemen.”

In Griekenland wordt nog heel veel cash betaald. Hebben de Grieken voldoende contanten?

„Ik heb de indruk van wel. Het maakt niet uit wie je spreekt, maar ze hebben echt allemaal alle rekeningen leeggetrokken. Ze vertrouwden de banken al niet zo; nu helemaal niet.”

Heeft u zelf extra eten ingeslagen, of op een andere manier gehamsterd?

„Hamsteren is een paniekreactie, en ik zie geen reden voor paniek. Maar het gebeurt wel veel, ja. Ik reed ’s ochtends langs de Lidl en het leek wel of het daar gratis werd uitgedeeld. Mensen laadden hun auto’s vol, met pasta, water, van alles.”

Moeten toeristen zich zorgen maken?

„Nee. Met een buitenlandse bankpas kan je nog gewoon veel geld uit de muur halen. Als klanten toch zonder contant geld komen te zitten: ik heb een kluis vol. Dan kunnen ze elektronisch geld overmaken naar Corendon en krijgen ze dat bedrag hier van mij.”

En als de kluis leeg is?

„Hebben we het al over gehad. Dan vliegen we gewoon geld hiernaartoe.”

U heeft dus minder stress dan veel Grieken.

„Ja. De levensstandaard hier is al niet zo hoog, je moet redelijk vechten voor je bestaan. Voor de mensen is het kiezen uit twee kwaden. Alles accepteren, dat betekent de btw omhoog en je belasting een jaar vooruit betalen. Veel mensen zeggen: dat kan niet, want we hebben niets. Maar als ze ja zeggen, hebben ze de zekerheid van het ergens bij horen, van een beetje subsidie voor ziekenhuizen, scholen. Ook al weten ze dat het een armoedig bestaan wordt.”

En als ze nee zeggen?

„De meesten doen dat niet uit overtuiging, maar uit een soort nationale trots: we laten ons geen oor aannaaien, onze trots is het enige dat we nog hebben. Je hoort ook mensen zeggen: slechter kan het toch niet worden.”

Elders in Europa zeggen veel kiezers: die Grieken moeten gewoon de consequenties dragen van jaren boven hun stand leven.

„Al die analyses in de media, van hoe Slovenië het wel kan en we hier nog problemen hebben, ik weet het niet. De gewone man hier op Lesbos heeft niets te maken met hoe de regering in Athene het land naar de donder heeft geholpen. Die heeft niet geprofiteerd van subsidies of zo. Het zijn aardige mensen die hard werken en nu worden geconfronteerd met dingen die hen volledig boven de pet gaan.”