Niet bang zijn om te luisteren naar de wolf

De afgelopen tijd sloegen lone wolfs weer toe. Maar die zogenaamde eenzame wolf heeft een roedel. Dus beter om het taboe op de ongewenste mening te doorbreken, aldus Philip Huff.

Illustratie Tjarko van der Pol
Illustratie Tjarko van der Pol Illustratie Tjarko van der Pol

Het was een narrow win, zoals ze hier zeggen: vijf rechters van de Amerikaanse Hoge Raad waren voor, vier tegen. En zo kon het dat vorige week vrijdag, 26 juni 2015, het homohuwelijk in Amerika in alle staten legaal werd. Wat veertig jaar geleden nog onbespreekbaar was – het homohuwelijk – was nu werkelijkheid. Op internet barstten de reacties los. President Obama tweette met #lovewins (en verdrong zo de hashtag ‘decision day’) vele malen over deze overwinning en hij kreeg veel bijval; de rechters die tegenstemden werden belachelijk gemaakt, net als conservatieve politici, en veel vrolijke foto’s en grappige cartoons doken op. Maar er waren natuurlijk ook tegengeluiden. Een pastoor uit Texas beloofde zichzelf in de fik te steken als het homohuwelijk er kwam. Mike Huckabee, de Republikeinse presidentskandidaat, had het over juridische tirannie, en een ‘irrationeel, ongrondwettelijk besluit’ dat Obama moest negeren.

Nu ja, er zijn altijd tegengeluiden, en vaak – denken we – komen die van mensen die alleenstaan. Maar vier van de vijf rechters uit de Hoge Raad van de Verenigde Staten stemden tegen en vonden het homohuwelijk blijkbaar ook ongrondwettelijk, of op zijn minst niet zo’n goed idee. En Mike Huckabee heeft 400.000 volgers en wordt misschien de volgende president van Amerika. Zoals Dylann Roof, de schutter uit Charleston, vorige week weer bewees: meestal lijkt het maar of lone wolfs alleen staan. Hun daden komen voort uit een geloofssysteem dat ze met anderen delen. Op een website van zogenaamde ‘white supremacists’ zijn foto’s van Roof met pistolen en confederate flags terug te vinden, net als een ‘essay’ van 2.500 woorden waarin hij stelt dat er geen skinheads meer zijn, geen Klu Klux Klan meer is, niemand die iets doet. „Dan moet ik het maar zijn”, schrijft hij.

De zogenaamde eenzame wolf heeft eigenlijk altijd wel een roedel. Dat roedel kan kleiner zijn dan vele andere, en niet altijd handelen naar de woorden van de wolf, maar is er wel. En Roof kan wel op zichzelf handelen, maar hij voelde zich gesterkt door mensen die net zoals hij naar de wereld kijken. (De jongen bracht veel tijd door op lastrhodesia.com, een racistische website, met veel aandacht voor criminaliteit van zwarten tegen witten, de klassieke slachtofferrol van de racist: ‘ze gebruiken onze sociale voorzieningen, ze verkrachten onze vrouwen, ze stelen onze spullen’.)

Slachtofferrol wordt steeds benadrukt

Ander voorbeeld. Vorige maand werd Ten Walls, een Litouwse dj, door verschillende zomerfestivals gecanceld, waaronder Pitch, Pukkelpop en Mysteryland, omdat hij op zijn Facebookpagina homoseksuelen als ‘een andere soort’ omschreef, die ‘in de jaren negentig nog werden gerepareerd’. Hij klaagde over een vriend die hem had willen hersenspoelen wat betreft homoseksualiteit. De dj begon over een priester in Ierland, die jonge jongens had misbruikt en zei: wat als het jouw zestienjarige zoon was wiens anus was uitgescheurd? Ook hij focuste zich op een slachtofferrol en haalde er daarvoor zelfs een denkbeeldige zoon bij (ze verkrachten onze kinderen!).

Ten Walls haalde zijn bericht snel weg en stelde dat dit niet zijn ‘echte opvattingen’ waren. Maar het kwaad was al geschied: zijn Europese en Amerikaans boekers lieten hem vallen omdat Ten Walls niet aansloot bij ‘hun’ waarden. In feite deden zij hetzelfde als wat Ten Walls zelf deed: mensen veroordelen om hun meningen. en om wie zij zijn.

Ten Walls werd veroordeeld door boekers en agenten, Roof straks door een rechtbank (en terecht), en Huckabee door een deel van de gemeenschap. En het onderscheid tussen woorden verspreiden (‘ik haat homoseksuelen’) of oproepen tot handelen (‘Negeer deze wet!) tot werkelijk verschrikkelijke daden verrichten (studerende mensen neerschieten) is heel groot. Maar toch is er een overeenkomst: deze drie mannen vertegenwoordigen op hun manier een groep, een kleine gemeenschap binnen de grotere. En wat doen de meeste mensen binnen de grotere groep met ze? Hen net zo hard veroordelen als zij hen. Maar wie daarover begint, wordt al snel zelf uitgemaakt voor racist of homofoob (ik probeerde het de afgelopen weken hier in New York voorzichtig en met weinig succes). Toch is dat de enige weg.

Ten Walls was natuurlijk geen geïsoleerd iemand. Anders zet je zoiets niet op je Facebooksite. En Nederland is wellicht het meest homotolerante land van de wereld maar nog altijd vindt 40 procent van de mensen het aanstootgevend als twee mannen op straat zoenen. Je kunt je voorstellen dat van die 40 procent enkele procenten het volledig met Ten Walls eens zullen zijn. Ook onder hen die nu wel op festivals staan te draaien. En voor elke schietende Dylann Roof zitten er nog tientallen op racistische websites hun haat te voeden met een eenzijdige blik in een gekleurde discussie, aangespoord door Dylann: ‘[I typed] in the words ‘black on White crime’ into Google, and I have never been the same since that day.’

De ander een verplichting opleggen

Een opvatting veroorzaakt vaak een gevoel van verplichting. Die verplichting bestaat er ten eerste uit zelf naar de opvatting te leven, maar vaak ook om van anderen te verwachten ernaar te leven. Als ik geen vlees eet omdat ik de bio-industrie waardeloos vind, dan vind ik in feite ook dat jij geen vlees moet eten omdat de bio-industrie waardeloos is. Dat is ook begrijpelijk. Alleen: kan ik iemand anders daartoe verplichten? Hoe zit het als die persoon geen problemen heeft met de bio-industrie? Wat doe je dan? Als je je niet gekend voelt?

Volgens een onderzoeker van de zaak Roof wist de jonge schutter helemaal niet veel van white supremacy. Zijn angst voedde zijn waanideeën. Maar Roof wist waarschijnlijk ook niet veel van de achterliggende oorzaken van de criminaliteitsstatistieken in Amerika. Dus keek hij naar de meest misleidende factor: huidskleur. En deed hij iets verschrikkelijks. Om dezelfde redenen – kortzichtigheid en een tekort aan informatie – riep Mike Huckabee op tot een boycot van een besluit van de Hoge Raad. En daarom ook zet Ten Walls zijn mening op Facebook. Hoewel, dat laatste zal Ten Walls niet meer doen. Hij zal het privé doen en zich waarschijnlijk alleen maar meer slachtoffer en geïsoleerd voelen.

Het werkelijke taboe

Dat er eerst niet over het homohuwelijk of rassengelijkheid gesproken werd, en dat beide begrippen nu niet aangevallen morgen worden – dát is het werkelijke taboe van de afgelopen tijd. De afwijkende mening van de ander zou niet onderdrukt of verdrongen moeten worden, maar juist moeten worden gekend en in het publieke discours worden opgenomen. Deze mensen zijn niet fout, ze zitten slechts verkeerd. Het broeiende racisme tegen zwarten en homoseksuelen krijgt alleen meer voedingsbodem en kracht door het te marginaliseren; de mogelijkheid om jezelf slachtoffer te wanen groeit er juist door. Misschien had het geholpen als Roof meer zwarte landgenoten had leren kennen, als Ten Walls meer met homoseksuelen was omgegaan (en hij dus was uitgenodigd), als iemand hen de correlaties van criminaliteitsstatistieken en seksueel geweld had uitgelegd. Het heeft volgens mij geen zin iemand te dumpen en het op te geven. Want daar komt alleen maar méér ellende van dan te luisteren naar dat wat je niet wilt horen.