Leerlingen mogen middelbare schoolplek Amsterdam niet ruilen

Het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam, een van de populaire scholen.
Het Barlaeus Gymnasium in Amsterdam, een van de populaire scholen. Foto ANP / Kippa

Achtstegroepers mogen hun plek voor een middelbare school in Amsterdam niet ruilen. Dat heeft de rechter vandaag bepaald, in een kort geding dat door een groep van twintig ouders was aangespannen tegen de Osvo en de gemeente Amsterdam, vanwege het dit jaar ingevoerde matchingsysteem voor middelbare scholen.

Voor het eerst zijn 7.500 achtstegroepers via een computer op een middelbare school geplaatst. Ze moesten een lijst opgeven met een top van scholen waar ze naartoe zouden willen. Bijna alle leerlingen (95 procent) werden op een school uit hun top-3 geplaatst, maar zo’n honderd leerlingen niet op een school uit hun top-5. En als ze mochten ruilen, zouden naar schatting honderden kinderen méér op de school van de eerste keuze terechtkomen.

‘Niet maatschappelijk onaanvaardbaar’

Maar het ruilverbod is “niet maatschappelijk onaanvaardbaar”, oordeelt de rechter. De ouders moeten ook de proceskosten betalen, die neerkomen op zo’n 3.000 euro. De rechter noemt het “begrijpelijk een grote teleurstelling” dat niet alle kinderen in Amsterdam op de school van hun eerste keuze terecht kunnen komen. Maar ruilen heeft nadelen, stelt ze, omdat het systeem dan niet consistent werkt en er geen sprake meer is van gelijke kansen. En daar was het matchingsysteem nou juist voor bedacht.

“Zo zijn er leerlingen die toevallig geen aantrekkelijke plaats te bieden hebben, en leerlingen die zich tot op heden buiten de ‘ruilhandel’ hebben gehouden en genoegen hebben genomen met hun tweede of derde keuze, maar die wellicht ook zouden willen ruilen. Het toelatingssysteem voldoet dan niet meer aan de vereisten van consistentie en transparantie. Dat zou strijdig zijn met het algemene belang van alle leerlingen dat aan deze vereisten wordt voldaan.”

Ook zou ruilen strategisch kiezen in de hand werken, zegt de rechter, omdat het dan aantrekkelijk wordt voor een leerling om zich op een populaire school op te geven - niet per se zijn of haar eigen voorkeur. En matching moest juist een einde maken aan strategisch kiezen, omdat daardoor niet goed zichtbaar is welke scholen écht populair zijn.

‘Waardeloos’

“Een waardeloze uitspraak in het voordeel van een waardeloze, karakterloze matching”, schrijft een ouder op het forum van de Stichting Vrije Schoolkeuze Amsterdam (VSA), waar ouders al weken schoolplekken vragen en aanbieden, in de hoop dat het ruilverbod zou worden opgeheven. “Zeer teleurstellend”, zegt een ander. Weer een ander:

“Een schande. Het belang van kinderen staat niet voorop.”

Ook advocaat Esther Sprenkeling, die de zaak namens de ouders aanspande en wier dochter op de school van haar vijfde keuze werd geplaatst, is “zéér teleurgesteld”.

“We hebben in ieder geval wel weten aan te tonen dat het systeem niet werkt, door de commotie die is ontstaan. We hebben alle mismatches bekendgemaakt. Ik mag hopen dat in de evaluatie van het matchingsysteem wordt meegenomen dat het ruilverbod moet worden opgeheven.”

Sommige ouders sturen hun kind nu naar een privéschool of een school buiten de stad, zegt Sprenkeling.

“Er zijn ouders wier kinderen heel erg buiten de boot vallen.”

De Osvo laat in een reactie weten dat “zowel eisers als het OSVO handelen in het belang van de Amsterdamse leerlingen”. Voor individuele klachten en verzoeken wordt een passende oplossing gezocht, aldus de Osvo.

‘Ongekend gemismatched’

De groep ouders spanden het kort geding aan tegen scholenkoepel Osvo en de gemeente Amsterdam omdat ze vinden dat “ongekend is gemismatched”, omdat zo veel kinderen door ruilen wél op hun voorkeursschool terecht zouden komen. Daarnaast eisten ze de leerlingen die buiten hun top-5 zijn geplaatst, alsnog op een van hun eerste vijf voorkeursscholen terechtkomen. Ook die eis wees de rechter af, omdat vooraf geen percentages kunnen worden gegarandeerd.

Ouder Dorothé Duijves schreef in een opiniebrief in NRC dat de matching “een totale mislukking” is:

“Mijn zoon moet naar een school die op de 5e plaats van zijn voorkeurslijst staat, als vulsel, hooguit om te voorkomen dat hij op de meest ongewenste school zou raken. Onze tombolaprijs ligt op 50 minuten fietsafstand; wij wonen in Noord, de school is diep in Zuid. Afstand speelt geen rol bij de toewijzing. Verder gaat het om een sportklas; mijn zoon vindt sport ‘wel leuk’, maar meer ook niet.”

Het Amsterdamse CDA gaat morgen een motie indienen om ruilen alsnog toe te staan. Kees Jongsma van de Stichting VSA noemt de uitspraak van de rechter “zeer teleurstellend”.

“Ouders zitten nog jaren vast aan het systeem dat niet werkt, waar je als ouder dus geen invloed op hebt. Ik hoop dat het echte systeem, namelijk de mismatch, wordt aangepast. Ouders kiezen voor scholen die goed onderwijs bieden: kleinschalige, gefocuste scholen. Niet naar grootschalige scholengemeenschappen waar de leerlingenpopulatie zo divers is dat het moeilijk aan te sturen is. Het probleem aan het matchingsysteem is dat het de goede scholen eerst vollopen, en daarna worden de leerlingen over de minder goede scholen verdeeld.”

Veel ouders boos over matching

Door de matching ontstond veel commotie. Ouders kregen laat of niet te horen op welke school hun kind is toegelaten. De helpdesk van de Osvo was slecht bereikbaar, waarna wethouder Kukenheim (D66, Onderwijs) tijdelijk zelf een hulploket opende. Daarna bleek dat veel kinderen door te ruilen met bijvoorbeeld een klasgenoot, alsnog op de school van hun eerste keuze terecht zouden komen. De helpdesk van de Osvo verhuisde naar een geheime locatie vanwege bedreigingen van ouders.

In Amsterdam zijn genoeg middelbare schoolplekken, maar sommige (vooral havo- en vwo)-scholen zijn populairder dan andere. In voorgaande jaren werd er daarom geloot. Jaarlijks werden toen honderden kinderen uitgeloot, wat ook voor veel teleurstelling en onvrede zorgde.