Iedereen doet mee aan de nieuwe Chinese bank

Terwijl het IMF worstelt met de financiële problemen van een van de kleinste economieën ter wereld, is gisteren in Beijing een Aziatisch alternatief opgericht. Veel Europese landen doen mee.

China wordt grootaandeelhouder van de nieuwe bank. Foto Jason Lee/REUTERS
China wordt grootaandeelhouder van de nieuwe bank. Foto Jason Lee/REUTERS

De lancering van de Aziatische Infrastructuur Investeringsbank (AIIB) vond gisteren plaats in de Grote Hal van het Volk in Beijing, schuin tegenover het mausoleum van Mao Zedong, stichter van de communistische volksrepubliek. Het Chinese initiatief voor de oprichting van een nieuwe, internationale bank, een kapitalistische vinding bij uitstek, illustreert hoe ver de Chinezen zijn gekomen sinds Mao’s overlijden in 1976. En hoe betrekkelijk politieke symboliek is, in pragmatisch China.

De ondertekening van deze nieuwe loot aan de financiële wereldorde – die tegelijk dezelfde orde beoogt te hervormen – vormt een mijlpaal in de opmars naar wereldmachtstatus voor China. Het feit dat 57 landen van vijf continenten aan dit Chinese project deelnemen, illustreert hoe snel de verhoudingen aan het veranderen zijn. Terwijl Europa en het IMF worstelen met de financiële problemen van een van de kleinste economieën ter wereld, wordt in Beijing de basis gelegd voor een bank die een hoofdrol moet gaan spelen in de Chinese geo-economische expansieplannen.

In deze bank, die start met een overigens bescheiden kapitaal (100 miljard dollar), is de Chinese dominantie onbetwist. Geen deelnemend land, ook Nederland niet, heeft bezwaren geopperd tegen de structuur van de aandelen- en stemmenverhoudingen.

De voertaal wordt Engels

Formeel is het Chinese vetorecht niet vastgelegd in de stichtingsafspraken, maar de facto is het Chinese stemgewicht zwaarder dan dat van andere individuele lidstaten. Het is voor het eerst dat China een financiële wereldinstelling domineert.

Met 29,9 miljard dollar is China de grootste verschaffer van het startkapitaal. Het land heeft tijdens de onderhandelingen 26,1 procent van de stemmen bedongen.

Nederland, dat 1,03 miljard dollar aan startkapitaal garandeert, heeft een stemgewicht van 1,16 procent. Deelnemende EU-landen samen hebben 20 procent van de stemmen, lang niet genoeg om zelfs maar een de facto vetorecht te kunnen uitoefenen.

China kan dus grote beslissingen over personele benoemingen, kapitaalverhogingen en het investeringsbeleid, die met supermeerderheden genomen moeten worden, blokkeren. Het hoofdkantoor van de AIIB zal gevestigd worden in Beijing met vestigingen in andere Aziatische steden, waaronder waarschijnlijk Jakarta en New Delhi. De voertaal van de bank is Engels.

De eerste president zal Chinees zijn, de nationaliteiten van de twee vicepresidenten moeten nog worden vastgesteld, net als die van de Raad van Gouverneurs. Bij zijn recente bezoek aan China heeft de Indiase premier Modi – India is met 8,4 procent de tweede grote aandeelhouder is – een van deze functies opgeëist.

De AIIB kenmerkt zich niet alleen door de dominante rol van China, maar ook door de afwezigheid van Japan, de derde economie van de wereld, en van de VS. Japan en de VS voeren hun eigen koers in de herinrichting van de financiële wereldorde en voelen weinig voor deelname aan een door China gedomineerde bank.

Infrastructuur moderniseren

Dat China op enig moment zou kiezen het heft in eigen handen te nemen, is overigens geen verrassing. De bestaande financiële en geopolitieke wereldorde is door China nooit volledig aanvaard. China was kort na de Tweede Wereldoorlog ook niet bij de inrichting daarvan betrokken.

Pogingen van China, sinds 2008, om de machtsverhoudingen in de Wereldbank en het IMF te wijzigen, stuitten in 2013 op een veto van het Amerikaanse Congres. Die weigering van het Amerikaanse Congres bracht de zelfverzekerde partijleider Xi Jinping tot het initiatief voor een nieuwe bank, die een sleutelrol moet gaan spelen in de modernisering van de infrastructuur in onder meer China, Indonesië, India en de Centraal-Aziatische republieken.

De snelheid waarmee eerst in Azië en vervolgens in Europa Xi’s initiatief werd omarmd, verraste ook de Chinese leiders. De steun van het Verenigd Koninkrijk, dat als eerste grote westerse natie en speciale bondgenoot van de VS de AIIB omarmde, kwam als een grote verrassing, ook in China. Kort daarvoor had president Obama landen gewaarschuwd niet aan het Chinese initiatief mee te werken.

Duitsland en Frankrijk volgden snel. Net als Nederland. Het laatste land dat de AIIB steunde was Australië, dat daarmee inging tegen de wens van de VS.

Voor alle deelnemende landen, die de speciale status van ‘stichtingsland’ hebben gekregen, geldt het verstevigen van de relaties met China als belangrijkste motief. Ook willen deelnemers aan de AIIB kunnen profiteren van de verwachte golf aan investeringen in Aziatische infrastructuur.

China heeft grootse, zij het nog enigszins ambigue plannen voor de aanleg van zogeheten eenentwintigste eeuwse Zijderoutes. President Xi Jinping zei dat het nu tijd wordt om deze plannen om te zetten in financierbare, concrete projecten.

Lean, clean and green

Een aantal Europese landen, waaronder Nederland, heeft tijdens de stichtingsonderhandelingen in Singapore aangedrongen op schriftelijke waarborgen op het gebied van milieu en sociaal beleid. Ook zijn er regels voor het bestrijden van corruptie bij aanbestedingen van grote projecten.

De beoogde eerste president van de AIIB, de Chinese topbankier Jin Liqun, zei gisteren in het Engels dat de AIIB zich committeert aan „lean, clean and green”. Hoe dat in notoir corrupte en zwaar vervuilde landen zoals China zelf uitpakt, moet blijken.