Fiscaal plan kabinet is mislukt

D66-leider Pechtold breekt overleg over fiscaal pakket af, coalitie houdt alleen vast aan lagere lasten

Een domper voor VVD’er Eric Wiebes. De staatssecretaris van Financiën zal niet de Grote Belastingherziening achter zijn naam kunnen zetten die hij zich had voorgenomen. Het overleg daarover met vier oppositiepartijen is gisteren geklapt.

Zo is, in de woorden van VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra, de grote belastinghervorming in deze kabinetsperiode van tafel. Ook de voorgestelde algehele verhoging van de btw gaat dus niet door, meldden Zijlstra en PvdA-leider Diederik Samsom vanochtend.

Na een kleine twee uur vergaderen op het ministerie van Financiën besloot D66-leider Alexander Pechtold gisteravond ermee te stoppen. Hij heeft de indruk dat het kabinet fiscale hervormingen niet écht ziet zitten. Het voorliggende plan – een combinatie van lastenverlichting en pijnlijke verschuivingen als een btw-verhoging en hogere lokale belastingen – is voor D66 te dun. Te weinig banen, te weinig hervorming, te weinig vereenvoudiging. „Te weinig ambitie”, roept Pechtold al een week.

Dat Pechtold, na intern fractieberaad gistermiddag, tóch was komen praten op het ministerie om vervolgens zelf het overleg op te blazen, leidde tot verbazing bij de andere partijen. De sfeer was prettig en constructief. De agenda’s lagen al op tafel voor een vervolgafspraak. En regeringspartij VVD toonde zich volgens GroenLinks bijvoorbeeld wel degelijk bereid om naar verdere vergroening te kijken – toevallig ook een wens van D66.

Voor Pechtold lag dat anders, zei hij na afloop: „De verschillen tussen de coalitie en de vier oppositiepartijen zijn te groot.”

Ergens moeten bij de Democraten ook electorale overwegingen meespelen: de partij die in de afgelopen twee jaar nog aanvoerder was van de constructieve oppositie kiest nu welbewust voor een rol als breker. Misschien denkt de partij er kiezers mee terug te winnen; na een opmars daalt D66 nu al weken in opiniepeilingen.

Wiebes ziet hiermee een van zijn twee grote projecten mislukken. Naast het reorganiseren van de Belastingdienst had hij sinds zijn komst naar het kabinet begin vorig jaar – hij vervangt de tussentijds afgetreden Frans Weekers – zijn tanden gezet in vereenvoudiging van het belastingstelsel. Een stelsel dat veertien jaar na de vorige herziening volgens hem „onbeheersbaar” was geworden. Bovendien moesten lagere lasten op arbeid voor een impuls aan werkgelegenheid zorgen: honderdduizend extra banen in tien jaar.

Wat nu rest, is dus alleen het eerste deel van de belastingvoorstellen en dat komt de VVD niet slecht uit. Een lastenverlichting in 2016 van 5 miljard waardoor 35.000 nieuwe banen kunnen ontstaan. Ondanks het afhaken van D66 gaat het kabinet ervan uit dat het dit pakket in het najaar door Tweede en Eerste Kamer kan loodsen. Welke partij durft, na jarenlange bezuinigingen en naderende verkiezingen in 2017, nou tegen lagere belastingen te stemmen? CDA-leider Sybrand van Haersma Buma – wiens partij goed is voor 12 zetels in de senaat – sprak vorige week zijn steun al uit.

De tweede gok die het kabinet gaat nemen is de potentiële kritiek uit Brussel. De Europese Commissie hanteert strikte regels voor het (verder) afbouwen van het begrotingstekort. Als een lidstaat dat tekort nog niet volledig heeft teruggedrongen geldt: lastenverlichting mag, maar moet gepaard gaan met structurele hervormingen. De meevaller op de begroting die Nederland door de aantrekkende economie lijkt te gaan boeken, wil het kabinet nu volledig uitgeven aan lastenverlichting. Dat is geen hervormen.

De coalitie doet daar laconiek over: „Laat Brussel eerst met Frankrijk bellen”, klinkt het. Met andere woorden: waar Nederland al flinke hervormingen achter de rug heeft – arbeidsmarkt, pensioenen, huizenmarkt – moeten andere landen nog veel doen.

Bovendien zal staatssecretaris Wiebes straks in dat ‘pakket 1’ nog wel een paar andere fiscale maatregelen willen voorstellen die wel degelijk als hervorming aan te merken zijn, zoals vereenvoudiging van de autobelasting, andere inrichting van de vermogensrendementsheffing en maatregelen tegen belastingontwijking.