Een referendum over de euro? Ja, en over de premier zelf

De persconferentie van Juncker in Brussel is door de Griekse regering opgevat als een frontale aanval. Premier Tsipras heeft al aangekondigd op te stappen als het referendum wordt weggestemd.

Alexis Tsipras legt zondag ook de toekomst van zijn regering aan de bevolking voor. Als de Grieken stemmen over de vraag of ze in de eurozone willen blijven, met alle opofferingen die dat vergt, beslissen ze ook of ze de premier en zijn ploeg naar huis sturen. Gisteravond zei de premier in een tv-interview dat zijn regering zal aftreden als de meerderheid van de Grieken in de eurozone wil blijven.

Na weken zware onderhandelingen, tegenvallers en moeilijk te verkopen boodschappen is de premier vol in de campagnestand geschoten. Dit is de rol die hij het beste kent. De verontwaardigde man van het volk, die democratie eist.

Door de tegencampagne te leiden is het besluit tot een referendum beslissend geworden voor zijn carrière. Wordt hij Tsipras de Volksmenner, die de Grieken de eurozone uitlokte? Of zal hij worden herinnerd als de eerste echte democraat in Griekenland in lange tijd? Een politiek leider die sommige keuzes te groot vindt om zelf te nemen. Met enkel het mandaat op zak dat hij bij de verkiezingen kreeg en dat daarvoor niet toereikend is.

Zo althans, duidde minister van Financiën Yanis Varoufakis het besluit tot een volksraadpleging vrijdagavond onmiddellijk op Twitter. Hij voegt eraan toe: „Democratie heeft in euro-gerelateerde zaken een impuls nodig. Die hebben wij zojuist gegeven. Laat de bevolking beslissen. (Gek hoe radicaal dat klinkt!).”

Is dit Griekse paniekvoetbal? Of is het een briljante strategie?

De onverwachte manoeuvres van de laatste dagen roepen verwarring op, zoals de Griekse opstelling in de eurogroep dat ook vaak deed. Zijn we getuige een strategisch plan van de hand van speltheoreticus Varoufakis? Of van paniekvoetbal van stoffige marxisten die worden geconfronteerd met het echte machtsspel?

„Tsipras heeft een gat voor zichzelf gegraven, waar hij heel moeilijk uit zal kunnen komen zonder gezichtsverlies of verlies van de macht”, zegt Theodore Couloumbis , emeritus hoogleraar internationale betrekkingen van de universiteit van Athene. Zoals een groot deel van de bevolking zit hij dezer dagen aan de tv gekluisterd. De politieke speeches volgen elkaar daar voortdurend op.

De Griekse politieke oppositie heeft maandag versterking gekregen van Jean Claude Juncker, de voorzitter van de Europese Commissie. Zijn oproep aan de Grieken om ‘ja’ te stemmen is live op meerdere kanalen tegelijk uitgezonden.

„In essentie is de vraag: Europa of de Derde Wereld”, zo vat Couloumbis samen. Hij vreest dat de echte referendumvraag – „Moet het op 25 juni in de eurogroep voorgestelde plan van de Europese Commissie, de ECB en het IMF worden geaccepteerd?” – te complex is voor de meeste mensen. Zeker nu ze maar een paar dagen hebben om zich echt in die uiterst technische voorstellen te verdiepen.

De campagne zal daardoor grotendeels worden bepaald door emoties en sentimentele reacties. Op dat terrein blinkt Tsipras uit.

Tsipras heeft nog vijf dagen om uit te blinken in zijn rol als politicus. Daarna volgt onvermijdelijk zijn einde als premier, verwacht Couloumbis, die niet met hem sympathiseert. Ook als de bevolking ‘nee’ stemt, wordt het moeilijk voor hem. „Dan is hij de man die Griekenland afsneed van de markten.”

De Europese Commissie moet voorzichtig zijn met het voeren van een tegencampagne, waarschuwt Couloumbis. Veel verder dan Juncker vandaag ging, kan niet. „Ultranationalisten zeggen al snel ‘wie is hij om ons te vertellen...’ En dan is het effect averechts.”

Juncker geeft Athene de schuld, ‘maar zei ook aardige dingen’

De persconferentie van Juncker, vanuit Brussel direct gericht aan de Griekse bevolking, was in Griekenland niet te missen. Hij is op meerdere kanalen live uitgezonden.

Kort na de woorden van Juncker kaatste de Griekse regering de bal terug, maar gaf Juncker niet onderuit de zak. De regeringswoordvoerder suggereert dat Juncker liegt, niet de Grieken. „Om goede onderhandelingen te hebben, moet je als bewijs van vertrouwen een mate van eerlijkheid hebben.”

Een anonieme bron dicht bij de regering die alle Griekse media haalt: „Ze proberen ons de schuld te geven voor het niet bereiken van een akkoord. Het is waar dat het programma morgen ten einde is. Maar Athene staat open, als gevraagd, om verder te gaan met onderhandelen.”

Op een terras in het centrum van Athene waar de tv altijd op nieuws staat, zitten Dimitris Kallergis en Pantelis Gaganis, gepensioneerden van het welvarendere slag die beiden vurig hopen dat het zondag een ‘ja’ wordt. Junckers speech vonden ze goed. Het is blijven hangen dat hij allemaal aardige dingen over Grieken en Griekenland heeft gezegd. „Het probleem is Juncker noch Dijsselbloem. Het is Tsipras en zijn regering”, zegt Kallergis. „Hun DNA is anders. Marxistisch.”

De twee mannen vinden het verstandig van Juncker dat hij tegengas geeft aan de Griekse premier. De retoriek zou wat hen betreft wel sterker mogen. Maar ze hebben geen enkele illusie dat de woorden van Juncker nee-stemmers over de streep zullen trekken of de regering zullen doen twijfelen. „Die hebben een plan met ons. Uit de eurozone.”