Een beetje extra gif moet genoeg zijn bij executies

Het Hooggerechtshof laat executies met een omstreden medicijn voortbestaan. Maar het toont zich wel diep verdeeld over de doodstraf.

De staat Oklahoma mag mensen blijven executeren met behulp van het verdovende middel midazolam, heeft het Amerikaanse Hooggerechtshof gisteren bepaald. Executies per injectie zijn in de VS steeds problematischer door schaarste van de gifstoffen. Een verbod op midazolam zou het aantal executies nog verder hebben teruggedrongen.

De vijf conservatieve rechters in het Hof stemden gisteren evenwel tegen een claim van drie ter dood veroordeelden in Oklahoma, die stelden dat het gebruik van midazolam nodeloos wreed en daarom ongrondwettig is. Het medicijn zou gevangenen onvoldoende verdoven, zoals bleek na uit de hand gelopen executies in Arizona, Ohio en Oklahoma, waarbij gevangenen tijdens de executie kreunden en bewogen en het soms lang duurde alvorens ze overleden. Volgens het hof is de verhoogde dosis die Oklahoma voorschreef na de rampzalig verlopen executie van Clayton Lockett in 2014 voldoende om dit te voorkomen. Lockett overleed na drie kwartier; zijn executie was stilgelegd omdat hij bewoog en probeerde te praten.

Het Hooggerechtshof toonde zich bij zijn uitspraak gisteren wel diep verdeeld. Er waren twee in felle bewoordingen gestelde afwijkende verklaringen van de vier progressieve rechters. In de principieelste hiervan betoogde rechter Stephen Breyer dat het Hooggerechtshof zich zou moeten buigen over de doodstraf zélf, in plaats van over deelvraagstukken als deze.

Volgens de meerderheid van het hof moeten staten kunnen blijven executeren omdat dit nu eenmaal grondwettig is. De gevangenen, aldus rechter Samuel Alito, hadden dus zelf een alternatief moeten aandragen.

In het andere afwijkende oordeel schreef rechter Sotomayor dat volgens deze redenering „eisers ook gevierendeeld, doodgemarteld of op de brandstapel gegooid” kunnen worden. Zij schreef het absurd te vinden dat ter dood veroordeelden verweten wordt niet met een goede executiemethode aan te komen.

In de VS is de doodstraf gestaag op zijn retour. Vorig jaar werden 35 executies voltrokken, tegen 98 in het piekjaar 1999. Ook de steun voor de doodstraf is gestaag afgekalfd.

Afgelopen decennia is onder meer door DNA-onderzoek duidelijker geworden dat regelmatig onschuldigen in de dodencel zitten. Bovendien staat vast dat zwarte en latinomoordenaars meer kans lopen de doodstraf te krijgen. Ten slotte zijn de kosten van doodstrafzaken veel hoger dan die van gewone zaken.

De belangrijkste oorzaak van het teruglopen van het aantal executies is evenwel het nijpende gebrek aan gifstoffen. Fabrikanten van medicijnen willen niet langer worden geassocieerd met de doodstraf. Sinds 2011 verbiedt de EU bovendien uitvoer van medicijnen voor executies. Door de namen van middelen en fabrikanten die zakendoen met gevangenissen te publiceren, heeft de antidoodstrafbeweging een effectief instrument in handen om executies te bemoeilijken.

Drie staten hebben al wetten aangenomen voor als het gif echt op zal zijn. Oklahoma wil met gas gaan executeren, Utah met het vuurpeloton en Tennessee met de elektrische stoel.