Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Draai nu die gaskraan verder dicht

De Kamer praat morgen over gaswinning in Groningen. Ex-toezichthouder ziet nog groot gevaar

Demonstratie tegen een proefboring van de NAM gisteren in Blijham. Foto Kees van de Veen
Demonstratie tegen een proefboring van de NAM gisteren in Blijham. Foto Kees van de Veen

Jan de Jong ontvangt in zijn tuin aan het water, onder de rook van Leiden. De voormalig inspecteur-generaal van het Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) wil „zich niet afzetten tegen wie dan ook”. Hij wil ook „niet zwartepieten”. Hij geeft een interview omdat er „nog altijd niet zorgvuldig wordt omgesprongen met de veiligheid van de Groningers. Zij lopen nog steeds een heel groot risico.”

Dat verwijt maakte de Onderzoeksraad voor Veiligheid u in februari.

De Jong: „Dat klopt. Het was een snoeihard rapport. Alle partijen betrokken bij de Groningse gaswinning hadden, geconfronteerd met de aardbevingen, het ‘voorzorgsprincipe’ moeten hanteren: bij twijfel minder pompen. Maar dat gebeurde pas na de klap bij Huizinge. Wij trokken als toezichthouder aan de bel. Er dreigen meer en zwaardere bevingen en we adviseerden de gaswinning zo veel en zo realistisch als mogelijk terug te brengen.”

Is dat nog niet gebeurd? De minister draaide de gaskraan verder dicht, naar 30 miljard kuub Gronings gas.

„Nee, dat maakt voor de risico’s nog amper verschil. Er moet vanuit het voorzorgsbeginsel nu drastischer worden ingegrepen. Als alleen veiligheid ertoe zou doen, moet de gaswinning terug naar 12 miljard kuub. Maar als je ook wilt dat we in Nederland warme voeten houden en wij al onze contracten nakomen, is 21 miljard kuub absoluut noodzakelijk. Met die hoeveelheid kun je volgens de minister in normale winters aan de binnen- en buitenlandse vraag voldoen.”

Maar dan zitten we in barre winters in de kou, waarschuwt hij ook.

„Dat betwijfel ik. Hoe vaak hebben we een winter gehad zoals in 1964? Zorg dat alle gasopslagen stampvol zitten. Probeer ook contracten te beëindigen. Dit is force majeure, daar heb je clausules voor. Een jaar zonder koude winter en je spaart direct 10 tot 15 miljard kuub gas uit. Dat gas blijft in de grond zitten. Hoe minder productie, hoe minder de gaslaag inklinkt, hoe minder bevingen. Tel uit je veiligheid. Hoe moeilijk is dat?”

Uw opvolger laat eerst meer onderzoek doen voordat hij zich wil vastleggen op 21 miljard kuub.

„Ha! Onderzoeken – stop ermee op basis daarvan besluiten uit te stellen! Tweeënhalf jaar hebben tientallen knappe koppen gestudeerd op de aardbevingen. Maar nieuwe inzichten heeft dat na januari 2013 niet gebracht. Integendeel: het probleem is almaar complexer gemaakt. En dan heb ik het nog niet eens over de eenzijdige en onvolledige onderzoeken.”

Op tafel liggen de laatste lijvige rapporten over de Groningse gasbevingen. Negen onderzoeken van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) „maar alle risicosommen hebben ze laten liggen ”. Een „inconsistent” advies van het SodM, dat drastisch minderen bepleit, maar eerst meer studies. En er ligt een rapport van de ‘Commissie Omgaan met risico’s van geïnduceerde aardbevingen’. „Maar zonder de gevraagde harde risiconorm.”

Complexer gemaakt? Met opzet?

„Daar doe ik geen uitspraak over. Ik constateer het. Zowel technisch als bestuurlijk wordt het complexer. Ken je de taakomschrijving van de Nationaal Coördinator Groningen? Je moet professor bestuurskunde zijn om die te begrijpen.”

Sommige Groningers noemen Henk Kamp de minister van pappen en pompen, van onderzoek en uitstel.

„Dat weet ik. En ik snap dat als een partijgenoot en voormalig Tweede Kamerlid zich daar in die termen over uitlaat. Maar ik ga niet speculeren.”

Minder Gronings gas dus. Waar halen we de rest van het gas vandaan?

„De NAM heeft plannen om in ruil voor gas stikstof in het Groningse veld te spuiten, zodat de druk gelijk blijft en de bevingskans beperkt wordt. Een prima oplossing, maar op de lange termijn. Er is een joekel van een fabriek nodig. Tot die tijd moet je gas importeren en elders in Nederland winnen. Dat gebeurt bijna overal verantwoord. Alleen moeten de bedrijven in gesprek met de bevolking ter plekke. Met empathie en adequate informatie, niet autoritair, arrogant en vlerkerig. Als je pas vertelt dat je gaat boren op het moment dat je de weg afzet, verspeel je je kansen.”