De schrikkelseconde die iedereen zenuwachtig maakt

Vandaag wordt een schrikkelseconde toegevoegd aan de klok. Handelaren zijn zenuwachtig: dit is het tijdperk van de geautomatiseerde handel, waarbij transacties plaatsvinden in milliseconden. Wat gaan de computersystemen doen?

Vandaag duurt niet 24 uur. Vandaag duurt 24 uur en één seconde.

Er wordt namelijk een schrikkelseconde toegevoegd aan de klok. En dat leidt tot stress, bijvoorbeeld bij de belangenorganisatie van effectenhandelaren. Daar zijn ze zenuwachtig. Heel erg zenuwachtig. Want de vraag is of computersystemen met die extra seconde overweg kunnen.

Dit is het tijdperk van de ‘flitshandel’, de geautomatiseerde handel waarbij transacties worden gesloten in milliseconden. En waarbij niet handelaren maar hun algoritmes en supersonische apparatuur de hoofdrol spelen.

Het is voor het eerst in dat tijdperk dat er een schrikkelseconde aan de klok wordt toegevoegd. De laatste schrikkelseconde tijdens een beurshandelsdag was in 1997. Toen speelden computers nog niet zo’n prominente rol.

De Nederlandse belangenorganisatie FIA waarbij grote ‘flitshandelaren’ als Optiver maar ook ABN Amro Clearing Bank en Goldman Sachs zijn aangesloten, kwam daarom met een rapport vol waarschuwingen. „Neem het serieus”, schrijft de organisatie, en „wees voorbereid”. Een van de vergaande aanbevelingen luidt: „Overweeg het aanpassen van marktactiviteit.” De handel stilleggen dus.

Wat doe je met 23:59:60?

De belangenclub verwijst naar „zorgen binnen de financiële wereld” vanwege 2012, het jaar van de laatste schrikkelseconde. De beurzen waren toen dicht, maar verschillende bedrijven kwamen in de problemen omdat hun software niet overweg kon met de tijdsmelding 23:59:60. Sites van onder meer Reddit, FourSquare, Yelp en Linkedin gingen plat. Net als bijvoorbeeld het reserveringssysteem van vliegmaatschappij Qantas, waardoor mensen niet konden inchecken.

Destijds werd de schrikkelseconde van zaterdag op zondag ingevoerd. Nu is dat van dinsdag op woensdag, terwijl verschillende beurzen in Azië en Amerika open zijn. Vandaar ook dat de FIA bedrijven aanraadt rond die seconde hun belangrijkste IT’ers te mobiliseren. „Alle hens aan dek.”

De schrikkelseconde stamt uit 1972, toen een nieuwe tijdsmeting op basis van atoomklokken werd ingevoerd. Om te zorgen dat die gelijklopen met de iets langzamere draaibewegingen van de aarde is eens in de zoveel tijd een schrikkelseconde ‘nodig’. Vandaag wordt nummer 26 sinds 1972. Er is geen vast schrikkelschema: ieder half jaar kijkt de verantwoordelijke organisatie International Earth Rotation and Reference Systems Service of een nieuwe seconde nodig is. De schrikkelseconde wordt wereldwijd overal tegelijk ingevoerd, op de laatste dag van juni of december, als het in Greenwich middernacht is, 01.00 uur Nederlandse tijd. Maar hoe beurzen ermee omgaan is minder eenduidig.

CME in Chicago bijvoorbeeld herhaalt het tijdstip 23:59:59. KRX in Korea hakt de seconde in kleine stukjes en smeert hem uit na 30 juni. En er zijn beurzen, zoals die van Japan, die de seconde uitsmeren voordat het officiële moment daar is. „Die verschillende aanpakken hebben impact op alle marktdeelnemers”, constateert FIA.

De millenniumbug viel toch mee?

Is dit niet een heleboel ophef om niets? Net als bij Y2K, de millenniumbug die reuze meeviel?

Dat ligt aan hoe je ernaar kijkt. Beurzen wereldwijd waarschuwen hun deelnemers. Zelfs Euronext, dat gesloten is als de seconde wordt toegevoegd, adviseert klanten om ervoor te zorgen dat de seconde „geen negatieve impact op hun handelssystemen heeft”. Ook softwareproviders als Microsoft en Google schrijven er uitgebreide berichten over. Dat zorgt voor bewustwording die de impact moet verkleinen.

Hoogleraar informatica Chris Verhoef van de Vrije Universiteit Amsterdam zegt dat in de bestrijding van Y2K veel geld is gestoken. „Dat zorgde ervoor dat er niets gebeurde, niet dat er niets aan de hand was.”

Toch maakt hij zich niet veel zorgen. Hij wijst erop dat uit onderzoeken van onder meer beurswaakhond SEC blijkt dat in de algoritmische handel al een heleboel fouten sluipen door programmeerblunders. „Dan kan dit er ook nog wel bij. Als algoritmes echt op hol slaan, zijn er noodverbanden om de problemen achteraf terug te draaien.”

Het Nationaal Cyber Security Centrum verwacht in ieder geval geen beveiligingsproblemen. Maar het besteedde in zijn wekelijkse bericht aan de achterban, afgelopen vrijdag, wel aandacht aan de schrikkelseconde.

Dat is dan misschien voor het laatst. Juist vanwege de digitalisering lobbyde de Verenigde Staten al bij de Internationale Telecommunicatie-unie om de schrikkelseconde te schrappen. In 2012 werd het besluit naar de volgende conferentie getild: die is voor november gepland in Genève.