Van start

De nieuwe Aziatische investeringsbank gaat voor ‘lean, green and clean’

Foto AP

Achteraf gezien was het behoorlijk snel rond: de Aziatische Infrastructuur Investeringsbank (AIIB) is van start. Het Chinese initiatief voor de oprichting van een nieuwe, internationale bank, een kapitalistische vinding bij uitstek, illustreert hoe ver de Chinezen zijn gekomen.

Voor China is het akkoord tussen 57 landen een belangrijke stap in de opmars naar wereldmacht-status. Het feit dat 57 landen van vijf continenten aan dit Chinese project deelnemen, illustreert hoe snel de verhoudingen veranderen. Terwijl Europa en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) worstelen met de financiële problemen van een van de kleinste economieën ter wereld, wordt in Beijing de basis gelegd voor een bank die een hoofdrol krijgt in de Chinese plannen.

Vijf vragen.

1. Wie is de baas?

In deze bank, die start met een overigens bescheiden kapitaal van 100 miljard dollar, is de Chinese dominantie onbetwist. Formeel is het Chinese vetorecht niet vastgelegd in de stichtingsafspraken, maar de facto is het Chinese stemgewicht zwaarder dan dat van andere lidstaten. Het is voor het eerst dat China een financiële wereldinstelling domineert.

Met 29,9 miljard dollar verschaft China het meeste startkapitaal en heeft het tijdens de onderhandelingen 26,1 procent van de stemmen bedongen. Nederland, dat 1,03 miljard dollar aan startkapitaal garandeert, heeft een stemgewicht van 1,16 procent. Deelnemende EU-landen samen hebben 20 procent van de stemmen. China kan dus grote beslissingen over benoemingen, kapitaalverhogingen en investeringsbeleid die met gekwalificeerde meerderheden genomen moeten worden, blokkeren.

2. Waar komt de bank te staan?

Het hoofdkantoor van de AIIB komt in Beijing, met nevenvestigingen in andere Aziatische steden, waaronder waarschijnlijk Jakarta en New Delhi. De voertaal van de bank is Engels. De eerste president is Chinees, de nationaliteiten van de twee vicepresidenten moet nog worden vastgesteld, net als die van de raad van gouverneurs. Bij zijn recente bezoek aan China heeft de Indiase premier Modi – India is met 8,4 procent qua grootte de tweede aandeelhouder – een van deze functies opgeëist.

3. Wie doen er niet mee?

Veel landen, maar de belangrijkste niet-leden zijn Japan en de VS. Deze landen voeren hun eigen koers bij de herinrichting van de financiële wereldorde en voelen weinig voor deelname aan een door China gedomineerde bank.

4. Waarom wil China dit?

De bestaande financiële en geopolitieke wereldorde is door China nooit volledig aanvaard. Pogingen van China om sinds 2008 de machtsverhoudingen in de Wereldbank en het IMF te wijzigen, stuitten in 2013 op een veto van het Amerikaanse Congres.

Die weigering bracht de zelfverzekerde partijleider Xi Jinping tot het initiatief voor een nieuwe bank, die een sleutelrol moet gaan spelen in de modernisering van de infrastructuur in Azië.

De snelheid waarmee eerst in Azië en vervolgens in Europa Xi’s initiatief werd omarmd, verraste ook de Chinese leiders.

5. Wat zijn de plannen?

China heeft grootse plannen voor de aanleg van zogenoemde 21-ste eeuwse Zijderoutes. President Xi Jinping zei gisteren dat het nu tijd wordt om deze plannen om te zetten in concrete projecten. Een aantal Europese landen, waaronder Nederland, heeft tijdens de stichtingsonderhandelingen in Singapore aangedrongen op schriftelijke waarborgen op het gebied van milieu en sociaal beleid.

Ook zijn er regels voor het bestrijden van corruptie bij aanbestedingen. De beoogde eerste president van de AIIB, de Chinese topbankier Jin Liqun, zegt dat de AIIB zich committeert aan “lean, clean and green”. Hoe dat in notoir corrupte en zwaar vervuilde landen als China zelf uitpakt, moet blijken.