De Grieken kunnen nog even pinnen, maar de kas is bijna leeg

Met 60 euro per dag per bankkaart zijn de euro’s bij de banken snel op.

1 De Griekse banken zijn dicht, maar de pinautomaten zijn nog niet leeg. Waar komt het geld vandaan dat nu nog uit die pinautomaten komt?

Van de Griekse centrale bank. Die heeft nog een heel klein beetje ruimte om de Griekse particuliere banken noodleningen te verstrekken. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft zaterdag de limiet voor deze noodleningen (89 miljard euro) bevroren. De Griekse centrale bank had deze limiet al bijna bereikt, maar nog niet helemaal. Met het resterende geld worden de Griekse pinautomaten bijgevuld. Met kapitaalcontroles wordt tegelijkertijd voorkomen dat er steeds meer geld wegvloeit van de Griekse banken naar het buitenland.

2 Waarom is gekozen voor een limiet van 60 euro per dag?

Daarover zijn geen mededelingen gedaan door de Griekse raad voor financiële stabiliteit, die het besluit nam. Waarschijnlijk heeft het te maken met de beperkte hoeveelheid cash waarover de Griekse centrale bank nog beschikt. Er zouden 14 miljoen bankkaarten zijn in Griekenland. Als iedere bankkaarthouder 60 euro per dag opneemt, dan zou er dus dagelijks 840 miljoen euro bij de banken wegvloeien. Volgens financieel journalist Hugo Dixon van Reuters heeft de Griekse centrale bank niet genoeg cash om dat een week lang vol te houden, maar de verwachting is volgens Dixon, die zich op Griekse regeringsbronnen baseert, dat niet iedereen het maximale bedrag zal opnemen.

Toen Cyprus in 2013 kapitaalrestricties invoerde, konden burgers 300 euro per dag opnemen. De Grieken hoopten op ongeveer hetzelfde, maar kwamen bedrogen uit. De Cyprioten konden destijd meer opnemen omdat Cyprus meewerkte met de internationale kredietverstrekkers, terwijl de Griekse regering daar nu de strijd mee aangaat.

3 Kun je nog wel pinnen in winkels en restaurants?

Dat verschilt per winkel en restaurant, zo laat NRC-correspondent Marloes de Koning weten. Vooral kleine Griekse ondernemers geven inmiddels de voorkeur aan cash. Het is namelijk de vraag wat een bijschrijving op hun bankrekening na het referendum van komende zondag nog waard is. Mogelijk niets, wanneer de Grieken tegen het EU-voorstel voor nieuwe steun en hervormingen stemmen. Dan komt er mogelijk definitief een einde aan de noodsteun van de ECB, via de Griekse centrale bank, aan de particuliere banken. En dan kunnen de banken failliet gaan.

Bij grotere winkelketens in Griekenland kan vaak nog wel met een pinpas worden betaald.

4 Kun je nog met een creditcard betalen?

Daarvoor geldt hetzelfde als voor de bankkaarten. Op sommige plaatsen wel, op andere niet.

5 Krijgen de Grieken wel salaris en pensioen overgemaakt?

De Griekse pensioenen zijn afgelopen vrijdag vervroegd overgemaakt. Waarschijnlijk gebeurde dit om te voorkomen dat er paniek zou uitbreken onder de Griekse bevolking na de aankondiging, vrijdagavond laat, over een te houden referendum. Vanaf woensdag tot het eind van de week gaan 1.000 bankfilialen tijdelijk open voor ouderen die geen pinpas hebben. Of de salarissen ook allemaal worden uitbetaald is nog onduidelijk. Het Nederlandse zuivelbedrijf FrieslandCampina maakte gisteren bekend de salarissen voor werknemers in Griekenland uit voorzorg vervroegd te hebben overgemaakt.

6 Hoelang blijven de banken nog dicht?

De Griekse banken blijven de hele week gesloten, zo hebben de Griekse autoriteiten besloten, behalve dus voor gepensioneerden zonder pinpas. Of ze na het referendum van zondag meteen weer opengaan is nog de vraag. Na een Grieks ‘nee’ tegen het EU-voorstel voor hervormingen en nieuwe financiële steun lijkt de kans daarop klein. De steun van de eurolanden, de ECB en het IMF zal dan waarschijnlijk eindigen, wat tot een faillissement van de Griekse banken kan leiden.

7 Waarom zijn de obligatiekoersen niet ingestort?

Ministers van achttien eurolanden (alle eurolanden minus Griekenland) stelden zaterdag in een verklaring dat de eurozone goed is voorbereid op de Griekse crisis en stabiel zal blijven. Beleggers lijken deze redenering te volgen. Ze zijn niet erg bezorgd dat de Griekse crisis overslaat naar de rest van de eurozone.

De afgelopen jaren is veel gedaan in de eurozone: noodfondsen zijn opgetuigd, er is een bankenunie gekomen, Zuid-Europese landen hebben hervormd. Toch is verdere kalmte op de financiële markten niet gegarandeerd. Als een Grexit echt in zicht komt, kan er alsnog paniek uitbreken.

De AEX-index in Amsterdam sloot gisteren met een verlies van 3,5 procent. Eenzelfde verlies werd genoteerd op de beurzen in Frankfurt en Parijs. Londen daalde met 2 procent, Milaan verloor 5,2 procent.

8 Waarom is er nog geen negatief reisadvies voor Griekenland?

Nog altijd geldt voor Griekenland een ‘groen’ reisadvies. Dit betekent dat het ministerie van Buitenlandse Zaken het veiligheidsrisico voor Nederlanders in Griekenland even groot inschat als het risico in Nederland. Het ministerie raadt wel aan om voldoende contant geld mee te nemen. Ook wordt geadviseerd een verzekering af te sluiten die dekking biedt bij „onverwachte situaties”. Via rijksoverheid.nl kunnen reizigers zich aanmelden voor updates.

9 Wat staat er op het spel voor de Grieken – en wat voor Nederland?

In de eerste plaats is de crisis ernstig voor de Grieken. Zij verkeren nu in uiterst onzekere tijden. Als een meerderheid zondag voor het EU-plan stemt, dan is de kans groot dat Griekenland in de eurozone kan blijven. Een nieuwe Griekse regering zal de door Brussel geëiste hervormingen en bezuinigingen dan moeten doorvoeren. Dat betekent dat veel Grieken financieel opnieuw moeten inleveren, in de hoop dat de economie uiteindelijk zal aantrekken, waarna ze het weer wat beter krijgen. Het voordeel is dat ze dan opnieuw financiële steun van Europa en het IMF krijgen en de salarissen en pensioenen voorlopig kunnen worden doorbetaald.

Als een meerderheid nee stemt, treedt een heel ander scenario in werking, al is onduidelijk welk precies. Mogelijk stopt dan de financiële steun aan het land, gaan de banken failliet en breekt een chaotische periode aan waarin de drachme (de voormalige Griekse munt) opnieuw moet worden ingevoerd. Import wordt op slag duurder, maar het land kan met een goedkope munt wel beter concurreren, wat het toerisme en de (in Griekenland relatief onbelangrijke) export ten goede kan komen.

Voor Nederland zou dit betekenen dat het uitgeleende geld aan Griekenland – afgelopen februari stond dit bedrag volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) op bijna 12 miljard euro – waarschijnlijk niet of niet volledig terugkomt. Dit komt doordat de uitstaande schuld in euro’s voor Griekenland bij een terugkeer naar de drachme onbetaalbaar wordt. Als Griekenland in de eurozone blijft, is de kans groter dat Nederland het geld terugziet.

Wilmer Heck