Alle EU-leiders zijn boos, nee, woedend op Athene

Europese leiders hebben gisteren veel kritiek geuit op de Griekse regering. Commissie-voorzitter Juncker ging daarin het verst.

Het was de moeilijkste speech uit zijn carrière, en in ieder geval een hoogst ongebruikelijke. Want in principe spreekt de Europese Commissie zich nooit uit over nationale verkiezingen of referenda: Brusselse bemoeienis daarin geldt al snel als ongepast.

Maar Commissie-voorzitter Jean-Claude Juncker kon en wilde gisteren niet zwijgen. Hij voelde zich „verraden” door het euroreferendum dat de Griekse regering vrijdagnacht aankondigde, zei hij in een tot de nok gevulde perszaal in Brussel. Niet alleen dreigt Griekenland door deze late, volstrekt onverwachte beslissing alsnog snel failliet te gaan, ook „de Europese gedachte heeft een behoorlijke opdoffer gekregen”.

Juncker is niet de enige die woest is. Een hele trits EU-leiders had gisteren een mening over het referendum. Volgens de Griekse regering gaat het over de maatregelen die de EU eist in ruil voor 7,2 miljard euro aan noodsteun. De Italiaanse premier Matteo Renzi ziet dat anders: zondag besluiten de Grieken of ze de euro willen behouden of de drachme weer willen invoeren. „Dat is de keuze”, twitterde Renzi.

Ook de Duitse bondskanselier Angela Merkel hekelde in een toespraak de wijze waarop Athene de dialoog met Europa heeft laten klappen – met een referendum dat aanstaande zondag wordt gehouden, terwijl het vandaag al 1,6 miljard euro nodig heeft om een afbetaling te kunnen doen aan het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Maar ze was minder uitgesproken. „We moeten zeer voorzichtig zijn in wat voor boodschappen we afgeven.”

De Griekse regering deed aan ‘beledigingen en bedreigingen’

Juncker kwam regelrecht met een stemadvies: zeg ja tegen Europa, want dat is wat „verantwoordelijke, eervolle en trotse Grieken doen”. Hij beschuldigde de Griekse regering van „beledigingen, bedreigingen en niet afgemaakte zinnen die de verbeelding op hol doen slaan”. Griekenland, zei hij, was afgelopen vrijdag heel dicht bij een „eerlijk” akkoord met eurolanden, het IMF en de Europese Centrale Bank (ECB) en had de onderhandelingstafel „op het slechtst denkbare moment” verlaten. Europa, zei hij, draait om gedeelde solidariteit en verantwoordelijkheid. Politici hebben jarenlang hun nek uitgestoken en „een hoge politieke prijs” betaald om de zwakste landen in de EU overeind te houden. „Europa is geen spelletje blufpoker, met winnaars en verliezers”, zei een verbitterde Juncker, die al drie decennia meeloopt in Brussel en nog nooit een cruciaal compromis heeft zien mislukken. „Ofwel we winnen allemaal, ofwel we verliezen allemaal.”

En hij had een advies voor de Griekse regering: vertel je volk geen „simplificaties”, maar „de waarheid”. De referendumcampagne is begonnen.