Wat zeggen de Grieken nu?

Het vooruitzicht van een referendum maakt iets wakker in Griekse burgers. Een rondborstige vrouw in een oranje shirt die haar hele pensioen opneemt bij de Nationale Bank van Griekenland dringt zich naar voren en oreert: „We zijn Grieken, we hebben waardigheid. We hebben het licht gebracht en dat zullen we opnieuw doen. Democratie zal hier opnieuw beginnen. Of dat je nu bevalt of niet.” Instemmend geknik om haar heen.

Verdwenen zijn de gedetailleerde discussies over belastingschijven en verschillende categorieën aanvullende pensioenen. De gesprekken bij de bankautomaat gaan over nationale waardigheid. Over Grieken die nooit door de knieën gaan. ,,Ik diende mijn land in 1974 bij de inval van Cyprus. Ik was een soldaat in de oorlog. Nu zal ik dat opnieuw zijn. Ik zal mijn land dienen en ‘nee’ stemmen tegen nieuwe maatregelen”, zegt Atonis Melidonis, gepensioneerd.

Het is ook de toon van premier Alexis Tsipras in het parlement als hij vrijdagavond laat een referendum aankondigt over een nieuw hulpprogramma, en in de nacht van zaterdag op zondag verdedigt. „Griekenland, geboorteplaats van democratie, zal Europa een boodschap van waardigheid en democratie sturen.” Hij spreekt van „strikt en vernederend bezuinigingsbeleid zonder einde, zonder het vooruitzicht om ooit sociaal en financieel op eigen benen te staan”. Het is een niet mis te verstaan negatief stemadvies.

Schoolreis naar Brussel

De pro-Europese betogen van oppositiepartijen zijn flauw in contrast, hoewel ook die met passie worden gebracht. „Jullie hebben niet onderhandeld. Jullie deden geen voorstellen. Jullie gedroegen je alsof je op schoolreis naar Brussel was”, beschuldigt Stavros Theodorakis van de kleine nieuwe pro-Europese partij To Potami. Parlementariërs van de radicaal linkse regeringspartij Syriza van premier Tsipras schreeuwen er kwaad doorheen en roffelen op de tafels.

Halverwege het debat, dat vijftien uur duurt, vertrekt de conservatieve fractie onder leiding van de vorige premier, Antonis Samaras, demonstratief uit de zaal. Ze vinden de voorzitter van het parlement, Syriza-prominent Zoë Konstantopoulou, te partijdig om de sessie te leiden. Haar partner zet ’s middags een compliment aan Tsipras op Facebook dat zich snel via sociale media verspreidt. „Tsipras, je hebt ballen van hier tot Singapore.” De uitslag van de stemming verrast niemand. 179 stemmen voor een referendum en 120 tegen.

Wat het parlement betreft wordt dus komende zondag gestemd. De bevolking mag de doorslag geven. Maar waarover stemmen we nu precies, vragen mensen op straat. En hoe is de situatie in Griekenland over een week? Hebben we dan nog banken?

Hoewel de spanning al wekenlang om te snijden is, gingen de meeste Grieken ervan uit dat er uiteindelijk een akkoord zou komen. Dat sloeg afgelopen week om. De met rode pen bewerkte voorstellen van de Grieken, huiswerk met een zware onvoldoende van het IMF, veroorzaakten een schokgolf. Er brak iets.

Nikos Hatzinikolau, een gewoonlijk genuanceerde commentator, schreeuwde op zijn tv kanaal Star Channel. „Zeg het dan eerlijk! Ze zouden naar buiten moeten komen en het ons eerlijk zeggen: we wíllen niet dat de Griekse economie op eigen benen kan staan. Er mag geen groei zijn.”

Ook bij de pinautomaat op het terrein van het parlement zelf is het aanzienlijk drukker dan gebruikelijk. Zaterdagmiddag berichten Griekse media dat voedsel wordt gehamsterd bij supermarkten en schappen leegraken. De meeste winkels zijn zondag dicht. Ook een deel van de bankautomaten raakt in de loop van de dag leeg, maar ze worden nog bijgevuld.

Vrijdag, een paar dagen eerder dan gebruikelijk, zijn de pensioenen uitbetaald. Het lijkt erop dat de regering daarmee eventuele paniek wil bezweren. De boodschap is ook: zoals beloofd betalen we in ieder geval de pensioenen. Het IMF en de rest zien we nog wel.

De verdeeldheid zorgt voor een ondertoon die vooral oudere Grieken grote zorgen baart. Het taalgebruik verandert. Vrienden maken elkaar voor verrader uit. Linkse media beschuldigen rechtse ervan onrust te veroorzaken die tot een bankrun kan leiden.

De fanpagina voor Arkas, een populaire cartoonist, wordt tot nader order gesloten na te agressieve commentaren. Hij had onder meer een nadenkend mannetje getekend dat zegt: „een leider is hij die een ramp kan afwenden die niet zou zijn gebeurd als hij niet regeerde.” In de reacties wordt hij ervan beschuldigd te worden betaald om negatief te zijn over de regering.

„Dit is het echte drama”, zegt Evangelos Areteos, een Griekse journalist die vanuit Brussel werkt. „De Griekse samenleving raakt opnieuw op een tragische manier verdeeld.”

De beheerders van de fanpagina van tekenaar Arkas besluiten de website weer online te zetten. „We leven in wilde, gestoorde en gevaarlijke tijden.” Ze willen geen onderwerp van politieke manipulatie worden, schrijven ze. „Het is in dit land gevaarlijk geworden om bij de anderen te horen. Ongeacht wie dat zijn.”