Obama beleeft zijn beste week als president

So far, was niet altijd so good voor president Obama. Maar nu wordt de Confederatievlag gestreken, is het homohuwelijk legaal, en ‘Obamacare’ er doorheen. En dan gaf hij ook nog die bijzondere grafrede. Waarom iedereen opeens weer bij Obama wil horen.

Een deelnemer aan de Gay Pride in Londen afgelopen zaterdag draagt een Obama-masker.
Een deelnemer aan de Gay Pride in Londen afgelopen zaterdag draagt een Obama-masker.

Het is weer even november 2008 in Washington. Voor het eerst sinds jaren hebben de Democraten het gevoel de Verenigde Staten moreel te leiden. In een paar dagen tijd behaalden zij zulke grote overwinningen bij slepende sociale kwesties, dat zich een overwinningsroes van de Amerikaanse hoofdstad, ook een progressief bolwerk, meester heeft gemaakt.

Zelden bereikt een ‘lame duck’-president (een president die geen macht meer heeft om zijn plannen uit te voeren, omdat hij buiten het Witte Huis geen controle meer heeft) nog iets in zijn laatste jaren. Maar Obama behaalt, binnen een paar dagen, de ene na de andere politieke en morele zege. Obamacare is gered, het homohuwelijk is overal in de Verenigde Staten legaal, de Confederatievlag, een symbool voor racisme, wordt overal in het zuiden gestreken.

En Obama sprak vrijdag in Charleston een grafrede uit, die geldt als de belangrijkste woorden over ras die de president ooit heeft gesproken. Hij zong, als eerbetoon aan de doodgeschoten zwarte dominee Clementa Pinckney, de hymne ‘Amazing Grace’. Dat moment heeft niet alleen diepe indruk gemaakt in een verdeelde natie. Het heeft ook Democraten opnieuw in de armen van Obama gedreven.

Iedereen wil opeens weer bij Obama horen. Voor het Witte Huis stonden dit weekend ’s nachts honderden mensen te juichen, terwijl het gebouw in de kleuren van de regenboogvlag werd verlicht. Overal in de stad gingen de vlaggen uit. Hillary Clinton, die in haar pas begonnen presidentscampagne probeert Obama zo weinig mogelijk te noemen, barstte opeens los in superlatieven.

Het ging niet zo lekker

Met Obama was het helemaal gedaan, wist iedereen een paar weken geleden nog. Een laatste periode van een tweede termijn is zelden gelukkig. In dit geval was dat nog erger. De Democraten verloren in november vorig jaar hun meerderheid in de Senaat. Het Huis van Afgevaardigden was al Republikeins. Tegen die overmacht kan geen president op, zeiden de meeste deskundigen. Obama kon zich maar beter concentreren op een enkele symbolische overwinning en verder maar vast aan zijn memoires beginnen.

En toen werd het eind juni 2015 en werd alles vloeibaar. Het Hooggerechtshof bezorgde Obama twee enorme overwinningen, die de erfenis van de president veiligstellen. Donderdag oordeelde het Hof dat ‘Obamacare’, het nieuwe zorgstelsel, intact moet blijven. Dat betekent dat Obama’s belangrijkste binnenlandse hervorming, een zorgverzekering voor iedereen, zijn presidentschap overleeft.

Daar kwam vrijdag de landelijke legalisering van het homohuwelijk bij. Deze uitspraak heeft progressief Amerika in een feestroes gebracht. Obama, die pas sinds een paar jaar openlijk vóór is, heeft zich deze kwestie toegeëigend.

Het homohuwelijk is een sociale kwestie die voor de Democratische achterban essentieel is. De strijd tussen progressief en conservatief wordt vaak met ‘cultuuroorlogen’ uitgevochten. De Republikeinen hebben abortus en het behoud van christelijke waarden in het publieke domein, de Democraten homo- en vrouwenrechten.

Deze thema's raken aan de kern van waar de partijen voor staan, en overwinningen tellen zwaar. Legalisering van het homohuwelijk, gesteund door een ruime meerderheid van de bevolking, geeft de Democraten het gevoel het land weer moreel te leiden. Zie je wel, zeggen ze: Amerika slaat linksaf, en de Republikeinen voeren achterhoedegevechten.

Toen zong hij ‘Amazing Grace’ en sprak een historische grafrede uit

Obama’s grafrede in Charleston volgde enkele uren nadat het Hooggerechtshof zich had uitgesproken over het homohuwelijk. In Washington waren ze toen druk met straatfeesten en het aanpassen van profielfoto’s op Facebook in de regenboogvlag. Daardoor kregen zijn woorden niet de aandacht die ze verdienden. Maar Obama ging in Charleston veel verder dan in eerdere toespraken over ras.

De president pleitte in een emotionele toespraak, onderbroken door toejuichingen en ‘Amen’-uitroepen vanuit de zaal, voor vuurwapenbeheersing, een eerlijke kijk op racisme („waarbij Johnny wel een baan krijgt en Jamal niet”) en het einde van de Confederatievlag. „Door die vlag naar beneden te halen, drukken we Gods genade uit. Maar God wil niet dat we daar stoppen.” Zaterdag werd de Confederatievlag voor het Congresgebouw in South Carolina neergehaald door een activist.

Volgens Obama is de tijd van het negeren van raciale kwesties voorbij. De moordpartij in Charleston, waarbij negen zwarte kerkgangers om het leven kwamen, heeft dat volgens hem aangetoond. „We praten veel over ras. We hebben niet nóg meer gepraat nodig. Maar het zou verraad zijn aan alles waar dominee Pinckney voor stond, als we weer doen alsof er niks aan de hand is, zoals zo vaak.”

Obama’s opmerkelijke dagen betekenen niet dat hij opeens meer macht heeft. Ook zegt het niets over de kansen van de Democraten bij de verkiezingen van 2016. De Republikeinen zullen hun campagne richten op thema’s waarin ze wél de publieke opinie mee hebben, zoals de economie of belastingen.

Hulp van de Republikeinen

Trouwens: het waren deze week vaak Republikeinen die hem hielpen. Het was een Republikeinse gouverneur in South Carolina die de discussie over de Confederatievlag op scherp zette. En een conservatieve rechter, Anthony Kennedy, bezorgde Obama twee overwinningen in het Hooggerechtshof.

Obama regeert bij de gratie van Republikeinen, en dat weet hij. Wat Obama bracht, was de juiste toon. Hij deelde de blijdschap van een natie toen het homohuwelijk legaal werd. Hij zong het beladen Amazing Grace tijdens een moment van diepe rouw. En hij zette de toon in beladen debatten over Amerika’s slavernijgeschiedenis, vuurwapenbezit en racisme. Ze hadden hem een tijd moeten missen, maar Amerikanen zagen weer de Obama van 2008, die weet te leiden met woorden.