Noem mij maar gewoon Mo

Bij het televisieprogramma Jinek ging het gesprek met Mounir Samuel de mist in. „Er borrelt een nieuwe kracht en onverzettelijkheid in mijn geest.”

Illustratie Enkeling
Illustratie Enkeling Illustratie Enkeling

Laten we maar niet lang dralen. De aanleiding van dit Ikterview is natuurlijk je optreden bij Jinek. In de uitzending van 5 juni kwam je opnieuw ‘uit de kast’. Het weinig soepele gesprek riep zowel op sociale media als binnen de reguliere media een golf aan reacties op. Wat ging er mis?

„Na jaren van stilte, angstvallig zwijgen over wat er echt in me omging, schreef ik op mijn website een persoonlijke blog getiteld ‘hoor, ik adem’ waarin ik mijn depressie beschreef, mijn strijd met het zogeheten BN’er-schap en het verstikkende gevoel niet mezelf te kunnen tonen, constant opgesplitst tussen die binnen- en buitenkant. De constante druk en verwachtingen die gepaard gaan met het vrouw-zijn, het jonge vrouw zijn, het ‘lesbische’ vrouw zijn ook. Duizend-en-één verwachtingen en eisen van mijn familie, de maatschappij én de media. Gek werd ik van de notie publiek bezit te zijn. Het lichaam lijkt voortdurend belangrijker dan het wezen. Die wereld waarin een vrouw sexy moet zijn, maar niet te sexy – want dan ben je een slet. Mooi moet zijn, maar niet te mooi – want dan vorm je een bedreiging. Iedereen en altijd een mening heeft over je uiterlijke verschijning, en niet je boodschap. Als gekleurde jonge (ook nog eens lesbische) vrouw ben je ooglokkertje voor het zappende publiek. Je wordt zo gemakkelijk uitgemaakt voor geil (rot)wijf, slet, hoer of bitch.

„Het is allemaal al onthutsend genoeg, maar ik voel me geen eens vrouw. Wat ik dan wel ben? De lezers van mijn blog dachten het te begrijpen. En de media ook. Direct stond de telefoon roodgloeiend.

„Mounir is immers een mannennaam en daarmee viel ik direct in een volgend hokje. Geen vrouw, dus man. Of beter gezegd: geen meisje, dus een jongetje. Want als trans-vrouw word je nooit als volwassen gezien.

„Ik besloot alles af te houden op één interview na – om zo snel mogelijk uit deze volgende kooi te vliegen en onder mijn nieuwe naam aan het werk gaan.

„Dus ik legde uit: nee. Ik wil geen jongetje worden. Ik ben een man. Een man én een vrouw. Een mens met mannelijke en vrouwelijke eigenschappen. Mijn boodschap: Laten we ons los maken van al die binaire identiteiten, noem mij maar Mo.

„Het bleek allemaal wat te ingewikkeld voor het publiek bij Jinek. Hoongelach toen ik zei dat ik weleens over twee jaar met een baard in de uitzending zou kunnen zitten. Robert ten Brink die over me heen donderde: ‘Nee, nee, dat MOET je niet doen. Dat staat je niet.’

„Hij bedoelde het allemaal zo lief, aldus Eva. Nee, zij bedoelde het lief. Maar nog geen metersdikke mantel der liefde kan het onderliggende mechanisme bedekken. Het was tenenkrommend en vreselijk ongemakkelijk. Al wat ik wilde was die stoel uit vluchten. Niets van het gesprek liep volgens plan of afspraak. Er gebeurde precies waar ik van tevoren bang voor was geweest. Maar tegelijkertijd was dat juist hoe het moest zijn.”

Hoe bedoel je? Je verhaal kwam niet tot z’n recht. Je werd tijdens en na de uitzending uitgemaakt voor een gek met een persoonlijkheidsstoornis, klaar voor opname. Sommigen schreven zelfs dat je symbool staat voor ‘alles wat er mis is met de huidige generatie’.

„De uitzending – hoe tenenkrommend en ongemakkelijk ook – toonde precies dat sociale systeem waar ik me zo door gevangen voel en me slechts met de grootste moeite en strijd uit los kan maken. Als mannelijke vrouw ga je niet over je eigen lichaam. Als vrouwelijke man ga je niet over je eigen zijn. Maar als je je probeert te ontworstelen aan de hokjesgeest word je keihard in een ho(e)k gedrukt. We zijn geen land van open vragen, maar van gesloten antwoorden. Er is geen nieuwsgierigheid naar de ander, slechts zelfingenomenheid met het zelf. Overigens vraag ik me af of ik dezelfde reactie had ontvangen als ik een transgender man-naar-vrouw was geweest die met een zoete stem zou zeggen dat ze daar over twee jaar weleens met prachtig lang blond haar zou kunnen zitten. Meer vrouwelijk schoon lijkt me altijd welkom – en een stuk minder bedreigend voor al die mannen waar ik zowel persoonlijk als professioneel steeds meer terrein mee kruis.”

Voel je opluchting?

„Ja, zeker. Enorm. Als ik nu in de spiegel kijk zie ik een mens in wording, ver nog van ieder eindpunt, maar geen mens in stilstand. Er borrelt een nieuwe kracht en onverzettelijkheid in mijn geest. Ook voel ik mij voor het eerst in jaren weer wezenlijk met mijn Schepper verbonden. Hij de eeuwige in wiens beeld man én vrouw zijn geschapen. Hoe kan ik nu mijn Maker dienen, als ik Haar creatie ontrouw blijf zijn?”

Krijg je veel reacties?

„Oh ja, duizenden. Eindeloze stromen Facebookberichten, mails, whatsapp’s van mensen van way back. Hoe giftiger de reacties tijdens en na de uitzending, hoe groter de overweldigende liefde en steun in de weken daarna. Ik ben overdonderd door de massale bijval, ook van mensen die zich precies voelen zoals ik. Er zijn grote veranderingen gaande. Op dit moment krijgt de VU genderpoli tien aanmeldingen per dag. Dat is maar een topje van een snel smeltende ijsberg.

„Het huidige maatschappelijke equilibrium heeft allang haar houdbaarheidsdatum verloren. Maar de geboorte van de nieuwe tijd roept pijnlijke barensweeën op. Gender-stereotiepen (lang haar voor de vrouw, een baard voor de man) zijn helemaal terug van weggeweest. Zelfs binnen de gaygemeenschap wordt ‘nichterigheid’ en ‘potteus’ gedrag steeds minder gerespecteerd.”

Hoe uniek is jouw strijd?

„Niet, ik belichaam slechts de worsteling van ongekend veel bi-culturele jongeren van mijn tijd, die zowel binnen de maatschappij als thuis moeten vechten voor hun bestaansrecht. Er woedt een gigantische stille strijd onder jongeren uit de islamitische gemeenschap of zij die behoren tot etnische minderheden zoals ik zelf. Velen van hen leven in een parallelle samenleving. Thuis bestaat nauwelijks persoonlijke vrijheid – laat staan seksuele. Op kamers gaan is uit den boze, de liefde van hun leven moeten ze laten lopen omdat hij of zij tot de verkeerde religie of kleur behoort. Vallen op iemand van het eigen geslacht betekent niet zelden een (zelf)destructief dubbelleven. Uit liefde voor hun ouders haten ze zichzelf. Maar ook door de maatschappij worden ze verworpen. Hun verhaal wordt niet erkend door de samenleving. Een van de mooiste reacties kwam van een jonge Turks-Nederlandse biseksuele vrouw uit Leiden die nog in de kast zit. Zij schreef me: „We staan aan de voorbode van een grote verandering in onze gemeenschappen. We zijn een soort van pioniers en daar hebben we niet voor gekozen. Als wij niet gaan staan voor wie we zijn, schuiven we die struggle door naar de volgende generatie. Ik mag me depressief voelen want het is ontzettend zwaar en ik kan het ook niet helemaal afwenden. Maar in jezelf opgesloten zitten voor de rest van je leven uit angst...is een doodlopende weg. Misschien zullen we wel voor de rest van onze levens negatief afgezet worden, maar het gaat om de rust en de acceptatie die we voor ons zelf voelen. Jezelf recht aandoen door jezelf te accepteren voor wie je werkelijk bent.” Voor mij vat dit alles samen. En daarom ging ik ook bij Jinek zitten. Ik verkeer in vele opzichten in een unieke positie, er zijn in dit land nog steeds veel te weinig jonge bi-culturele, religieuze en/of homoseksuele opiniemakers, journalisten en schrijvers zoals ik. Of ik nu man of vrouw ben doet daar niet toe. Ook daarin toon ik slechts de rijkdom van de verscheidenheid, die weliswaar in ieder van ons vertegenwoordigd is maar nog veel te weinig kan ademen in vrijheid.”