Minister Schippers, bezint eer gij begint!

Twee klinisch pathologen schrijven open brief over nieuwe opzet van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Geachte minister Schippers,

Morgen laat u aan de Tweede Kamer weten hoe het nu verder moet het bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker. Wij willen u het volgende meegeven.

Een aanhoudende infectie met een hoog risico-variant van het Humaan Papillomavirus (HPV) is de belangrijkste factor bij het ontstaan van baarmoederhalskanker. Het wetenschappelijke werk van emeritus hoogleraar Chris Meijer heeft aan dit inzicht veel bijgedragen. In Nederland vindt al jaren een strak georganiseerd bevolkingsonderzoek plaats bij vrouwen tussen de 30 en 60 jaar om vroegtijdig baarmoederhalskanker op te sporen. Deze screening gebeurt door middel van microscopisch onderzoek van cellen afkomstig van een uitstrijkje. Bij afwijkingen wordt sinds 2007 selectief eveneens getest op de aanwezigheid van HPV. Deze systematische werkwijze en combinatie van onderzoek maakt dat het Nederlandse bevolkingsonderzoek naar baarmoederhalskanker internationaal wordt beschouwd als het beste ter wereld.

Of het selectief toevoegen van het testen op HPV sinds 2007 heeft geleid heeft tot betere resultaten, is tot op heden helaas niet geëvalueerd. Desondanks vroeg uw voorganger, Ab Klink na uitgebreide lobbypraktijken (zie NRC 13 juni 2015) de Gezondheidsraad in 2007 om advies: zou primaire screening op HPV tot nog betere resultaten kunnen leiden? In de adviescommissie was hoogleraar Meijer, die naar nu blijkt onderdeel uitmaakte van de lobbypraktijken, de enige patholoog en dé deskundige. De adviezen vanuit de betrokken beroepsgroepen van pathologen en cytologisch analisten zijn bij de totstandkoming van dat advies in 2011 genegeerd. De beroepsgroep werd pas uitgenodigd om mee te praten over de uitvoering van primaire HPV-screening. Het advies zelf, om abrupt over te gaan tot primaire HPV-screening, was onaantastbaar.

Nu is gebleken dat Chris Meijer als belangrijkste adviseur van de Gezondheidsraad commerciële belangen heeft stilgehouden, staat het advies in een ander daglicht. Welke onderliggende motieven speelden nu de belangrijkste rol? En: was hij de enige in dit besluitvormingsproces met commerciële belangen?

Onder vele pathologen bestonden en bestaan ernstige twijfels of het advies van de Gezondheidsraad om primair te screenen op HPV op de juiste manier tot stand gekomen is. Bijna een kwart van onze beroepsgroep heeft een dringende brief aan haar bestuur ondertekend om u te verzoeken het advies nogmaals te bezien door een onafhankelijk commissie. Het testen op de aanwezigheid van HPV heeft, in combinatie met het microscopisch onderzoek van cellen, onmiskenbaar toegevoegde waarde bij de preventie van baarmoederhalskanker, is onze praktijkervaring. Maar waarom is en wordt deze bijdrage van geïntegreerde HPV-screening niet systematisch geëvalueerd voor er volledig op primaire HPV screening wordt vertrouwd?

Het bestaande bevolkingsonderzoek abrupt beëindigen is om meerdere redenen zeer onverstandig. Ten eerste: uit een grote, recente Amerikaanse studie in Cancer Cytopathology (Blatt, et all., mei 2015) onder ruim 250.000 vrouwen blijkt dat met primaire HPV screening 19% van de gevallen van baarmoederhalskanker werden gemist. Ten tweede: in het huidige bevolkingsonderzoek wordt naast baarmoederhalskanker een aantal gevallen van baarmoeder- en eierstokkanker vroegtijdig ontdekt. Dit gebeurt niet met louter HPV-screening . Ten derde zal de beoogde nieuwe opzet aanzienlijk meer verwijzingen naar de gynaecoloog opleveren door vals positieve HPV-uitslagen. Dit leidt tot hogere zorgkosten. Minister Schippers, uw stelling dat de nieuwe opzet van het bevolkingsonderzoek meer gezondheidswinst oplevert, minder belastend zal zijn voor vrouwen én goedkoper is, is derhalve zeer speculatief. Neemt u alstublieft de tijd om u te bezinnen op de wenselijkheid van deze stap voordat deze onomkeerbaar is, met alle ongewenste gevolgen van dien.