Luisteren we straks alleen naar hitradio?

Minister Kamp maakte vrijdag bekend dat hij de FM-frequenties voor commerciële radiostations wil veilen. Wat gaat de luisteraar daar van merken? Vijf vragen over de FM.

Mattie Valk, dj van hitradiostation Q-music.
Mattie Valk, dj van hitradiostation Q-music. Foto Olivier Middendorp

Radio 538 geeft elke vrijdag 538 bitterballen weg. Voor de vrijdagmiddagborrel. Luisteraars van Q-music kunnen een ritje in een nieuwe achtbaan verdienen. En wie de nieuwe actie van Sky Radio wint, mag naar de zanger Sam Smith in de VS.

De commerciële radiostations stunten graag met gekke acties. Maar de komende twee jaar zouden de zenders wel eens een stuk minder vrijgevig kunnen worden.

Minister Kamp (Economische Zaken, VVD) maakte vrijdag bekend dat hij de FM-frequenties voor commerciële radiostations wil veilen. De zendvergunningen, in 2003 geveild en in 2011 verlengd, lopen in augustus 2017 af. Kamp wil veilen voor een periode van tien jaar, langer dan nu. De zenders vrezen hoge kosten en stagnerende innovatie. We gaan nu niet vol investeren als we niet zeker weten of we over twee jaar nog bestaan, zeggen ze.

Wat gaat de luisteraar daar van merken? Vijf vragen over de FM.

1 Wat betekent de frequentieveiling voor de luisteraars?

Elke radiozender wil in de ether. In de auto wordt immers veel radio geluisterd. Die (jonge) luisteraars zijn bovendien interessant voor adverteerders. De Nederlander luistert drie uur per dag radio. Thuis via kabel (37 procent) en FM (32 procent); onderweg 90 procent via FM.

Een veiling kan de hele radiomarkt op z’n kop zetten. Verliest Sky Radio bijvoorbeeld zijn frequentie (101 MHz) en krijgt het een andere golflengte, dan haken luisteraars mogelijk af. En overbiedt De Telegraaf BNR dan heeft de grootste krant van Nederland een eigen nieuwszender.

Als de zenders veel moeten betalen voor nieuwe frequenties dreigt de ‘overwinningsvloek’. Je mag in de ether, maar je hebt geen geld om goede presentatoren te behouden, luisteraars te trekken met dure (maar ook vaak gesponsorde) acties of te innoveren in apps of digitale radio (DAB+).

Ook dreigt eenvormigheid. Nu nog kent de frequentieverdeling een ‘clausulering’. Sommige stations moeten thematisch programmeren. BNR moet nieuws bieden, 100%NL Nederlandse muziek, Sublime FM jazz. Kamp wil die voorwaarden schrappen. Het gevaar bestaat dat alle kavels naar rijke partijen gaan die alleen maar populaire hitradio willen maken.

2 Waarom doet Kamp dit dan?

Etherfrequenties zijn schaars. En schaarse goederen moeten worden geveild, stellen Europese regels. In 2003 gebeurde dat voor het laatst. Zes jaar later bepaalde het kabinet dat de stations hun frequenties mochten behouden, mits zij zouden investeren in digitalisering. Sinds 2011 bezit Telegraaf Media Groep (TMG) twee frequenties: Sky (kosten naar schatting: 4,3 miljoen euro per jaar) en Veronica (3,4 miljoen euro). Talpa heeft 538 (4,4 miljoen euro) en Slam!FM, de Persgroep Q-music (4,4 miljoen euro).

In zijn brief stelt Kamp dat hij niet nogmaals wil verlengen. Dat zou de huidige beperkingen in stand houden. De minister wil af van de inhoudelijke voorschriften en de beperking dat een bedrijf maar twee frequenties mag bezitten (één algemene, één geclausuleerde). „Een veiling met minder voorwaarden en een lange looptijd geeft bedrijven meer kansen te innoveren en te ondernemen”, schrijft Kamp.

De minister is niet bang voor eenvormigheid. „We zien dat er in ruime mate sprake is van een pluriform aanbod door toename van distributiemethoden en aanbod.” Muziek wordt niet meer alleen beluisterd via radio, cd of download, maar ook diensten als iTunes, Spotify en YouTube spelen een rol. „Er is analoge, digitale en internetradio beschikbaar. De radiomarkt is onderdeel geworden van een sterk veranderende mediamarkt. De commerciële stations moeten daar goed op kunnen inspelen.” Kamp stelt dat hij niet de hoofdprijs voor de frequenties wil.

3 Wat vinden de zenders?

De commerciële stations zijn teleurgesteld. Hogere frequentie- kosten kunnen leiden tot minder investeringen in innovatie en in personeel. Dat leidt tot onzekerheid onder de medewerkers van de radiozenders. Om die redenen sprak de PvdA zich vorige week ook uit tegen een veiling. De Kamer praat donderdag over de FM.

De FM-stations willen verlenging. Zij vinden dat zij genoeg hebben geïnvesteerd in digitalisering van de radio. Sinds 2013 bieden zij samen met de publieke omroep digitale etherradio aan, via DAB+. Die techniek is goedkoper, biedt betere geluidskwaliteit (nu vooral nog buitens), en meer luistergemak. Wie van Groningen naar Maastricht rijdt en Radio 538 wil luisteren, hoeft niet meer van golflengte te wisselen. Dat regelt de DAB+-autoradio.

Van de luisteraars gebruikt circa 5 procent DAB+. In 2011 was het idee dat in 2016 50 procent zo zou luisteren. Dat halen we niet, aldus Kamp. „De overstap van FM naar DAB+ verloopt, ook internationaal, minder snel dan verwacht.” Kamp wil wel meer DAB+-frequenties veilen. Die zijn alleen voor commerciële zenders.

4 Komen er nu zenders bij?

De grote radiobedrijven zeggen dat de animo om een nieuw station te beginnen in Nederland klein is. Voor de vrijgekomen frequentie van het failliete Arrow Classic Rock was lange tijd geen belangstelling totdat het huidige Radio 10 dat voor relatief weinig geld kocht.

Kamp lijkt zijn hoop te hebben gevestigd op regionale commerciële zenders. Hij wil de veiling zo inrichten dat „optimale kansen worden geboden voor regionale spelers om de sprong te maken naar landelijk.” Regionale commerciële omroepen zijn bijvoorbeeld Radio Decibel (grote steden), FreezFM (Noord- en Oost-Nederland) en Radio 8FM (Noord-Brabant).

5 Waarom FM? Je kan toch ook via app luisteren, online?

Natuurlijk. De opkomst van snel mobiel internet biedt de radiozenders nieuwe kansen. Elk station heeft een mobiele app. Maar luisteren via 4G of wifi onderweg heeft nadelen. Je overschrijft bijvoorbeeld sneller je datalimiet als je 4G gebruikt. En dat kost geld. Bovendien is nog lang niet overal een goede ontvangst van mobiel internet.

De ether, via analoge FM of digitale DAB+, is in principe gratis. Voor DAB+ heb je wel een nieuw type radio nodig. Steeds meer autofabrikanten leveren hun radio standaard met DAB+.

Afschakelen van de FM, zoals in Noorwegen (in 2017) of in Denemarken (vermoedelijk 2019), is in Nederland nog niet aan orde. Maar, stelde Kamp, het is waarschijnlijk wel de laatste keer dat we zo’n veiling houden. Dat kán betekenen dat in Nederland in 2027 de FM uit gaat.