Internationale bank BIS waarschuwt voor lage rentes

De lage rentes die het gevolg zijn van de financiële crisis dreigen zichzelf volgens de ‘bank der centrale banken’ te bestendigen. En dat is riskant.

De wereldeconomie is te afhankelijk geworden van de lage rentetarieven van centrale banken. Die afhankelijkheid remt de economische groei en verhoogt de risico’s op de financiële markten. Daardoor lopen de lage rentes het risico dat zij zichzelf bestendigen.

Dat schrijft de Bank voor Internationale Betalingen in haar gisteren verschenen jaarverslag. De BIS, ook wel de ‘bank der centrale banken’ genoemd, houdt zich bezig met internationale financiële stabiliteit. Er zijn zijn zestig centrale banken bij aangesloten. Volgens de organisatie is „het ondenkbare nu normaal aan het worden”. Daarbij doelt zij op het uitzonderlijk soepele monetaire beleid dat al bijna acht jaar, sinds het begin van de financiële crisis, wordt gevoerd.

Officiële rentes staan in een groot deel van de wereld op nul of nagenoeg nul, en er zijn grote hoeveelheden staatsleningen en andere effecten opgekocht door de centrale banken. De Europese Centrale Bank (ECB) is in maart begonnen aan zo’n opkoopprogramma, dat loopt tot en met september volgend jaar. Eerder kozen de centrale banken van de Verenigde Staten, Japan en het Verenigd Koninkrijk voor die strategie.

De BIS stelt dat de recente opleving vooral te danken is aan de gedaalde prijs van ruwe olie. De onderliggende tendens in de wereldeconomie blijft dat de groei afhankelijk blijft van lage rentes en het aangaan van nog meer schulden. Van dat groeimodel moet worden afgezien.

Maar, zo stelt de organisatie, een structurele hervorming wordt juist geremd door de lage rentetarieven van dit moment. Die geven vooral een prikkel aan investeringen op de financiële markten, niet aan investeringen in de reële economie. Dat is een van de redenen dat de waardering van beleggingen steeds meer uit de pas loopt met wat er in de werkelijke economie gebeurt.

Claudio Borio, topeconoom van de BIS, zei gisteren dat het aanjagen van de groei veel te veel neerkomt op het monetaire beleid, dat daardoor overbelast is geraakt. Lage rentes verzwakken volgens hem juist de economie én de financiële sector. Investeerders lenen te veel en steken hun geld liever in financiële activa dan in de economie zelf. Daardoor kan het vermogen van de economie om structureel harder te groeienniet omhoog én komen er vanuit de financiële sector nog meer schulden. Die toestand van lage groei en hoge schulden noopt vervolgens weer tot de lage rentes van nu. „Een lage rente leidt zo tot een voortzetting van de lage rente”, stelde Borio.

De BIS ontwaart twee extra risico’s die met het voorgaande verband houden. Allereerst zorgt de globalisering van de kapitaalmarkten ervoor dat het uitzonderlijke monetaire beleid ook in andere werelddelen problemen kan veroorzaken, met dezelfde symptomen als in het Westen.

Ten tweede wijst de BIS op de lage liquiditeit op de markten voor staatsleningen. Banken traden van oudsher op als bemiddelaars op de obligatiemarkt maar zien steeds meer van deze rol af, omdat nieuwe regels hen dit zeer lastig maken. Dat betekent dat er geen buffers meer zijn in tijden dat er veel staatsleningen worden gevraagd of aangeboden door beleggers. Dat kan dan weer leiden tot veel grotere prijsschommelingen, en dus ook schommelingen in de effectieve rente op staatsleningen, dan voorheen.

Bovendien is de macht op de internationale kapitaalmarkt steeds meer geconcentreerd bij een klein aantal zeer grote beleggingsfondsen. De grootste twintig hebben 40 procent van al het belegde vermogen in beheer. Deze fondsen neigen ernaar steeds minder liquide middelen aan te houden. Als beleggers in dit soort obligatiefondsen er plots uitstappen, kan daardoor een druk ontstaan om obligaties in de portefeuille te verkopen. Samen met de minder liquide financiële markt kan dat tot extra wilde bewegingen leiden. En dat is, middenin de Griekse crisis, niet zonder risico’s.