Grieken ruziën nu op straat, maar wat gaan ze stemmen?

De crisis verdeelt zelfs families. „We zijn Grieken, we hebben waardigheid.”

De Grieken konden gisteren nog geld pinnen. Er ontstonden lange rijen, onder meer in Athene. Deze week blijven de banken dicht. Grieken mogen vanaf morgen maximaal 60 euro pinnen.
De Grieken konden gisteren nog geld pinnen. Er ontstonden lange rijen, onder meer in Athene. Deze week blijven de banken dicht. Grieken mogen vanaf morgen maximaal 60 euro pinnen. Foto’s Yannis Behrakis, ANGELOS TZORTZINIS REUTERS / AFP

Het vooruitzicht van een referendum maakt iets wakker in Griekse burgers. Een rondborstige vrouw in een oranje shirt die haar hele pensioen opneemt bij de Nationale Bank oreert: „We zijn Grieken, we hebben waardigheid. We hebben het licht gebracht en dat zullen we opnieuw doen. Democratie zal hier opnieuw beginnen. Of dat je nu bevalt of niet.” Instemmend geknik om haar heen.

Verdwenen zijn de gedetailleerde discussies over belastingschijven en verschillende categorieën aanvullende pensioenen. De gesprekken in de rijen bij de bankautomaat gaan over nationale waardigheid. Over Grieken die nooit door de knieën gaan. „Ik diende mijn land in 1974 bij de inval van Cyprus. Ik was een soldaat in de oorlog. Nu zal ik dat opnieuw zijn. Ik zal mijn land dienen en ‘nee’ stemmen tegen nieuwe maatregelen”, zegt Atonis Melidonis, gepensioneerd.

Het is ook de toon van premier Alexis Tsipras tijdens zijn speeches tot het volk en in het parlement. „Griekenland, geboorteplaats van democratie, zal Europa een boodschap van waardigheid en democratie sturen.”

Het grote zwartepieten is officieel begonnen. Tsipras spreekt consequent van het „ultimatum van de kredietgevers”. Het besluit van de ECB zondag om het noodkrediet niet te verhogen „heeft geen ander doel dan mensen te chanteren en het functioneren van de banken te hinderen”. De premier heeft het over „strikt en vernederend bezuinigingsbeleid zonder einde”. Het is een niet mis te verstaan negatief stemadvies.

De pro-Europese betogen van oppositiepartijen zaterdagnacht in het parlement steken er flauw bij af, hoewel ook die met passie worden gebracht. „Jullie hebben niet onderhandeld. Jullie deden geen voorstellen. Jullie gedroegen je alsof je op schoolreis naar Brussel was”, zegt Stavros Theodorakis van de kleine nieuwe pro-Europese partij To Potami.

Halverwege het debat, dat vijftien uur duurt, verlaat de conservatieve fractie onder leiding van de vorige premier, Antonis Samaras, demonstratief de zaal. Ze vinden de parlementsvoorzitter, Syriza-prominent Zoë Konstantopoulou, te partijdig om de sessie te leiden. Haar partner zet ’s middags een compliment aan Tsipras op Facebook dat zich snel via sociale media verspreidt. „Tsipras, je hebt ballen van hier tot Singapore.” De uitslag van de stemming verrast niemand. 179 stemmen voor een referendum en 120 tegen.

Wat het parlement betreft wordt dus komende zondag gestemd. Maar waarover stemmen we nu precies, vragen mensen. De ingewikkelde en onduidelijke vraag die wordt gesteld – „Moet het op 25 juni in de Eurogroep voorgestelde plan van de Europese Commissie, de ECB en het IMF worden geaccepteerd?” –- wordt op straat meteen versimpeld tot: blijven we in de euro? En gevolgd door: wiens schuld is het als we er nu uit vallen?

En daarover ontstaan ruzies. Marktonderzoeker Maria Triantafillou (45) is zondagochtend gaan pinnen. Het kwam voor haar neus haast tot een handgemeen. „Mensen zijn zo gepolariseerd, zo kwaad. Je kunt het ze niet kwalijk nemen. Ze zijn vaak al veel kwijtgeraakt”, zegt ze met haar zoontje op haar arm. Haar keuze heeft ze al lang gemaakt. „Ik herinner me hoe het vroeger was. We danken veel voorspoed aan de EU. Natuurlijk stem ik voor in de eurozone blijven. Als we eruit stappen zijn we misschien niet eens meer in staat te reizen.”

De verdeeldheid zorgt voor onaangename situaties tussen vrienden en binnen families. Het taalgebruik verscherpt. Mensen maken elkaar uit voor verrader. Linkse media beschuldigen rechtse van onrust stoken. De toon baart vooral oudere Grieken grote zorgen. Het herinnert ze aan de burgeroorlog en de kolonelsdictatuur.

De fanpagina voor Arkas, populair cartoonist, wordt vrijdag gesloten na te agressieve commentaren. Hij had onder meer een nadenkend mannetje getekend dat zegt: „Een leider is hij die een ramp kan afwenden die niet zou zijn gebeurd als hij niet regeerde.” Hij wordt er in reacties van beschuldigd te worden betaald om negatief te zijn over de regering. „Dit is het echte drama”, zegt Evangelos Areteos, een journalist die vanuit Brussel werkt. „De Griekse samenleving raakt opnieuw op een tragische manier verdeeld.”

De beheerders van de fanpagina van tekenaar Arkas hebben besloten de website weer online te zetten. Ze willen geen onderwerp van politieke manipulatie worden, schrijven ze. „Het is in dit land gevaarlijk geworden om bij de anderen te horen. Ongeacht wie dat zijn.”