Fransen waren Yassin even kwijt

Dader radicaliseerde buiten zicht. Eind vorig jaar kon de inlichtingendienst hem niet vinden.

Na de moordaanslag doet een speciale politie-eenheid in Saint-Priest huiszoeking bij de vermoedelijke dader.
Na de moordaanslag doet een speciale politie-eenheid in Saint-Priest huiszoeking bij de vermoedelijke dader. Foto Philippe Desmazes/AFP

De buren zijn unaniem: Yassin Salhi is een „rustige”, „beleefde” en „onopvallende” man. Ook daags nadat hun flatgenoot is gearresteerd op verdenking van het onthoofden van zijn baas bij een transportonderneming en een poging tot een aanslag op een chemiebedrijf nabij Lyon, kunnen zij moeilijk bevatten dat juist deze „onzichtbare” huisvader tot zulke gruwelijkheden in staat zou zijn.

Dit weekend bekende Salhi volgens Franse media dat hij zijn chef na een conflict op het werk vrijdag heeft vermoord en later onthoofd. Hij ontkent terroristische motieven, maar hij heeft wel een selfie met het hoofd gestuurd naar een bevriende jihadist in Syrië. Op advies van deze vriend zou hij zijn vrouw hebben verweten dat ze niet religieus genoeg was. Daarop dreigde zij van hem te scheiden, waarop hij zelfmoord wilde plegen.

De 35-jarige pakketbezorger „ging naar zijn werk en kwam ’s avonds weer thuis”, vat de 16-jarige Sabrina, die met haar ouders in het appartement boven dat van Salhi woont, het dagelijks leven van haar buurman samen. „We hebben echt nooit last van hem gehad”, zegt ze door het open raam van de sociale huurflat. Geen van de buren, merendeels islamitisch, zegt hem ooit in de plaatselijke moskee te hebben gezien.

Maar hoe goed kenden zij hem echt? Salhi, zijn vrouw en hun drie kinderen van zes tot negen jaar oud, woonden pas een halfjaar in de flat in Saint-Priest, een aangeharkt voorstadje van Lyon. Salhi zou al veel eerder in radicale kringen hebben verkeerd. Uit gelekte notities van Franse veiligheidsdiensten blijkt dat hij onder invloed stond van een zekere Frédéric Jean Salvi, alias le Grand Ali.

Deze nog altijd op internationale opsporingslijsten figurerende blonde bekeerling werd in 2010 verdacht van het voorbereiden van een aanslag onder auspiciën van terreurorganisatie Al-Qaeda in Indonesië. Zijn auto werd vol met explosieven teruggevonden op Java. Na een verblijf in Mauretanië, zou hij volgens inlichtingenbronnen nu in het Verenigd Koninkrijk zitten.

Salhi leert de haast even oude Salvi bijna tien jaar geleden kennen in het stadje Pontarlier, op de Zwitserse grens. Anders dan Salhi heeft ‘Grote Ali’ een strafblad: hij zat vast voor drugshandel en zou in de gevangenis de islam hebben ontdekt.

In Pontarlier groeit Salhi op als zoon van een oorspronkelijk Algerijnse vader en Marokkaanse moeder. Als hij zestien is, overlijdt de vader. Zijn moeder keert niet veel later terug naar Marokko. „Hij was alleen”, zegt voorzitter Nacer Benyahia van Salhi’s moskee in Pontarlier. „Zo was hij waarschijnlijk het ideale doelwit voor radicalen die hun prooi kiezen.”

Terwijl Salvi uiteindelijk wegens zijn radicale denkbeelden uit de moskee wordt gezet, opereert Salhi juist meer onder de radar. „Hij was een meeloper”, zegt Benyahia. Maar door zijn contacten in extremistische kringen, identificeren de Franse veiligheidsdiensten hem in 2006 wel als ‘staatsgevaarlijk’. Dat betekent vooral dat zijn internationale verplaatsingen door de grenswachten moeten worden doorgegeven. Maar voor zover bekend is Salhi niet voor training of jihad in het buitenland geweest.

Twee jaar later reeds wordt de aantekening ‘S’ van staatsgevaarlijk in de politieregisters geschrapt omdat Salhi niet direct „in contact staat met terroristische spelers”, aldus de Franse autoriteiten vrijdag. Andere bronnen suggereren dat het land hem in 2008 uit het oog verloor door een omstreden fusie van inlichtingendiensten dat jaar. Zo kon ‘scootermoordenaar’ Merah, die in Toulouse in 2012 zeven mensen doodschoot, ook aan de aandacht van de diensten ontsnappen.

Pas in 2011 duikt Salhi weer op in de dossiers wegens zijn „banden met de salafistenbeweging” in de regio Lyon. Hij woont dan met zijn gezin in de probleemwijk La Planoise in Besançon, niet ver van Pontarlier.

Als de Franse politie in 2014 een hotline opent om jihadverdachten te signaleren, meldt een buurvrouw dat Salhi geregeld thuis mannen ontvangt in „militaire kleding”, waarmee hij op de overloop ook gesprekken voert over de jihad en Mali. Hij heeft veel gewicht verloren en zijn baard afgeschoren, constateren de inlichtingendiensten volgens radiozender RTL. Maar als zij eind 2014 besluiten zijn communicatie te gaan aftappen, loopt het onderzoek spaak: ze vinden bij geen enkele provider een telefoonlijn die op zijn naam staat.

Vrijdag kort na de gebeurtenissen slaagt de radiozender Europe 1 er desondanks in om de echtgenote van Salhi te bereiken. „Wij zijn gewone moslims”, zegt ze, verbijsterd door het nieuws over haar man. Hun nummer stond gewoon in het telefoonboek.