Amsterdam gaat bijstandsboetes herzien

Wie de voorbije twee jaar te veel bijstand kreeg, liep kans op een forse boete – opzet of niet. Oneerlijk, vindt wethouder Vliegenthart.

Amsterdammers die in 2013 en 2014 voor uitkeringsfraude werden beboet wacht mogelijk een meevaller. De gemeente gaat 467 boetebesluiten herzien. De operatie kost zo’n 100.000 euro. Het totaalbedrag, inclusief terugbetalen of kwijtschelden, kan oplopen tot 1 miljoen euro.

Het college vindt dit nodig na een oordeel van de Centrale Raad van Beroep. Deze hoogste rechter voor sociaal bestuursrecht bepaalde in november dat de Fraudewet uit 2013 ten onrechte geen rekening hield met verwijtbaarheid bij het verzaken van de inlichtingenplicht voor bijverdiensten en verandering van woonsituatie. Bovenop gedwongen terugbetaling van te veel ontvangen uitkering kreeg de ‘fraudeur’ een boete van 100 procent. De wet is inmiddels aangepast.

De vraag of mensen opzettelijk of per ongeluk niet aan hun inlichtingenplicht voldeden, speelde in de uitvoeringspraktijk nauwelijks een rol, schreef waarnemend Nationale ombudsman Frank van Dooren eind vorig jaar. Het merendeel van de beboete mensen handelde volgens hem niet doelbewust verkeerd. „Burgers van goede wil voelen zich behandeld als criminelen.”

Wethouder Arjan Vliegenthart (sociale zaken, SP) heeft de Amsterdamse raad vandaag ingelicht over de herbeoordeling. „Het zou de regering sieren wanneer zij dit bedrag zou betalen”, schrijft hij, ook namens dertien wethouders uit andere steden, vandaag in deze krant. „Het is immers het rijk dat verantwoordelijk is voor de Fraudewet. Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken zal het hopelijk niet zo ver laten komen dat onze gemeenten niet alleen zijn nalatigheid corrigeren, maar ook voor de kosten opdraaien.”

Leeuwarden, Helmond en een aantal andere gemeenten maakten al eerder kenbaar dat zij de boetes herzien. Vliegenthart onderstreept dat het er niet toe doet wat hij politiek vindt van de wet. „Ik vlieg het aan vanuit rechtsstatelijkheid, in de ondertekening van ons opiniestuk zijn bijna alle partijen vertegenwoordigd.” Hij noemt het onbestaanbaar dat de Fraudewet verzuimers en misleiders tot november 2014 even hard strafte. „Intenties doen ertoe in het recht! Daarom is er in de strafmaat ook verschil tussen moord en doodslag. Het recht is geen computerschema, maar een domein waar rechters rechtspreken: die interpreteren per definitie.” Nationale ombudsman Reinier van Zutphen zegt de aanpassing van de wet en de boeteherziening „toe te juichen”. Asscher komt later deze week met een reactie.