Gesloten liveblog

Banken Griekenland blijven dicht, ECB verleent geen extra steun meer

Het hulpprogramma voor Griekenland wordt niet verlengd, werd gisteren bekend. Daarmee betreedt de eurozone onbekend terrein. Vandaag is weer een belangrijke dag. De Europese Centrale Bank (ECB) heeft vanmiddag besloten de emergency liquidity assistance aan Griekse banken te handhaven. Met dit noodinstrument wordt het geld bij de banken weer aangezuiverd. De hulp wordt echter niet verhoogd, waarna is besloten de Griekse banken dicht te houden.

Wat gebeurde er vandaag? De hoogtepunten op een rij

We sluiten het liveblog af voor vandaag met de hoogtepunten op een rij.

  • Vandaag besloot de Europese Centrale Bank om Griekenland niet meer te helpen met een verhoging van de financiële steun aan banken. Na een bijzondere vergadering liet het bestuur van de ECB weten dat de liquiditeitssteun aan de Griekse banken wel wordt gehandhaafd op het niveau van afgelopen vrijdag (89 miljard euro), maar niet wordt opgehoogd. Kan Griekenland failliet gaan? Lees het hier (€).
  • De Griekse banken blijven voorlopig dicht. De Griekse 'raad voor financiële stabiliteit' - waar onder anderen de Griekse minister van Financiën Varoufakis, zijn onderminister en de voorzitter van de Griekse centrale bank in zitten - adviseert om de Griekse banken de komende zes werkdagen dicht te houden.
  • Vanaf dinsdag kunnen de Grieken slechts 60 euro per dag opnemen, zo meldde persbureau Reuters eerder op basis van een betrokkene bij de besluitvorming in de Griekse raad. Mensen met buitenlandse rekeningen (toeristen) kunnen wel onbeperkt pinnen.
  • Verschillende landen, waaronder Nederland en Duitsland, hebben het reisadvies voor Griekenland aangepast. De Nederlandse overheid meldt in een advies: Bereid uw reis naar Griekenland extra goed voor. Neem voldoende contant geld mee voor alle kosten van uw verblijf.
  • Alle nationale regeringen voeren morgen crisisoverleg over het 'hoe nu verder'. Ook Merkel en Obama staan in nauw contact met elkaar.
  • Een van de mogelijke gevolgen van het Griekse besluit om uit de onderhandelingen met de trojka te stappen en om campagne te voeren vóór afwijzing van de Europese voorstellen is dat de ECB zich moet voorbereiden op weer een andere eurocrisismaatregel: het programma van de ECB om in geval van nood onbeperkt staatsobligaties van probleemlanden te kunnen opkopen (Outright Monetary Transactions, OMT). Deze optie is zeer omstreden.
  • Een desintegrerende eurozone, met een Griekse exit als eerste stap, is sinds dit weekeinde niet langer onvoorstelbaar, schrijft onze EU-correspondent Stéphane Alonso in het coververhaal van nrc.next van maandagochtend. "Wel moeilijk voorstelbaar is hoe de breuk nog gelijmd kan worden. Tijdens de crisis van 2012 was er uiteindelijk voldoende politieke wil om erger te voorkomen. Ditmaal is die vrijwel helemaal verdampt. Behalve de Europese Commissie en Frankrijk is iedereen wel zo’n beetje klaar met de Grieken. Dat maakt deze crisis meteen ook veel gevaarlijker."

Voor wie de verklaring van Tsipras terug wil kijken

De Griekse premier Tsipras sprak eerder vanavond tot het Griekse volk. De banken blijven dan wel voorlopig dicht, maar het spaargeld van de Grieken is veilig, zei hij. Hij riep de Grieken op om rustig te blijven. Verder heeft een paar dagen respijt gevraagd om de IMF 1,6 miljard euro terug te betalen. Athene moet dit bedrag uiterlijk dinsdag terugbetalen aan het IMF, en het IMF wil dat “koste wat kost” terug, legde onze economieredacteur Maarten Schinkel eerder uit. “Het IMF loopt een reputatierisico. Het IMF wordt altijd terugbetaald, en wil dat nu ook.”

Kijk hier zijn toespraak terug (met Engelse ondertiteling).

Euro verliest terrein

De euro verloor bij de opening van de financiële markten in Azië en Australië maandag (plaatselijke tijd) aan waarde ten opzichte van onder meer de Amerikaanse dollar. Beleggers reageerden op de mislukte onderhandelingen tussen Griekenland en de andere eurolanden, waardoor de toekomst van Griekenland binnen de muntunie zeer onzeker is geworden.

De euro opende de handelsdag in Sydney op 1,1004 dollar. Bij het slot van de beurshandel op Wall Street vrijdagavond was de Europese munt nog 1,1170 dollar waard. De euro zakte eerder dit jaar overigens al onder de grens van 1,10 dollar. De waarde daalde in maart voor het eerst in jaren zelfs tot minder dan 1,05 dollar. (ANP/Bloomberg)

Twitter avatar evawiessing Eva Wiessing En om 23.37 was de automaat leeg.. http://t.co/EEFoCZbgKT

'Deze breuk lijmen is moeilijk voorstelbaar'

Het spook van de eurocrisis is weer terug, schrijft onze EU-correspondent Stéphane Alonso in het coververhaal van nrc.next van morgenochtend.

"Een desintegrerende eurozone, met een Griekse exit als eerste stap, is sinds dit weekeinde niet langer onvoorstelbaar. Wel moeilijk voorstelbaar is hoe de breuk nog gelijmd kan worden. Tijdens de crisis van 2012 was er uiteindelijk voldoende politieke wil om erger te voorkomen. Ditmaal is die vrijwel helemaal verdampt. Behalve de Europese Commissie en Frankrijk is iedereen wel zo’n beetje klaar met de Grieken. Dat maakt deze crisis meteen ook veel gevaarlijker."

Grieken 60 euro per dag, toeristen geen limiet

Vanaf dinsdag kunnen de Grieken dus slechts 60 euro per dag opnemen, zo meldde persbureau Reuters eerder op basis van een betrokkene bij de besluitvorming in de Griekse raad. Mensen met buitenlandse rekeningen (toeristen) kunnen wel onbeperkt pinnen, zegt de centrale bank van Griekenland.

Onze correspondent vanuit Athene:

Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning 50/60 euro a day is a lot less than the daily amount(300 e) plp could draw on #Cyprus during first days of capital controls. #greferendum

Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning Dat is ook eigenlijk logisch. Want die rekeningen worden gewoon via niet Griekse banken gevoed. Gezellig blijven komen dus! #Greferendum

Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning Grieken kunnen nog drie kwartier pinnen. Straks komt er nog max 60 euro uit. Lange rijen bij banken. #Greferendum

Twitter avatar jonhenley jon henley Banks in #Greece to stay closed on Monday = Sunday evening queue at the ATM ... Some anxious faces http://t.co/NNU1aPrem1

Lange rij voor de pinautomaat in Larissa

Twitter avatar GreekAnalyst The Greek Analyst Central Square of Larissa City. In #Varoufakis's words: WOW. /via @LPapastergiou http://t.co/yDNclFbdvr #Greferendum

Ook chaos op Griekse tv

Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning Op tv praten nog meer mensen tegelijk dan gebruikelijk. #Greferendum #griekenland http://t.co/BtH8CdBawC

Aanhangers linkse partijen demonstreren tegen EU

Foto AP / Giannis Papanikos

Aanhang van linkse partijen demonstreren tegen de EU in Thessaloniki. Foto AP / Giannis Papanikos

Foto AP / Giannis Papanikos

Dansers van een lokaal cultureel centrum, met op de achtergrond de anti-EU-demonstratie. Foto AP / Giannis Papanikos

Advies Griekse raad om banken 6 werkdagen te sluiten

De Griekse 'raad voor financiële stabiliteit' - waar onder anderen de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis, zijn onderminister Dimitris Mardas, de voorzitter van de Griekse centrale bank Yiannis Stournaras in zitten - adviseert om de Griekse banken de komende zes werkdagen dicht te houden. Dat meldt een ingewijde aan persbureau Reuters.

Volgens de bron adviseert de raad om vanaf dinsdag een maximum van 60 euro uit te geven aan de pinautomaat.

Waarde euro daalt

De waarde van de euro ten opzichte van de dollar is in de eerste handel met 1,42 procent gedaald, zo blijkt. Het blijft echter afwachten tot morgen hoe de koers zich ontwikkelt

Bloomberg meldt:

De Europese Commissie heeft bevestigd dat de Griekse regering een verzoek heeft gestuurd voor verlenging van het steunpakket aan Griekenland tot na dinsdag.

Ook Nederlands overleg

Premier Mark Rutte overlegt morgen met minister Jeroen Dijsselbloem (Financiën), vicepremier Lodewijk Asscher, Henk Kamp (Economische Zaken), Bert Koenders (Buitenlandse Zaken), staatssecretaris Eric Wiebes (Financiën) en president Klaas Knot van De Nederlandsche Bank over de situatie rond Griekenland. Dat heeft de Rijksvoorlichtingsdienst vanavond laten weten.

Bruggen bouwen

Bronnen bij de Europese Unie zeggen dat er bij de instellingen in Brussel nog hard gewerkt wordt aan voorstellen die een brug zouden kunnen slaan tussen de trojka en Griekenland. Dat meldt Stefan Leifert van ZDF

Twitter avatar StefanLeifert Stefan Leifert EU sources: Brussels is working on a bridge for Tsipras before referendum takes place. #Greece

Grootste raffinaderij: wij hebben genoeg

Hellenic Petroleum, de grootste olieraffinaderij van Griekenland, zegt dat het genoeg reserves heeft voor de komende maanden om aan alle vraag te voldoen (Reuters). De aankondiging is van belang om de rust te bewaren. Economieredacteur Maarten Schinkel:

"Als je kapitaalcontroles hebt, kun je geen betalingen meer uitvoeren in het buitenland. Griekenland is echter voor veel dingen afhankelijk van invoer, waarvoor internationale transacties nodig zijn. Voedingsmiddelen, medicijnen en olieproducten behoren tot de belangrijkste importproducten. Deze uitspraak is geruststellend bedoeld, om een run op benzinepompen te voorkomen."

Twitter avatar moschge Georgios M. My mother asks: Will I have my medicines available? I hated to reply: I don't know

Onbepaalde tijd

Griekse banken blijven vanaf morgen voor onbepaalde tijd gesloten, heeft Tsipras bevestigd. Ook worden er op aanbevelen van de Griekse centrale bank kapitaalcontroles uitgevoerd; daarmee worden beperkingen opgelegd aan wat er kon worden opgenomen en overgemaakt. (AP)

Ondertussen op Twitter:

Twitter avatar tsipras_eu Alexis Tsipras The dignity of the Greek people in the face of blackmail and injustice will send a message of hope and pride to all of Europe. #Greece

Twitter avatar Landonthomasjr Landon Thomas Jr. Source: limits on ATM withdrawals not yet decided. Could be as low as 50 euros. Wow. in Cyprus it was 300 euros.

Tsipras citeert Roosevelt

Tsipras citeert uit de inauguratiespeech van Franklin D. Roosevelt:

Twitter avatar tsipras_eu Alexis Tsipras In the coming days, what's needed is patience and composure. The bank deposits of the Greek people are fully secure. #Greece

Dit is 'zelfmoord'

Herman Van Rompuy, tussen 2010 en 2014 voorzitter van de Europese Raad, noemde de houding van de Griekse regering op dit moment "zelfmoord". Hij zei dit tegenover de Vlaamse zender VTM.

"We staan op enkele millimeters van een totale ineenstorting van het Griekse financiële systeem."


'Dit is gevolg ECB-besluit'

Tsipras riep Grieken op rustig te blijven. Hij heeft gevraagd of het steunprogramma van de eurozone een paar dagen verlengd kan worden. Dat loopt dinsdag af. Die dag moet Griekenland ook 1,6 miljard dollar terugbetalen aan het IMF. Hij zei dat de kapitaalcontroles en de sluiting van de banken een gevolg zijn van het besluit van de ECB om de liquiditeitshulp niet te verhogen.

Boze Tsipras

De pogingen van de trojka om het democratische proces (van een referendum) in Griekenland tegen te houden zijn een blamage voor de democratische tradities van Europa, zei premier Tsipras tijdens een televisietoespraak. Hij benadrukte dat het spaargeld van Grieken veilig is, maar zei ook dat de centrale bank heeft moeten besluiten tot het invoeren van kapitaalcontroles en het dichthouden van de banken. (Reuters)

Twitter avatar tsipras_eu Alexis Tsipras The recent decisions of the Eurogroup & ECB have only one objective: to attempt to stifle the will of the Greek people. #Greece

Twitter avatar tsipras_eu Alexis Tsipras They will not succeed. The very opposite will occur: the Greek people will stand firm with even greater willfulness. #Greece

Twitter avatar tsipras_eu Alexis Tsipras In the coming days, what's needed is patience and composure. The bank deposits of the Greek people are fully secure. #Greece

Obama belt met Merkel

Obama en Merkel hebben vandaag gebeld over de situatie in Griekenland en hebben afgesproken contact te houden over dit onderwerp. Beide leiders zijn het erover eens dat het "cruciaal" is om te proberen een uitweg te zoeken uit deze crisis, meldt persbureau Reuters op gezag van het Witte Huis.

Het waarom...

"De banken blijven uit bittere noodzaak dicht", zegt economieredacteur Maarten Schinkel.

"Als ze open zouden gaan, zouden ze direct in de problemen raken, omdat iedereen dan meteen al zijn geld opneemt."

Als het waar is dat de banken tot 6 juli dicht blijven, is dat verklaarbaar:

"In wezen fixeer je het probleem. Je bevriest de zaak tot er meer duidelijkheid is."

'Toespraak Tsipras'

Een ander onbevestigd bericht: premier Tsipras zou om 20.30 uur lokale tijd (dus over ongeveer tien minuten) weer een televisietoespraak houden.

Twitter avatar ManosGiakoumis Manos Giakoumis #Greece PM #Tsipras will give another televised address at 8.30pm (GR) (via @skaigr) #Greferendum #euro #banks #banking

'Banken tot 6 juli dicht'

Naar verluidt blijven de commerciële banken in Griekenland dicht tot de maandag na het geplande referendum van 5 juli. Dat meldt persbureau Bloomberg op basis van de Griekse krant Kathemerini. Hetzelfde geldt volgens ingewijden voor de beurs.

Vergadering voorbij

De vergadering van de Griekse 'raad voor financiële stabiliteit' - waar onder anderen de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis, zijn onderminister Dimitris Mardas, de voorzitter van de Griekse centrale bank Yiannis Stournaras, het hoofd van de vereniging van Griekse banken en het hoofd van de commissie van financiële markten in Griekenland bij zaten - is afgelopen.

Een bron zegt tegenover Reuters dat de Griekse effectenbeurs morgen niet open gaat. Varoufakis gaat zijn aanbevelingen nu in een vergadering voorleggen aan het Griekse kabinet. Daarna worden concrete maatregelen aangekondigd.

Het is bevestigd: banken blijven dicht

Het was al onvermijdelijk na het ECB-besluit van vandaag, nu is het ook bevestigd: de banken in Griekenland gaan morgen niet open. De directeur van Piraeus Bank heeft dat gezegd, melden persbureaus Reuters en Bloomberg.

Hoog overleg Frankrijk en Duitsland

Bondskanselier Angela Merkel heeft voor morgen een vergadering ingelast met de leiders van alle grote Duitse partijen en parlementaire groepen. Vicekanselier en SPD-leider Sigmar Gabriel liet vandaag in de Süddeutsche Zeitung weten dat hij verbijsterd was dat Tsipras de uitgestoken hand van de Europese Unie heeft 'weggeslagen', meldt persbureau Reuters.

"Tsipras wil een voorstel zonder voorwaarden. Europa gaat daar niet mee akkoord."

De Franse president François Hollande vergadert morgenochtend om 9.00 uur met onder anderen premier Manuel Valls, minister van Financiën Michel Sapin en staatssecretaris voor Europese Zaken Harlem Désir om het te hebben over de situatie in Griekenland, meldt AFP.

Tijdlijn

Vijf keer kwam de eurogroep afgelopen week bij elkaar. Twee keer was er een top van EU-leiders en tussendoor was er schijnbaar eindeloos vooroverleg met de geldschieters. Collega's Mark Beunderman en Anouk Eigenraam maakten een tijdlijn.

5 gevolgen volgens ABN Amro

ABN Amro heeft een analyse gemaakt van de mogelijke gevolgen van het Griekse besluit om uit de onderhandelingen met de trojka te stappen en om campagne te voeren vóór afwijzing van de Europese voorstellen:
1. De voorraad contant geld bij Griekse banken raakt op
2. De ECB zou de liquiditeitssteun, die vandaag is gehandhaafd, maar niet verhoogd, toch beëindigen. Kapitaalcontroles lijken onvermijdelijk, een 'bank holiday' is waarschijnlijk.
3. Een nieuwe regering zou mogelijk noodzakelijk zijn om het proces van onderhandelingen weer op gang te krijgen
4. De ECB moet zich voorbereiden op weer een andere eurocrisismaatregel te nemen: het programma van de Europese Centrale Bank (ECB) om in geval van nood onbeperkt staatsobligaties van probleemlanden te kunnen opkopen (Outright Monetary Transactions, OMT).
5. Het risico dat Griekenland de eurozone verlaat is gestegen.

Lees hier de analyse.

Kabinetsvergadering

Het Griekse kabinet komt om 19.00 uur samen, meldt de Griekse staatstelevisie. Inmiddels zijn minister Varoufakis van Financiën en voorzitter Yannis Stournaras van de Griekse centrale bank al bij elkaar gekomen bij het ministerie van Financiën. Daar stonden volgens Landon Thomas Jr. van de New York Times ook een aantal ongeruste burgers.

Twitter avatar Landonthomasjr Landon Thomas Jr. Scrum at Finmin as Stournaras Varoufakis confer. http://t.co/rCS2cxL1Hq

Lagarde laat van zich horen

Christine Lagarde, directeur van het Internationaal Monetair Fonds, zegt dat ze teleurgesteld is over het stuklopen van de onderhandelingen met Griekenland. De economische stabiliteit kan alleen hersteld worden als er "structurele en fiscale hervormingen" komen, herhaalde ze nog maar eens. Die hervormingen moeten worden gestaafd door door de juiste vorm van financiering en maatregelen om de staatsschuld houdbaar te maken.

"Het IMF is bereid deze aanpak verder uit te werken met de Griekse autoriteiten en onze Europese partners"

(Reuters)

Beurs Athene / ster wordt middelvinger

De effectenbeurs van Athene blijft morgen mogelijk dicht, meldt Stelios Bouras van o.a. The Wall Street Journal

Twitter avatar SteliosBouras1 Stelios Bouras Athens stock exchange may not open Monday - depends on developments in banking sector, official says #greece #Greferendum

Ondertussen:
... de Griekse ster op de blauwe Europese vlag is verworden tot middelvinger.

Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning Deze liet niet lang op zich wachten. Nieuwe vlag voor de EU. Made in Greece. #Greferendum http://t.co/bB8U2F2Fpc

... kan onze correspondent Marloes de Koning geen werkend pinautomaat meer vinden:


Referendumvraag, vertaald

Bloomberg heeft de vraag gepubliceerd waar Grieken zich volgende week in een referendum over moeten gaan buigen. We hebben hem vertaald:

“De Grieken wordt hierbij gevraagd te beslissen of zij een ontwerpakkoord aanvaarden, dat is voorgelegd door de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds, tijdens de vergadering van de Eurogroep op 25 juni, en dat bestaat uit twee documenten.
Het eerste document heet ‘Hervormingen voor de voltooiing van het huidige programma en daarna’ en het tweede document heet ‘Voorlopige analyse van de houdbaarheid van de schuld’
De burgers die het voorstel van de instituties verwerpen, stemmen ‘niet akkoord / NEE’
De burgers die het voorstel aanvaarden, stemmen ‘akkoord/ JA”

Op een kier

De Franse eurocommissaris Pierre Moscovici (Economische en Financiële Zaken), benadrukt dat de deur voor Griekenland open blijft staan

Twitter avatar pierremoscovici Pierre Moscovici To those who wonder what's next, 1. #Greece should stay in euro;2.The door is still open for negotiations on latest @EU_Commission proposals

Antwoord op de vraag: welke vraag?

Veel Grieken steunen het referendum, maar gaven toe geen idee te hebben waar ze straks hun stem over uit moeten brengen. De vraag was dan ook: welke vraag wordt het volk gesteld? Persbureau Bloomberg heeft het antwoord:

"Grieken wordt bij dezen gevraagd te besluiten of zij het document van een ontwerpakkoord accepteren dat door de Europese Commissie, de Europese Centrale Bank en het Internationaal Monetair Fonds is ingediend tijdens de eurogroepbijeenkomst van 25 juni."

Het gaat hier om twee documenten; een over hervormingen en een ander over schuld. Mensen mogen één keer hun stem uitbrengen, waarbij ze het voorstel van de trojka afwijzen dan wel goedkeuren.
Heavy Responsibility

Persco Juncker

De voorzitter van de Europese Commissie, Jean-Claude Juncker, houdt morgenmiddag een persconferentie in Brussel. Vermoedelijk zal die gaan over het voorstel dat de Europese Commissie net online heeft gezet (pdf).

Twitter avatar MargSchinas Margaritis Schinas President @JunckerEU tomorrow in the @EU_Commission Press Room at 12.45.

Spel nog niet gespeeld

De Europese Commissie heeft zojuist het voorstel gepubliceerd dat op tafel lag toen de Griekse regering besloot een referendum uit te schrijven. Uit de verklaring:

"Discussions on this text were ongoing with the Greek authorities on Friday night in view of the Eurogroup of 27 June 2015. The understanding of all parties involved was that this Eurogroup meeting should achieve a comprehensive deal for Greece, one that would have included not just the measures to be jointly agreed, but would also have addressed future financing needs and the sustainability of the Greek debt. It also included support for a Commission-led package for a new start for jobs and growth in Greece, boosting recovery of and investment in the real economy, which was discussed and endorsed by the College of Commissioners on Wednesday 24 June 2015."

Lees hier het hele document

Twitter avatar SpiegelPeter Peter Spiegel Other than VAT concession (moving hotels from 23% rate to 13%) I don't see big changes in creditors new #Greece offer http://t.co/60bj7Mvw8u

Blog van Varoufakis

De Griekse minister Varoufakis van Financiën houdt trouw een blog bij waarop hij zijn zienswijze uiteenzet. Na de eurogroupvergadering van gisteren schrijft hij dat die niet de Europese geschiedenis in zal gaan als een "moment om trots op te zijn".

"Ministers wezen het verzoek van de Griekse overheid af om de Griekse bevolking een week te geven om 'ja' of 'nee te zeggen op de voorstellen van de instellingen - voorstellen die cruciaal zijn voor de toekomst van Griekenland in de eurozone. Het hele idee dat een regering het volk zou raadplegen over een problematisch voorstel [...] werd met onbegrip en aan verachting grenzende minachting ontvangen."

Het was een slechte dag voor democratie, vervolgt Varoufakis. Nadat het Griekse verzoek om extra tijd ten bate van de volksraadpleging werd afgewezen, stuurde de Eurogroep volgens de minister zonder zijn toestemming een verklaring uit.

"Kunnen democratie en monetaire unie naast elkaar bestaan? Of moet één van de twee worden geofferd? Dit is de hamvraag die de Eurogroep heeft beantwoord door democratie in de categorie 'te moeilijk' te plaatsen."

Banken leeg

Dit was gisteren:

Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning In de rij bij de bank vragen mensen zich af wat de referendum vraag eigenlijk zal zijn? #Greferendum http://t.co/1kSd2dVilm

Dit vandaag:
Twitter avatar MarloesdeK Marloes de Koning Gisteren stond hier een lange rij. Nu is de bank leeg. #greferendum http://t.co/qezLeQfgL4

Grieken in grote onzekerheid

In veel geldautomaten in Griekenland zit geen geld meer. Iedereen probeert vandaag nog te pinnen. Veel mensen gaan ervan uit dat ze tot het referendum - dat gepland staat voor volgende week - helemaal geen geld meer kunnen opnemen, zegt onze correspondent ter plaatse Marloes de Koning.

"Bij de banken waar nog geld is, staan lange rijen. Mensen nemen het zekere voor het onzekere. De supermarkten zijn vandaag dicht, dus mensen kunnen even niet hamsteren.

De sfeer is verward. Mensen weten niet goed waar ze over moeten gaan stemmen. Ze zien dat er iets op hen afkomt waar ze geen controle over hebben. Veel mensen die ik spreek zeggen dat het goed is dat de bevolking wordt geraadpleegd, omdat het om zulke grote vraagstukken gaat, met zoveel impact voor iedereen. Tegelijk erkennen ze dat het te complex is. Ze zeggen: 'ik weet helemaal niet waar ik over moet stemmen'. En dat is voor veel mensen ook gewoon niet duidelijk. Mensen luisteren naar ieder woord.

Het moeilijke is altijd: 36 procent van de mensen die heeft gestemd, heeft op Syriza [de regerende partij van premier Tsipras, red.] gestemd. Dat is niet de meerderheid van de bevolking, maar Syriza is wel de grootste partij. Heel veel mensen zijn teleurgesteld. Zij denken van 'god, hoe zijn we toch in deze situatie terechtgekomen?'"

"Natuurlijk stem ik straks nee"

Het Griekse parlement heeft vannacht ingestemd met het plan een referendum te houden over het financiële reddingsplan voor het land. Het referendum moet op 5 juli plaatsvinden. Onze correspondent Marloes de Koning peilde de stemming in Athene. "We zijn Grieken, we hebben waardigheid. We hebben het licht gebracht en dat zullen we opnieuw doen. Democratie zal hier opnieuw beginnen. Of dat je nu bevalt of niet.” Natuurlijk stemt ze straks ‘nee’, gromt ze voor ze de straat oversteekt met haar boodschappenkar. Lees hier de hele reportage.

Banken dicht

Griekenland ontkomt niet aan het sluiten van de banken. Dit is het logische gevolg van het besluit van de ECB om de liquiditeitssteun aan de Griekse banken via de Griekse centrale bank wel te handhaven, maar niet te verhogen.

Als banken toch open zouden gaan, dan zou dat leiden tot een onmiddellijk tekort aan geld, en mogelijk tot een bankrun en de bijbehorende paniek.

Hoewel het ECB-besluit betekent dat de banken in Griekenland hoogstwaarschijnlijk morgen dichtblijven en dat er kapitaalcontroles nodig zijn, betekent het ook dat de Grieken en hun schuldeisers weer wat meer tijd krijgen om een Grexit te voorkomen. Dat schrijft journalist Peter Spiegel van de Financial Times.

Twitter avatar SpiegelPeter Peter Spiegel Key part of @ecb statement: @YStournaras to seek cap controls. ELA ceiling + cap controls = #Greece banks survive wk http://t.co/jx1uP8W0et

Maarten Schinkel legt uit:

De Griekse staatsleningen die nu op de balans van de ECB staan, lopen op 20 juli af. Die moeten dan worden afgelost. Als Griekenland daar niet toe in staat is, blijft het officieel in gebreke - een zogeheten default

.

De kans dat banken het zo lang uithouden - 3 weken lang dicht - is echter klein, zegt Schinkel. Wachten tot 20 juli lijkt geen realistische optie.

Goed nieuws? Nou, niet echt

Het besluit van zojuist betekent dat de Europese Centrale Bank komt Griekenland niet te hulp komt met een verhoging van de financiële steun aan banken. Dat de liquiditeitssteun aan de Griekse banken wordt gehandhaafd op het niveau van afgelopen vrijdag (89 miljard euro) en niet wordt opgehoogd, houdt hoogstwaarschijnlijk in dat Griekse banken morgen niet open kunnen gaan en/of er kapitaalscontroles moeten worden ingesteld.

Lees hier het hele nieuwsbericht van economieredacteur Maarten Schinkel.

Besluit ECB

De Europese Centrale Bank heeft zojuist aangekondigd dat de liquiditeitssteun die via de Griekse centrale bank verleend wordt aan de Griekse banken (zogenaamde emergency liquidity assistance) op hetzelfde niveau blijft.

Twitter avatar ecb ECB ELA to Greek banks maintained at its current level http://t.co/DYLsGCUI2g

Sombere politici (deel 3)

"Dit zijn donkere tijden voor Griekenland", zei minister van Financiën Varoufakis in het BBC-programma The World this Week. Gevraagd of Griekenland dinsdag 1,6 miljard euro terugbetaalt aan het Internationaal Monetair Fonds, wees hij erop Griekenland in principe recht heeft op een deel van de rente-inkomsten op staatsleningen die op de balans staan van de Europese Centrale Bank. Volgens Varoufakis is dit 1,9 miljard euro. Daarmee zou de IMF-verplichting kunnen worden voldaan.

Twitter avatar jameskanter James Kanter IMF won't be paid Tues unless creditors use SMP profits to foot bill, @yanisvaroufakis tells BBC radio. @Lagarde @tsipras_eu #Greferendum

Kapitaalcontroles? 'Nee'

De Griekse regering denkt er niet aan kapitaalcontroles in te stellen, zo heeft minister van Financiën Varoufakis net gemeld op Twitter. Persbureaus meldden eerder nog dat Varoufakis tegen de BBC had gezegd dat de regering kapitaalcontroles (bijvoorbeeld een beperking van wat je mag opnemen, of mag overmaken aan het buitenland) en het dichthouden van banken morgen overweegt.

Twitter avatar yanisvaroufakis Yanis Varoufakis Capital controls within a monetary union are a contradiction in terms. The Greek government opposes the very concept.

Twitter avatar BBCMarkMardell Mark Mardell Greek finance min @yanisvaroufakis tells #tw2 ECB considering cutting funds to banks is appalling - if they do Europe will have failed.

Ondertussen heeft ook Duitsland het reisadvies aangepast. Reizigers wordt aangeraden genoeg contact geld mee te nemen naar Griekenland. Er wordt verder gewaarschuwd voor lange rijen en mogelijke geldtekorten bij pinautomaten. Sommige pinautomaten zijn leeg, anderen werden nog bijgevuld.

G7 belt

De G7 van grootste geïndustrialiseerde economieën (Duitsland, Frankrijk, Italië, Verenigd Koninkrijk, Japan, Verenigde Staten, Canada) praat vandaag over de ontstane situatie, meldt het Duitse dagblad Handelsblatt. Het gesprek vindt plaats op het niveau van staatssecretarissen en onderministers, niet tussen de regeringsleiders. Volgens economieredacteur Mark Beunderman laat dit zien dat er wordt nagedacht over de internationale economische repercussies van de patstelling.

Raad voor stabiliteit

De Griekse 'raad voor financiële stabiliteit' komt vandaag om 17.00 uur lokale tijd (16.00 uur Nederlandse tijd) bijeen. In de raad zitten onder anderen de Griekse minister van Financiën Yanis Varoufakis, zijn onderminister Dimitris Mardas, de voorzitter van de Griekse centrale bank Yiannis Stournaras, het hoofd van de vereniging van Griekse banken en het hoofd van de commissie van financiële markten in Griekenland. Dat meldt persbureau Reuters.

Het IMF

Het was afgelopen week het Internationaal Monetair Fonds - deel van de trojka waar ook de Europese Centrale Bank (ECB) en Europese Commissie bij horen - dat aangaf dat de Griekse voorstellen te veel gericht waren op belastingverhoging en niet genoeg op bezuinigingen. Athene moet dinsdag 1,6 miljard euro terugbetalen aan het IMF, en het IMF wil dat "koste wat kost" terug, zegt economieredacteur Maarten Schinkel. "Het IMF loopt een reputatierisico. Het IMF wordt altijd terugbetaald, en wil dat nu ook."

De Griekse premier Tsipras zei vannacht dat het aandringen van de schuldeisers dat het IMF bij de 'bailout' betrokken zou zijn, het moeilijker heeft gemaakt een akkoord te bereiken over het hulppakket.

In Beeld

Het is nu wachten op de uitkomst van de vergadering van het ECB-bestuur, die om 12.00 uur zou beginnen. Grieken wachten het besluit in spanning af. Voor pinautomaten in het land ontstonden vanochtend weer rijen.

Foto EPA / Simela Pantzartzi

Foto EPA / Simela Pantzartzi

Foto Reuters / Marko Djurica

National Bank in Athene. Foto Reuters / Marko Djurica

Foto Reuters / Marko Djurica

De National Bank. Foto Reuters / Marko Djurica

Foto Reuters / Marko Djurica

Foto Reuters / Marko Djurica

Foto Reuters / Marko Djurica

Foto Reuters / Marko Djurica

Peiling De Hond

Bijna 60 procent van de Nederlanders heeft medelijden met de Grieken vanwege de situatie daar. Dat blijkt uit de wekelijkse peiling van Maurice de Hond. Toch is ongeveer 45 procent van de ondervraagden voor een Grexit en 38 procent is ertegen. De meeste respondenten (54 procent) vinden dat Griekenland de meeste schuld heeft aan de situatie. Tweederde is tegen kwijtschelding van een groot deel van de Griekse schulden. Ruim 80 procent verwacht dat van het geld dat Nederland aan de Grieken heeft geleend slechts een klein deel of niets terugkomt.

Sombere politici (deel 2)

De Franse premier Manuel Valls denkt dat de ECB onmogelijk de (indirecte) noodsteun aan Griekse banken kan stopzetten.

"De Europese Centrale Bank is onafhankelijk, maar [...] ik denk niet dat ze het infuus eruit kan trekken", zei hij volgens persbureau AFP tegenover verschillende Franse media. "Het is het Griekse volk dat lijdt. Laten we hun lijden niet erger maken."

Maar hij ziet het scenario van een Grexit ook als realistisch, als de Grieken volgende week in een gepland referendum het financiële reddingsplan van schuldeisers (ECB, Internationaal Monetair Fonds en Europese Commissie) afwijzen. Hij riep de Griekse regering op weer aan de onderhandelingstafel te komen zitten.

Sombere politici (deel 1)

De Oostenrijkse minister van Financiën Hans Jorg Schelling ziet het somber in. "Griekenland alleen is verantwoordelijk voor het klappen van de onderhandelingen", zei hij tegen de krant Die Presse.

Een exit uit de eurozone is mogelijk, maar alleen als Athene een officieel verzoek indient om de Europese Unie te verlaten, zei Schelling. Het verlaten van de eurozone zonder éérst vertrek uit de EU, is juridisch niet mogelijk, zeggen economieredacteuren Mark Beunderman en Maarten Schinkel:

"Lidmaatschap van de Europese Unie leidt volgens het verdrag tot invoering van de euro als een land eenmaal aan de eisen voldoet. Maar er zijn landen die bij de invoering van het verdrag van Maastricht een uitzondering hebben bedongen, namelijk Verenigd Koninkrijk en Denemarken. Zij hebben een zogenoemde opt-out".

Reisadvies

Het reisadvies voor Griekenland is veranderd, meldden we eerder in dit liveblog. Buitenlandse Zaken raadt aan om cash geld mee te nemen voor de gehele reis. Verder wordt aangeraden een verzekering af te sluiten. Lees het reisadvies hier.

Gevolgen stopzetten ELA

Als de ELA – de geldvoorziening aan Griekse banken door en op risico van de Griekse centrale bank - wordt stopgezet, hebben Griekse commerciële banken geen geld meer, zegt NRC-commentator en economieredacteur Maarten Schinkel. "Dat moeten ze dicht". Dat werkt zo:

"De Griekse burger haalt geld van zijn rekening. Via ELA wordt het geld bij de banken weer aangezuiverd. Op het moment dat dit wordt stopgezet hebben de banken geen geld meer om uit te keren. Dan houdt het monetaire systeem in Griekenland op met functioneren. Dan is het nog de vraag of het systeem voor even ophoudt, of helemaal. Als de banken voor een dag dicht blijven - een zogeheten bank holiday – breekt er wel een soort paniek uit."

Wat de gevolgen daarvan zouden zijn, is onbekend. Wat de gevolgen van het stopzetten van de ELA zouden zijn voor de euro, is eveneens ongewis. Schinkel:

"De beslissing die bepaalt of Griekenland een diepe crisis ingaat, ligt bij de ECB. Dat is gek, want het is een heel politieke beslissing, terwijl de ECB en de aangesloten centrale banken technocratische instellingen zijn.

Er wordt gezegd dat het Europese systeem een Griekse default inmiddels best aankan. Dat zou zo kunnen. Maar we moeten rekening houden met unknown unkown, de dingen waarvan we niet weten dat we ze niet weten. Je kunt het effect niet helemaal voorspellen. Het zou zomaar kunnen dat de staatsleningen in Portugal opeens onder druk zouden komen te staan."

89 miljard risico

Noodsteun in de vorm van ELA wordt uitgekeerd door de Griekse centrale bank, maar de ECB, waarin alle centrale banken van de eurozone zijn verenigd, zou in het geval van een Grexit, een Griekse euro-uittreding zo'n 89 miljard verliezen die in de vorm van liquiditeitssteun is verleend aan Griekse banken. De hulp,die sinds begin dit jaar werd verleend, was een reactie op de kapitaalvlucht uit Griekenland, die versnelde naarmate de onzekerheid toenam.

Reisadvies gewijzigd

Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het reisadvies voor Griekenland gewijzigd.

Twitter avatar BZReisadvies BZ Reisadvies Bekijk het gewijzigde #reisadvies voor Griekenland hier: http://t.co/WVib9z3Dp7

BBC: ECB overweegt einde noodsteun

De Europese Centrale Bank zou overwegen de ELA (emergency liquidity assistance) stop te zetten. Dat meldt de BBC op basis van "goed ingevoerde bronnen". Andere media hebben dit bericht nog niet op basis van eigen bronnen kunnen bevestigen en andere journalisten twijfelen of het wel klopt dat de ELA in zijn geheel zou worden stopgezet. Hoogstens zou de ECB de hoogte van het ELA-bedrag verlagen, zeggen sommigen.

Twitter avatar Peston Robert Peston European Central Bank to turn off Emergency Liquidity Assistance to Greek banks, sources tell me. See blog imminently

Twitter avatar SpiegelPeter Peter Spiegel If @ECB "ends Greek bank lifeline" as some are reporting, I'll eat my shorts. As @EdConwaySky notes, they'll cap it, not end it.

Twitter avatar edinmujagic edin mujagic Just remember: to shut down the ELA-support, 17 votes are needed on the ECB Council. So 8 votes AGAINST and ELA will NOT be shut down >

Twitter avatar edinmujagic edin mujagic Greece, Cyprus, France (2x), Italy (2x) is 6, throw in the Vice-President (Portugal) and only one more needed to keep the ELA going

Het moeilijke aan ECB-besluiten is voor veel journalisten dat de instellingen die niet 'officieel' bekendmaakt, zegt onze economieredacteur Mark Beunderman. De ECB laat het nieuws meestal via bronnen 'lekken'.
Twitter avatar markbeunderman Mark Beunderman Hopefully the ECB will issue a press release today and not leak supposedly "technical" decisions through the usual "sources" #ELA #grexit

Gisteren, samengevat:

Nadat de vijfde vergadering van de eurogroep (ministers van Financiën van de eurozone) in één week voorbij was, bleek de kans op een akkoord over Griekenland dit weekend - en waarschijnlijk voor de deadline van aanstaande dinsdag - verkeken. De belangrijkste gebeurtenissen van gisteren op een rij:

  • De Griekse regering heeft het voorstel van de eurogroep om de schuldenkwestie op te lossen, afgewezen, en wil er ook eerst een referendum over houden, zo bleek gisteravond. Daarop stopten de onderhandelingen, na vijf maanden overleg in alle mogelijke samenstellingen.
  • Uit het stoppen van de onderhandelingen volgde dat het steunprogramma aan Griekenland niet wordt verlengd. De geldschieters maken geen geld meer over. En dat terwijl het bijna failliete Griekenland dinsdag 1,6 miljard euro aan het IMF moet terugbetalen.
  • Het steunprogramma van de eurolanden zelf (European Stability Mechanism) en de Europese Centrale Bank (ECB) lenen mogelijk nog wel geld aan Griekenland. De ECB praat rond het middaguur tijdens een videoconferentie over de de ELA, de noodsteun die via de Griekse centrale bank wordt verleend aan Griekse commerciële banken.
  • Nadat de onderhandelingen klapten, praatte de eurogroep verder zonder Griekenland, over een plan B: de maatregelen die genomen moeten worden om de gevolgen van een Griekse ingebrekestelling zoveel mogelijk te verzachten.
  • Dijsselbloem gaf na dat gesprek een persconferentie waarin hij benadrukte dat de eurogroep nog altijd negentien leden heeft (met Griekenland dus). Hij zei dat de eurogroep in gesprek blijft met Griekenland.
  • Minister van financiën Varoufakis zei in een persconferentie nog in een akkoord te geloven. Als het akkoord wordt aangepast, geeft de Griekse regering een positief stemadvies voor het referendum, zei hij.