ECB handhaaft steun - mogelijk toch kapitaalcontroles nodig

Hoofdkantoor van de ECB in Frankfurt
Hoofdkantoor van de ECB in Frankfurt Foto Reuters / Ralph Orlowski

De Europese Centrale Bank komt Griekenland niet te hulp met een verhoging van de financiële steun aan banken. Na een bijzondere vergadering liet het bestuur van de ECB weten dat de liquiditeitssteun aan de Griekse banken wel wordt gehandhaafd op het niveau van afgelopen vrijdag (89 miljard euro), maar niet wordt opgehoogd.

Dit houdt in dat Griekse banken morgen niet open kunnen gaan. Hoogstwaarschijnlijk moeten er kapitaalcontroles worden ingesteld.

Griekse burgers namen de afgelopen tijd grote hoeveelheden op van hun bankrekeningen. De ECB stond de Griekse centrale bank keer op keer toe de banken van extra geld te voorzien om te voorkomen dat zij niet meer uit konden keren. Dat komt nu ten einde.

Grieks risico

Het gaat hier om zogenoemde Emergency Liquidity Assistance (ELA). Hiermee kunnen Griekse banken bij de nationale centrale bank terecht voor geld, als zij daar onderpand voor teruggeven. Deze operatie is voor risico van de Griekse centrale bank, niet voor de ECB. Maar Frankfurt loopt uiteindelijk wel degelijk risico als Griekenland de euro uit mocht gaan. Daarom moet de ECB de Griekse centrale bank wel telkens toestemming geven om met ELA door te gaan, en die op te hogen. Dat gebeurde de afgelopen tijd op wekelijkse basis, maar recentelijk zelfs op dagbasis.

Het besluit wordt in Frankfurt genomen op basis van een oordeel over de solvabiliteit van de Griekse banken en de kwaliteit van het onderpand dat ze geven. De solvabiliteit van Griekse banken is nu hoogst twijfelachtig: een deel van hun vermogen bestaat bijvoorbeeld uit belastingtegoeden van de staat, op basis van verliezen in het verleden. Maar als de Griekse staat straks niet meer in staat om dat geld uit te keren, zijn Griekse banken nu in wezen niet solvabel meer.

Steedse grotere ‘haircuts’

Het onderpand, het tweede criterium, bestaat uit Griekse staatsleningen. Daarvan daalt de kwaliteit, uiteraard, zienderogen. Dat betekent dat de ECB er een korting op toepast. Die korting (een ‘haircut’) zou nu al 48 procent zijn. Dus voor een staatslening met een nominale waarde van 100 krijg je, als Griekse bank, maar 52 euro aan geld van de centrale bank. Als de Griekse staat richting bankroet gaat, zijn die staatsleningen nog minder waard, en moet de haircut nog groter worden.

De beslissing van de ECB om ELA wel te handhaven, maar niet meer te verhogen kan daarmee te maken hebben. In dat geval is de haircut zodanig verhoogd dat er nog precies genoeg onderpand is om de bestaande 89 miljard aan ELA te rechtvaardigen, maar er geen enkele ruimte meer is voor méér.

Op deze manier houdt de ECB het Griekse financiële stelsel wel overeind, op voorwaarde dat de huidige situatie wordt bevroren. Dat kan betekenen dat banken dicht gaan (een ‘bank holiday’), of dat Grieken zeer weinig of geen geld meer kunnen opnemen of overmaken. Transacties met het buitenland zouden moeten worden gestaakt om te voorkomen dat geld weglekt. Of de Griekse autoriteiten tot deze maatregelen zullen overgaan is de vraag. Er zijn te veel onverwachte en controversiële ontwikkelingen geweest om daar zo maar van uit te gaan.