Ze móésten een piloot vervolgen

Het strafproces tegen Julio Poch, de piloot die in Argentinië ‘dodenvluchten’ zou hebben uitgevoerd, duurt al ruim 2,5 jaar. Het kantoor van advocaat Geert-Jan Knoops heeft al zo’n 700 uur aan de zaak gewerkt, pro deo.

Julio Poch in 2012 (l) en als jonge marineofficier (r).
Julio Poch in 2012 (l) en als jonge marineofficier (r). foto ap/bewerking nrc next

In de 28 jaar dat hij werkt als advocaat is het Geert-Jan Knoops (55) maar één keer overkomen: door emoties overmand niet in staat zijn te praten. Het gebeurde in januari vorig jaar tijdens een kort geding voor de Haagse rechtbank. Knoops eiste toen van de Nederlandse staat dat die financieel zou bijdragen aan de verdediging van de van massamoord verdachte Argentijns-Nederlandse piloot Julio Poch.

„Dit is een van de meest aangrijpende strafzaken in mijn loopbaan”, vertelt Knoops aan de eettafel van zijn appartement in Amsterdam. „Het is een zaak die me niet loslaat. Soms zegt Carry [zijn echtgenote en compagnon met wie hij in deze zaak samenwerkt]: ‘Wat is er met je aan de hand? Je bent er zo emotioneel onder’. Dat komt doordat ik ervan overtuigd ben dat Nederland in deze zaak zeer onrechtmatig heeft gehandeld. Dat móet worden rechtgetrokken.”

Samen met zijn Argentijnse collega Gerardo Ibañez verdedigt Knoops de belangen van Julio Poch. Vijf jaar geleden werd zijn kantoor door de familie van Poch – diens vrouw en drie kinderen wonen in Nederland – ingeschakeld. „Ik spreek Poch sindsdien iedere week. Waar ter wereld ik ook ben, op maandagavond om 20.00 uur belt hij mij vanuit de gevangenis. Ik heb de man nooit kunnen bezoeken maar hij is heel dicht bij me.”

Afgezien van bescheiden incidentele financiële bijdragen van de stichting Justice for Julio Poch – een organisatie van voornamelijk verkeersvliegers die met de verdachte sympathiseren – doet Knoops zijn werk in deze zaak gratis. Zijn kantoor heeft naar eigen zeggen zo’n 700 uur voor een totaalbedrag van zo’n 200.000 euro aan de zaak gewerkt. De raad voor de rechtsbijstand geeft geen vergoeding omdat het gaat om een in het buitenland vastzittende gedetineerde. Ook de Nederlandse staat wil niets betalen.

Waarom doet u deze zaak pro deo?

„Poch is net als ik een marineofficier. Het is een militaire erecode dat zij elkaar steunen als men in nood zit. Bovendien wist mijn collega Ibañez mij er al snel van te overtuigen dat Poch met een hoge mate van waarschijnlijkheid onterecht vast zit. Na de intensieve verhoren van twaalf piloten bij de rechter-commissaris in Den Haag in 2011 was ik er helemaal zeker van dat Poch het niet gedaan kón hebben. Van de ongeveer 615 mensen die hij volgens de eerste beschuldiging in zee zou hebben gegooid, bleven er in de nieuwe aanklacht 30 over. Er hadden namen op gestaan van mensen waarvan nooit is aangetoond dat ze door een misdrijf om het leven zijn gekomen. Het deed kafkaiaans aan. Toen heb ik voor mezelf beslist: nu ga ik tot het einde door.”

Waarom weet u zo zeker dat Poch onschuldig is?

„Er is heel lang gesuggereerd dat de Argentijnse justitie bewijsmateriaal tegen Poch achter de hand had. Maar Ibañez zegt van justitie zelf te hebben gehoord dat het enige belastende materiaal tegen Poch bestaat uit de verklaringen van ex- collega’s over het etentje op Bali in 2003 waar Poch over de dodenvluchten sprak. Wij hebben bovendien deskundigen gehoord die uitlegden dat Poch met zijn opleiding tot jachtvlieger niet in staat was te vliegen met de toestellen waarmee de dodenvluchten zouden zijn uitgevoerd.”

Misschien was hij geen piloot maar hielp hij in het vrachtruim mee aan het uit het vliegtuig gooien van mensen?

„Nee. Uit analyse van zijn eigen logboeken die in 2009 in zijn woning in beslag zijn genomen, blijkt heel duidelijk dat Poch praktisch niet in staat is geweest bij de dodenvluchten actief te zijn omdat hij op een andere vliegbasis, op honderden kilometers afstand, werkte.”

Inmiddels zit Poch 2.104 dagen in voorarrest. Het strafproces duurt al ruim 2,5 jaar. Het belangrijkste onderdeel in de zaak tegen Poch bestond vorig jaar uit het via een videoverbinding met Argentinië in Den Haag horen van voormalige collega’s. Geen enkele piloot verklaarde toen dat Poch in 2003 op Bali heeft verteld zelf dodenvluchten te hebben uitgevoerd. Poch zei wel: ‘We should have killed them all’, doelend op de ‘linkse terroristen’. Dat Poch persoonlijk betrokken was bij de misdaden, was volgens een viertal collega’s ‘een perceptie’ of ‘een indruk’ of ‘een gevoel’. De piloten zeiden ook hun belastende verklaring destijds te hebben afgelegd omdat de Argentijnse onderzoeksrechter Sergio Torres vertelde dat er ook nog vele duizenden pagina’s ander bewijsmateriaal tegen Poch was. Daar is tot nu toe niets van gebleken.

Wordt uw cliënt vrijgesproken?

„Daar ben ik nog niet zo zeker van. Ik heb de afgelopen vijf jaar te veel bizarre dingen gezien in deze zaak. In ons rechtssysteem was Poch al lang op vrije voeten geweest, maar dit is in hoge mate ook een politiek proces. De zaak is voor de Argentijnse justitie een soort proefproces. Ze willen ook piloten veroordeeld krijgen om te bewijzen dat er dodenvluchten zijn geweest ten tijde van de junta.”

U denkt dat dodenvluchten niet hebben bestaan? Hoewel er lijken aanspoelden tot op de stranden van Uruguay?

(Lange stilte). „Laat ik zeggen dat we met de getallen waarmee onder andere door mensenrechtenorganisaties is geschermd - het zou om duizenden mensen gaan, wel heel erg voorzichtig moeten zijn. Het is niet bewezen dat onder het militaire regime van Videla alle militaire officieren in een soort rotatiesysteem moesten meewerken aan dodenvluchten.”

Wat vindt u van het handelen van het Nederlandse OM in dezen?

„Onrechtmatig. Ik vind het vooral kwalijk dat Nederland naar buiten toe steeds zegt: het is niet ons pakkie-an. Maar ons OM heeft ten onrechte ongeclausuleerd meegewerkt aan het initiëren van het strafproces in Argentinië. Nederland ging ervan uit: we hebben een oorlogsmisdadiger. Nederland wil altijd het braafste jongetje van de klas zijn en opkomen voor mensenrechten in het buitenland. Toen ze erachter kwamen dat ze een verkeerde inschatting hadden gemaakt, weigerden ze dat te erkennen of de schade te beperken.”

U heeft de Nederlandse staat aansprakelijk gesteld?

„Ja, want het leven van Poch is verwoest. Hij was van plan na zijn pensionering een carrière als particulier vlieger te beginnen en had al aanbiedingen. Hij is tijdens zijn gevangenschap twee keer grootvader geworden. De man is mentaal geknakt. Je praat al snel over enige tonnen aan schadevergoeding waar hij recht op heeft.”

Ook de vier piloten die hem beschuldigen hangt een claim boven het hoofd?

„Ja, ik heb ze laten weten dat we alle rechten voorbehouden voor financiële claims. Het gaat dan niet om grote bedragen, de claim zal vooral symbolisch zijn. Die vliegers zijn au fond ook maar pionnen geweest in een sinister spel van de Argentijnse justitie om het Argentijnse volk hoe dan ook een ‘foute vlieger’ te kunnen presenteren. In wezen heb ik ook mededogen met ze. Ik heb die piloten ook een paar keer gesproken bij die verhoren. Ze voelen zich meegesleept in iets waarvan ze de gevolgen op dat moment niet hebben overzien. Het zijn zeker geen onaangename mensen. Ze zitten er ook echt mee. Maar dat neemt niet weg dat ze moreel en juridisch verantwoordelijk zijn.”