Splitsingswet houdt opnieuw stand

De gedwongen splitsing van Eneco en Delta is weer een stap dichterbij gekomen.

foto Thinkstock

Ook elektronen moeten zich in een vrije markt bewegen. Maar om te garanderen dat ze dat blíjven doen, moeten de kabels waar ze doorheen gaan wel in de veilige handen van de overheid blijven.

Dat is de gedachte achter de splitsingswet die in 2006 is aangenomen. Daarin staat het ‘groepsverbod’: bedrijven die kabels (en gasleidingen) beheren, mogen niet in dezelfde groep zitten met bedrijven die energie produceren.

De wet is niet in strijd met Europese regelgeving, bepaalde de Hoge Raad gisteren in de zaak die energiebedrijven Essent, Eneco en Delta tegen de staat hadden aangespannen. Ze vinden de wet in strijd met het Europees recht op vrij kapitaalverkeer.

Essent was al gesplitst. Maar Eneco (met netwerkbeheerder Stedin) en Delta (met Delta Netwerkgroep) hebben hun poot stijf gehouden en zijn nog steeds intact. Wat betekent deze uitspraak voor hen, en voor de markt?

1 Maakt splitsen stroom goedkoper?

Nee. Nederland is het enige land in Europa waar energiebedrijven zijn gedwongen ‘op eigendomsniveau’ te splitsen. In andere landen hoeft dat alleen juridisch en boekhoudkundig. Toch zijn de stroomprijzen in heel Europa afgelopen jaren gedaald. Dat ligt niet aan splitsen of niet, maar aan lagere gasprijzen en subsidies.

2 Wat doet de uitspraak met Eneco?

Bij Eneco werken bijna 7.000 mensen, van wie 1.200 bij Stedin. Toch is Stedin goed voor 309 miljoen euro van het totale bedrijfsresultaat van 363 miljoen euro in 2014. Topman Jeroen de Haas is dan ook „buitengewoon teleurgesteld” over de uitspraak, zegt hij aan te telefoon. „Het is een enorme klap voor onze investeringskracht, die grofweg halveert.”

Voorspelbare inkomsten uit gereguleerd netwerkbeheer zijn gunstig voor de kredietwaardigheid. Een bedrijf met een nutsfunctie kan makkelijker geld lenen.

Maar De Haas wijst erop dat de grote buitenlandse energiebedrijven die in Nederland stroom leveren, zoals RWE en Vattenfall, ook netwerken in beheer hebben. Direct na de splitsing lijfden zij Essent en Nuon in. Ook als Eneco moet splitsen, is dat ‘gelijke speelveld’ die de wet moest creëren er niet. „Dat is er alleen als heel Europa dezelfde maatregelen invoert.”

3 Wat maakt het uit voor Delta?

Ook voor Delta is netwerkbeheer „heel belangrijk”, zegt een woordvoerder. Bij Delta werken zo’n 1.600 mensen, van wie 600 bij netwerkbeheer. Die tak bracht in 2014 34 miljoen van het bedrijfsresultaat binnen, op een totaal van 126 miljoen inclusief de water-, internet & telefonietak.

Delta noemt de splitsingswet „een slechte oplossing voor een niet bestaand probleem”. Splitsing laat het bedrijf geen andere keuze dan „opsplitsen en verkopen”. Dat leidt, meent Delta, tot een verlies van 800 toch al zo schaarse banen in Zeeland.

Delta staat niet sterk. Het moet geld in zijn kerncentrale steken en door het Energieakkoord uit 2013 moet het de enige kolencentrale sluiten. Zo profiteert het niet van de afschaffing van de kolenbelasting.

Hans Grünfeld van brancheorganisatie voor energieverbruikers VEMW noemt die zwakke positie juist een een argument vóór de splitsingswet. „Netwerkbeheer moet gegarandeerd zijn. Het is riskant als een bedrijf op het gereguleerde deel leunt. De wet voorkomt juist reddingsacties.”

4 En wat betekent het voor duurzame energie?

Nederland loopt al achter op de duurzaamheidsdoelstellingen. Splitsing staat de transitie naar duurzame energie nog meer in de weg, vinden Eneco en Delta. Zonder winst uit netwerkbeheer kan Delta niet investeren in „getijdenenergie, windparken en biobased economy”, zegt het zelf.

Topman De Haas zegt dat Eneco de komende drie jaar 400 tot 500 miljoen euro minder in duurzame energie kan steken als het moet splitsen. Het bedrijf investeerde daar de afgelopen vijf jaar 1,4 miljard in. De Haas: „Toen de wet kwam, was de markt anders. Toen was het ‘grootschalig fossiel’, nu is het ‘kleinschalig duurzaam’. De discussie moet opnieuw.”