Zij krijgt het milieu wél op de agenda

Deze week deed de rechter een historische uitspraak: de staat moet de uitstoot van broeikasgas met 25 procent verminderen voor 2020. Die overwinning heeft het milieu te danken aan Urgenda, een burgerplatform van doeners.

Urgenda-directeur Marjan Minnesma en advocaat Roger Cox reageren aangedaan na de uitspraak van de Haagse rechtbank, afgelopen woensdag.
Urgenda-directeur Marjan Minnesma en advocaat Roger Cox reageren aangedaan na de uitspraak van de Haagse rechtbank, afgelopen woensdag. Foto Peter Dejong/ANP

Twee dagen geleden, toen rechter Hans Hofhuis zijn vonnis aan het uitspreken was en duidelijk werd dat hij na een eis van actieorganisatie Urgenda de Nederlandse staat zou dwingen meer te doen tegen de opwarming van de aarde, toen kreeg Marjan Minnesma het even te kwaad. „Ik schoot vol”, zei ze na de uitspraak, die door de sympathisanten in de rechtszaal met gejuich werd ontvangen en wereldwijd is opgemerkt. Half snikkend vielen haar twee advocaten en zij elkaar in de armen.

De rust is nog niet teruggekeerd bij Urgenda. „Het is een gekkenhuis”, vertelt Minnesma. Ze heeft haar verhaal gedaan aan journalisten „van China tot Canada”. Zo dadelijk gaat ze skypen met Australië. Overmorgen is ze op de radio in Nieuw-Zeeland. „Mijn mailbox is ontploft. De reacties zijn overweldigend. Mensen die zeggen na de uitspraak huilend voor de televisie te hebben gezeten.”

Marjan Minnesma (1966, Wormerveer) is directeur en oprichter van Urgenda, een „actieorganisatie” met als naam een samentrekking van de woorden ‘urgent’ en ‘agenda’. De club ontstond na een paginagroot artikel in NRC Handelsblad op 14 juli 2007, waarin Minnesma met een aantal andere auteurs alarm sloeg over het uitblijven van concrete maatregelen om Nederland echt duurzamer te maken – iets waar geen ontkomen aan was, schreven ze. „Hoe Nederland er precies uit zal zien weet niemand, maar wel staat vast dat Nederland in de komende vijftig jaar meer zal veranderen dan in de vijfhonderd jaar daarvoor.”

Meer dan proefschriften

Het artikel, waarvoor de auteurs nog een boekenbon van deze krant mochten ontvangen, lokte duizenden reacties uit. „Toen besloten we: oké, we gaan het doen”, vertelt Minnesma. Ze had eerder bedrijfskunde, rechten en filosofie gestudeerd, had onder meer gewerkt bij Shell en Greenpeace, Novem, het Instituut voor Milieuvraagstukken in Amsterdam en de Erasmus Universiteit in Rotterdam. Daar zette ze samen met hoogleraar duurzaamheid Jan Rotmans het transitie-instituut Drift op. „Maar ik wilde meer dan veertig proefschriften over duurzaamheid. Ik wilde in de praktijk werken.”

Urgenda wil, liefst zonder zelf al te zeer op de voorgrond te treden, bestaande innovaties versnellen en bij ontstentenis daarvan zelf vernieuwingen op gang brengen. Urgenda importeerde als eerste elektrische auto’s, laat energieneutrale huizen bouwen en heeft het gebruik van zonnepanelen in Nederland een zwieper gegeven door enkele jaren geleden een order van vijftigduizend panelen te plaatsen in China. Minnesma bestelde de panelen hoogstpersoonlijk en reisde, toen bleek dat zij van de banken hier geen overbruggingskrediet kreeg, af naar China om de fabrikant toch tot levering te bewegen. Ook vroeg zij klanten deels vooraf te betalen. „Ik had miljoenen binnen, terwijl de panelen nog op zee waren.”

De organisatie werkt zonder subsidie, en harkt jaarlijks geld binnen van vooral bedrijven die net als Urgenda op zoek zijn naar „koplopers”: ondernemers die met frisse ideeën schone producten afleveren. Sinds een jaar krijgt Urgenda ook geld van de Postcodeloterij. „Maar we zijn geen milieubeweging”, zegt Minnesma. „Wij steken niet alleen ons vingertje op tegen de overheid, wij gaan liever zelf aan de slag.”

Tweehonderd toespraken

De organisatie, gesteund door een ‘platform’ van prominenten onder wie oud-minister Ed Nijpels en weervrouw Helga van Leur, aangeduid als „friskijkers en dwarsdenkers”, huist in Amsterdam, telt vijftien medewerkers en maakt op velen een hoogst energieke indruk. Misschien komt dat doordat Minnesma naar eigen zeggen tachtig uur per week werkt, met weinig slaap toe kan, tweehonderd keer per jaar een zaal toespreekt en een groot netwerker is. Misschien komt het ook doordat Minnesma en haar trawanten vóór alles zich het lot van de arme aarde persoonlijk aantrekken.

„Het is geen baan. Het is een persoonlijke drive. Zoiets overwint altijd”, zegt Pier Vellinga, voorzitter van het bestuur van Urgenda en hoogleraar klimaatbeleid aan Wageningen Universiteit en – „misschien toch leuk om te vermelden” – auteur van het eerste wetenschappelijke artikel, vijfentwintig jaar geleden, waarin de opwarming van de aarde met meer dan twee graden Celsius als gevaarlijk werd aangeduid. Die grens van twee graden was voor de Haagse rechter eergisteren reden om Nederland te verplichten meer werk te maken van het reduceren van broeikasgassen.

Bemidelaar in de provincie

Wie bij Urgenda werkt, leeft voor het klimaat en voor een duurzame wereld. „Ik ben heel betrokken”, zegt Eelke Broersma uit het Friese Kollumerzwaag. Hij is een van de zogenoemde regiospinners van Urgenda, zeg maar bemiddelaars voor duurzaamheid in de provincie. „Als iemand vraagt hoe hij een huis duurzaam kan bouwen, kan ik helpen.” Zelf heeft Broersma, die bezig is een zorgboerderij op te zetten, zonnepanelen op zijn dak, en poogt in het algemeen in harmonie met zijn omgeving te leven. „Dat houdt ook in dat je duurzame relaties aangaat.”

Ook klimaatwetenschapper Vellinga beschikt over zonnepanelen. „En ik rij elektrisch.”

Bij directeur Minnesma zit de bezorgdheid over de klimaatverandering diep. „Ik ben heel ongerust. Ik heb drie kinderen op de wereld gezet, maar ik weet echt niet hoe zij deze eeuw zullen doormaken. We koersen af op een opwarming van de aarde met vier tot zes graden. Dat is onleefbaar. Miljoenen mensen raken op drift. Een zeespiegelstijging zullen we in Nederland nog wel overleven, maar wat dacht je van aanhoudende droogte? De oorlog met IS is klein, vergeleken met wat ons te wachten staat. Het hele idee van een rechtsstaat kun je straks vergeten.

„Mensen zijn geneigd snel te vergeten. Ik niet. Ik onthoud veel. Misoogsten en droogte in Californië. In Syrië. Bosbranden. De verzuring van de oceanen. Daarom moeten we nu de omslag maken. We zijn nu rijk genoeg om dat te doen.”